Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Груффид Роберт (1527–98) – Уэльс католик діни қызметкері және гуманистік ғалымы. Ол 1567 жылы Италиядағы эмиграцияда, ағасы және әріптес жазушы Морис Клинногпен бірге валлий тілінің алғашқы грамматикасын жазды.
Gruffydd Robert (1527–98) was a Welsh Catholic priest and humanist scholar who in 1567 wrote a pioneering Welsh grammar while in exile in Italy with his uncle and fellow writer Morys Clynnog.
Өмір
Гриффид Роберт Кернарфонширде (Гвинедд) Роберт және Катрин ферх Гриффуд есімді ата-аналардан дүниеге келді. 1555 жылы Оксфордтағы Крайст-Черчтің магистр дәрежесін алғаннан кейін, 1558 жылы Англеси архидиаконы қызметіне тағайындалды. Оның тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Мэри I қайтыс болды, ал Елизавета I таққа отырғаннан кейін (1558) Англия мен Уэльсте протестантизм Жоғарылық және Біркелкілік заңдарымен мемлекеттік дін ретінде қайта бекітілді. Католицизм Уэльсте күшті қалды және Гриффид ескі дінге адал болғандардың бірі болды. Елизавета патша болғаннан кейін Гриффид Роберт пен Морис Клинног Уэльстен континентке кетуді шешті. 1563 жылдың қаңтарында олар Римге жетіп, Гриффид діни қызметкер болып тағайындалды. Ол да, Морис Клинног та сол қаладағы ағылшын хосписінің (1579 жылы ағылшын колледжі болар еді) капелландары болды. 1567 жылға қарай, оның грамматикасының бірінші бөлігі жарияланған кезде, Гриффид Роберт Миланда, архиепископ-кардинал Борромеоның қызметінде болды. Энтони Мандей мен Моррис Киффин Гриффидті «доктор» деп атады; ол Бельгияның Лувен қаласында немесе, мүмкін, Миланда болған кезінде докторлық дәрежесін алған болуы мүмкін. Гриффид Борромеоның сырлас досы және Милан соборының (Дуомо) канондық теологы болды. 1576-7 жылдардағы оба кезінде ол ауруларға көмектесудегі батылдығымен және талмай еңбегімен көзге түсті. Ол Карло Борромео және оның ізбасарлары Гаспар Висконти мен Федерико Борромеоның қызметінде Миланда қалды. 1582 жылы Гриффид Роберт Милан соборында үгіт айтудан зейнетке шығуды сұрады; басқа бос лауазым болмағандықтан, ол епархиялық зейнетақы алды. 1584 жылдың қарашасында Борромео қайтыс болғаннан кейін, ол грамматикасымен айналысуға көбірек уақыт таба алды. Гриффид 1598 жылдың 15 мамырында Миландағы архиепископ сарайында қайтыс болды.
Gruffydd Robert was born in Caernarfonshire (Gwynedd) to parents named in the sources as Robert and Catrin ferch Gruffudd. He was awarded an MA degree from Christ Church, Oxford in 1555 before taking office as archdeacon of Anglesey in 1558. Shortly after his appointment Mary I died and Protestantism was reaffirmed as the established religion of England and Wales with the Acts of Supremacy and Uniformity (1558) following the accession of Elizabeth I. Catholicism remained strong in Wales, and Gruffydd was among those who remained faithful to the old religion. Gruffydd Robert and Morys Clynnog chose to leave Wales for the continent after Elizabeth became Queen. By January 1563 they were in Rome, where Gruffydd was ordained priest. Both he and Morys Clynnog became chaplains to the English Hospice (which in 1579 would become the English College) in that city. By 1567, when the first part of his grammar was published, Gruffydd Robert was in Milan, in the service of Archbishop Cardinal Borromeo. Gruffydd was referred to as doctor by Anthony Munday and Morris Kyffin; he may have received a doctorate at Louvain, Belgium or perhaps during his time in Milan. Gruffydd was confessor to Borromeo and canon theologian to the Duomo (Milan Cathedral). During the plague of 1576 7 he was noted for his courage and assiduousness in caring for the sick. He remained in Milan in the service of Carlo Borromeo and his successors, Gaspare Visconti and Federico Borromeo. In 1582 Gruffydd Robert requested retirement from publicly preaching in the cathedral of Milan; there being no other position vacant, he received a diocesan pension. After Borromeo's death in November 1584 he would have had more time to work on his grammar. Gruffydd died on 15 May 1598 in the Archbishop's Palace in Milan.
Грамматикасы
Груффид Роберттің валлий тілінің грамматикасының алғашқы бөлігі 1567 жылы Сент-Дэвид күні Миланда, Винченцо Жирардони баспасында "Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg" ("Валлий грамматикасының бірінші бөлігінің қысқаша талдауы") деген атпен жарияланды. Екінші, үшінші және төртінші бөліктері 1584 жылдан кейін жарық көрген болуы мүмкін. Бұл бөліктердің барлығы Груффид пен Морис Клинног арасындағы әңгіме түрінде берілген, олардың жүзімдікте (болжам бойынша, Римдегі Монти ди Критада, госпитальге тиесілі) сөйлескені айтылады. Клинногтың 1582 жылы суға батып қайтыс болғаны хабарланады; ал Груффидтің ұстазы немесе қожайыны аталған Қасиетті Карло Борромео да 1584 жылы қайтыс болды. Грамматиканың төртінші бөлімінде цингханедд және валлий поэзиясының 24 қатаң өлшемі талқыланады. Грамматикаға валлий өлеңдерінің алғашқы жинағы және Груффидтің Цицеронның "Cato Maior de Senectute" еңбегінен жасаған әдеби аудармасының қалдықтары да қоса берілген.
The first part of Gruffydd Robert's groundbreaking grammar of Welsh was published as Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg ('A brief analysis of the first part of a Welsh Grammar') in Milan on Saint David's Day in 1567, probably at the press of Vincenzo Girardoni. The second, third and fourth parts are likely to have appeared post 1584. All of these are presented in the form of a dialogue between Gruffydd and Morys Clynnog, described as having taken place in a vineyard (possibly at Monti di Creta in Rome, which belonged to the Hospice). Clynnog himself is reported as having drowned c. 1582; St. Carlo Borromeo, who is referred to as Gruffydd's master or lord in the grammar, also died in 1584. The fourth part of the grammar discusses cynghanedd and the 24 strict metres of Welsh poetry. Also included with the grammar were the first published collection of Welsh poems and what remains of Gruffydd's literary translation of the Cato Maior de Senectute by Cicero.