Кіріспе
Қылмысты хабарламау (ағылшын құқығындағы misprision, қазіргі заманғы "to misunderstand" сөзінен туындаған) – ағылшын заңдарындағы қылмыстың белгілі бір түрлерін сипаттайды. Қылмыстық құқық мамандары misprision-ды әдетте екі түрге бөледі: жасырын және ашық. Қазір Англия, Уэльс және Солтүстік Ирландия заңдарында ол тек сатқындыққа қатысты misprision түрінде ғана сақталған.
Misprision (from , modern , "to misunderstand") in English law describes certain kinds of offence. Writers on criminal law usually divide misprision into two kinds: negative and positive. It survives in the law of England and Wales and Northern Ireland only in the term misprision of treason.
Теріс қате
Теріс қателік – сатқындық немесе ауыр қылмысты жасыру. Англияның жалпы заңына сәйкес, әрбір подданныйдың (вассалдың) міндеті – патшаның судьяларына және басқа да заң қызметкерлеріне хабардар болған барлық сатқындықтар мен ауыр қылмыстар туралы хабарлау және қылмыскерді тұтқындау арқылы сотқа тарту (Sheriffs Act 1887, s. 8). Бұл міндет бірінші кезекте әр округтің немесе франшизаның үлкен қазылар алқасына (1933 жылы үлкен қазылар алқасының жойылуына дейін) жүктеліп, айыптау немесе ұсыну арқылы орындалатын болған, бірақ теория бойынша ол барлық басқа тұрғындарға да тиесілі. Соңғысының осы мемлекеттік міндетті орындамауы мемлекетке опасыздық немесе ауыр қылмыстың жасырылуы деп есептеледі. Блэкстоунның сөздерімен айтқанда, "[опасыздықты қате түсіну] – опасыздықтың бар екенін біліп, оған ешқандай келісімсіз жасыру: себебі кез келген келісім адамды басты сатқынға айналдырады". Брактонның айтуынша, de Corond, seq. 118, басқа біреудің сатқындығын жасырмау өзі сатқындық болып саналды, бірақ 1551–1552 және 1554–1555 жылдарғы заңдар сатқындықты жасыруды тек қана қамауға алуға байланысты қылмыс деп қарады. Сатқындыққа қатысты сот процесін реттейтін көптеген заңдар мемлекетке опасыздыққа қатысты қате пікірге де қолданылады. Жазасы – қылмыскердің жерінен түскен табысының өмір бойына жоғалуы, оның барлық мүлкінің тәркіленуі және өмір бойына бас бостандығынан айыру. Бұл жазалар 1870 жылғы Тәркілеу туралы заңмен өзгертілмеген. Ауыр қылмыстың жасырылуы – басқа адам жасаған ауыр қылмыстың жасырылуы, бірақ қылмыскермен алдын ала келісім немесе одан кейінгі көмек болмауы, бұл жасырушыны қылмыстың алдында немесе кейін көмектескенге айналдырмауы тиіс. Бұл қылмыс (және АҚШ-та әлі де) айыптау актісі бойынша айыппұл салу және бас бостандығынан айыру жазасымен жазаланатын қылмыс болып саналады. Қылмыстардың ескі жалпы құқық иерархиясы бойынша (сатқындық, ауыр қылмыс және заң бұзушылықтар ретінде) сатқындыққа қатысты қате пікір ауыр қылмыс, ал ауыр қылмыстың жасырылуы – заң бұзушылық болып есептелді. (Заң бұзушылықты жасыру деген қылмыс болған емес.) Бұл санаттар 1967 жылы жойылды. АҚШ-та сатқындыққа қатысты қате пікір – АҚШ-қа адалдығын сақтайтын және оларға қарсы кез келген сатқындық қылмыс жасалғанын біліп, оны жасырып, мүмкіндігінше тезірек АҚШ Президентіне немесе судьяларға, немесе губернаторға, немесе әлдебір штаттың судьяларына немесе әділет органына хабарламау және жарияламау арқылы жасалған қылмыс деп анықталады. Бұл үшін жеті жылдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айыру және мың доллардан аспайтын айыппұл салынады. АҚШ кодексіне ауыр қылмыстың жасырылуы да кіреді.
