Кіріспе

Лондондағы британ үкіметінің бөлімі (1858 жылы құрылған)

Үндістан кеңсесі – 1858 жылы британ вице-королі және басқа да шенеуніктер арқылы Үндістан провинцияларының басқаруын қадағалау үшін Лондонда құрылған британ үкіметінің бөлімі. Басқарылатын аумақтар қазіргі Үндістан субконтинентінің көптеген елдерін, сондай-ақ Йемен мен Үнді мұхитының төңірегіндегі басқа да аумақтарды қамтыды. Үндістан кеңсесіне Үндістан Кеңесінің ресми кеңесшісі болған британ кабинетінің мүшесі – Үндістан мемлекеттік хатшысы басшылық етті. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алып, Үндістан мен Пәкістан жаңа тәуелсіз доминиондарға айналғаннан кейін Үндістан кеңсесі таратылды. Жаңа елдермен Ұлыбританияның қарым-қатынастары үшін жауапкершілік Комонвелл қарым-қатынастары кеңсесіне (бұрынғы Доминион кеңсесі) жүктелді.

Үндістан кеңсесінің пайда болуы (16001858)

Шығыс Үндістан компаниясы 1600 жылы ағылшын саудагерлерінің акционерлік қоғамы ретінде құрылды, олар бірқатар жарғылар арқылы ағылшын саудасына эксклюзивті құқық алды. "Индия" деп аталатын аймақтар Жақсы Үміт мүйісі мен Магеллан бұғазы арасындағы жерлер деп белгіленді. "Индия" термині бұл аймақтағы сауда мен өркениет үшін ұзақ жылдар бойы маңызды болған Инд өзенінің атынан шыққан. Компания көп ұзамай Азияның оңтүстік және шығыс Үндістанында "фабрикалар" желісін құрды. 250 жыл ішінде Компания өзінің негізгі сипаты мен функцияларында бірнеше маңызды өзгерістерге ұшырады. 1698 жылдан кейін Ескі және Жаңа компаниялар арасындағы бәсекелестік 1709 жылы Шығыс Үндістанға сауда жасайтын саудагерлердің Біріккен компаниясының құрылуына әкелді. Бұл "жаңа" Шығыс Үндістан компаниясы 18 ғасырдың екінші жартысында Азияда шашыраңқы сауда мүдделері бар коммерциялық ұйымнан Оңтүстік Азиядағы, қазіргі Үндістан мен Бангладештің Батыс Бенгалия штатында орналасқан бас кеңсесі бар ірі аумақтық державаға айналды. Осы дамудың саяси салдары 1784 жылы британ үкіметін Лондонда Компанияның үнді саясатын бақылау үшін тұрақты комиссарлар (Басқару кеңесі) құруға мәжбүр етті. Компанияның мәртебесіндегі бұл өзгеріс, басқа факторлармен бірге, 1813 және 1833 жылдарғы Парламент актілеріне әкелді, олар британдық сауданы Шығыс Үндістанмен барлық кемелер үшін ашты және Компанияның коммерциялық функцияларынан толық бас тартуына себеп болды. Компания 1858 жылғы қайта ұйымдастыруға дейін британдық Үндістан үкіметінің басқармасының қадағалауымен жауапкершілігін атқаруды жалғастырды. Осы өзгерістердің көп бөлігінде Лондон қаласындағы Шығыс Үндістан үйіндегі Компания ұйымының негізгі құрылымы көбінесе өзгермеді, ол көптеген иелерден немесе акционерлерден және сайланған директорлар кеңесінен, төраға мен төрағаның орынбасарынан тұрды, олар тұрақты лауазымды қызметкерлердің көмегімен Компанияның күнделікті іс-әрекеттеріне жауапты болды. Басқару кеңесі Вестминстердегі үкіметтік ғимараттарға жақын жеке кеңсесін сақтап қалды. 1858 жылғы Үндістан үкіметі актісімен Компания және Шығыс Үндістан компанияларының Басқару кеңесі Лондондағы бір жаңа мемлекеттік департаментпен – Үндістан кеңсесімен алмастырылды, ол Үндістан мемлекеттік хатшысының басшылығымен, Сыртқы істер министрлігі, Отарлар жөніндегі кеңсе, Ішкі істер министрлігі және Соғыс министрлігімен қатар Ұлыбритания үкіметінің атқарушы органы ретінде жұмыс істеді.

Үндістанның кеңселік деректері

Индия кеңсесінің жазбалары – Шығыс Үндістан компаниясының (1600–1858), Британдық Үндістан істері жөніндегі Бақылау кеңесі немесе Комиссарлар кеңесінің (1784–1858), Индия кеңсесінің (1858–1947), Бірма кеңсесінің (1937–1948) және басқа да британдық агенттіктердің, олардың бірі немесе екеуі осы төрт негізгі органмен ресми түрде байланысты болған, мұрағаттары. Индия кеңсесінің жазбалары негізінен бүгінгі Орталық Азия, Таяу Шығыс, Африканың аймақтары, Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және 1947 жылға дейінгі олардың әкімшілігіне қатысты. Индия кеңсесінің жазбаларының ресми мұрағаты 300-ден астам жинақпен және Үндістандағы британдық тәжірибеге қатысты 3000-нан астам жеке қағаздармен толықтырылған. Бұрын Индия кеңсесі кітапханасында сақталған Индия кеңсесінің жазбалары 1982 жылы Британ кітапханасы кеңесінің жауапкершілігіне өтті және қазір Лондондағы Британ кітапханасының Азия, Тынық мұхиты және Африка жинақтарының бөлігі ретінде, Ұлыбританияның мемлекеттік жазбаларының бөлігі ретінде басқарылады. Жақында жасалған жеке іс қағаздары мен өте аз тақырыптық іс қағаздарынан басқа, олар жұртшылыққа ашық. Олардың құрамында 14 километрге жуық кітаптар, файлдар мен қағаздар, сондай-ақ 70 000 ресми басылым және 105 000 қолжазба және басып шығарылған карталар бар.