Оң қателік
Позитивті қателік – бұл жасалмауы тиіс нәрсені жасау; немесе мемлекеттік сатқындыққа немесе ауыр қылмысқа жетпейтін, яғни қоғамдық сипаттағы құқық бұзушылықты (мысалы, жоғары лауазымды шенеуніктердің қызметін дұрыс атқармауы, билеушіге немесе судьяларға құрметсіздік көрсету) жасау. Куәні куәлік беруден қайтартуға тырысу, құпия кеңес алдындағы тергеу туралы ақпаратты жария ету немесе тұтқынға үнсіздік сақтауға кеңес беру бұрын қателік ретінде сипатталған (Хоук. П. К. 1-том, 20-тарау). "Ескі заңгерлер әрбір қылмыстың ішінде қателік жатыр дейді және тәж қылмыстың орнына қателік үшін қудалауды таңдай алады. Бұл ұсыныс тек тәждің белгілі бір жағдайларда мейірімдірек шараны таңдау құқығын растайды және қазіргі заңда ешқандай құндылығы жоқ. Позитивті қателіктер енді тек тарихшылардың қызығушылығын тудырады, олар құқық бұзушылықтар ретінде қарастырылады."
Теріс қателіктерге ұқсас заңда белгіленген құқық бұзушылықтар
Төмендегі құқық бұзушылықтардың ешқайсысы да жасырын қылмыс ретінде сипатталмайды, бірақ олардың көлемі шамалас.
Терроризм
Терроризм туралы 2000 жылғы Заңның 38B (c.11) бабы терроризм актісін болдырмауға немесе терроризм актісі жасауға, дайындауға немесе оған қатысты қылмыс жасаған адамды ұстауға, соттауға немесе айыптауға мүмкіндік беретін ақпаратты хабарламауды қылмыс деп қарастырады. 2019 жылы ең жоғарғы жаза бес жылдан он жылға дейін ұзартылды. Осы Заңның 19-бабында, егер адам осы Заңның 15-18-баптарында көзделген қылмысты жасады деген сенім немесе күдік болса, және бұл сенім немесе күдік қызметтік немесе кәсіби қызмет барысында алынған ақпарат негізінде туындаса, оны жарияламау қылмыс болып табылады. Ең жоғарғы жаза – бес жыл.
Англия мен Уэльс
Англия мен Уэльсте қылмыс жасалғанын білетін адамның оны хабарлауға міндеттілігі енді жоқ. Дегенмен, 1967 жылғы Қылмыстық заңның 5(1) тармағында, егер адам "маңызды қылмыс" жасалғанын білсе немесе сенсе, және ол қылмысты жасаған адамды соттауда пайдалы болуы мүмкін ақпаратқа ие болса, онда ол ақпаратты жария етпеу үшін кез келген сыйақы қабылдаса, қылмысты жасыруға қатысқан болады. "Қылмыстан туған залалды өтеу" және "сол залал үшін лайықты өтемақы төлеу" жағдайларында ерекшеліктер бар. Осы контексте "маңызды қылмыс" дегеніміз – жазасы заңмен белгіленген, мысалы, адам өлтіру, немесе бес жыл немесе одан аса мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы көзделетін қылмыс.
Қамауға алуға болатын қылмыстар
Қылмыстық заңның (Солтүстік Ирландия) 1967 жылғы 5-бабының 1- және 2-тармақтары (c.18) (N. I.) ұстауға, қудалауға немесе айыпталуға болатын қылмыс жасаған адамды ұстауға, соттауға немесе кінәлі деп тануға мүмкіндік беретін ақпаратты жарияламауды қылмыс деп қарастырады.
Басқа юрисдикциялар мен мағыналар
АҚШ заңдарындағы қылмыстың жасырылуы федералдық қылмыс болып табылады. Егер адам өзінің федералдық тергеу нысаны екенін білсе, Сабанс-Оксли заңы бойынша браузер тарихын қасақана жою заңға қарсы келеді. Хайрулложан Матанов өзінің достары Дзохар мен Тамерлан Царнаев туралы компьютерлік жазбаларды жойғаны үшін қудаланды; ол 2015 жылы ауырлығы төмен қылмысқа кінәлі деп мойындады. Қылмыстың жасырылуы кейбір құқықтық жүйелерде қылмысқа қатысы бар немесе оның фактілерін білетін адамның қасақана жасаған ісі немесе іс-әрекетсіздігі арқылы, нәтижесінде кінәсіз адам жазаланатын жағдайларда қолданылады; мысалы, жала жабу. Кейбір юрисдикцияларда, мысалы Нью-Йорк штатында және әскери сот жүйесінде, қылмыстың жасырылуы "жалған көрініс тудыру ниеті" дегенді де білдіреді, мысалы, марихуананың орнына адырақы сияқты жалған дәрі-дәрмектерді сату үшін.