Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марксистік ілім
Marxist Doctrine
Фиктивті капитал (немісше: fiktives Kapital) – Карл Маркс саяси экономиканы сынағанда қолданған түсінік. Ол «Капиталдың» үшінші томының 25-тарауында енгізілген. Фиктивті капитал Маркс «нақты капитал» деп атаған нәрседен өзгеше, ол физикалық өндіріс құралдары мен жұмысшыларға инвестицияланған капитал, ал «ақша капиталы» – қолдағы нақты қаражат. Фиктивті капитал активтерінің (мысалы, акциялар мен облигациялар) нарықтық құны болашақта осы активтерден күтілетін кіріске немесе табысқа байланысты өзгереді, бұл Маркс нақты өндірістің өсуімен тек жанама байланысты деп санаған. Тиімді алғанда, фиктивті капитал – «болашақ өндіріске жинақталған талаптар, заңды құқықтар» және одан да нақтырақ айтқанда, осы өндірістен алынған табысқа талаптарды білдіреді. Фиктивті капиталды мүліктік меншік құқығын капиталдау ретінде қарастыруға болады. Мұндай меншік құқығы нақты және заңды түрде сақталса, одан алынған пайда да нақты, бірақ мұндағы капитал фиктивті; ол – «тауарлар немесе өндірістік қызметте материалдық негізі жоқ капитал ретінде айналымға түскен ақша». Фиктивті капиталды «байлыққа қағаз жүзіндегі саудаға қолжетімді талаптар» деп те анықтауға болады, бірақ кейбір жағдайларда нақты активтердің құны да тым жоғары шарықталуы мүмкін. Қаржы экономикасының бағытында фиктивті капитал – болашақтағы күтілетін ақша ағындарының қазіргі таза құны.
Fictitious capital (German: fiktives Kapital) is a concept used by Karl Marx in his critique of political economy. It is introduced in chapter 25 of the third volume of Capital. Fictitious capital contrasts with what Marx calls "real capital", which is capital actually invested in physical means of production and workers, and "money capital", which is actual funds being held. The market value of fictitious capital assets (such as stocks and securities) varies according to the expected return or yield of those assets in the future, which Marx felt was only indirectly related to the growth of real production. Effectively, fictitious capital represents "accumulated claims, legal titles, to future production" and more specifically claims to the income generated by that production. Fictitious capital could be defined as a capitalisation on property ownership. Such ownership is real and legally enforced, as are the profits made from it, but the capital involved is fictitious; it is "money that is thrown into circulation as capital without any material basis in commodities or productive activity". Fictitious capital could also be defined as "tradeable paper claims to wealth", although tangible assets may themselves under certain conditions also be vastly inflated in price. In terms of mainstream financial economics, fictitious capital is the net present value of expected future cash flows.
Терминнің қолданылуы
Маркс ойдан шығарылған капиталдың пайда болуын несие жүйесі мен акционерлік жүйе дамуында көрді. "Ойдан шығарылған капиталдың қалыптасуы капиталдану деп аталады". Ол меншік құқығы немесе табысқа ие болу туралы талапты білдіреді. Мұндай талаптардың көптеген түрлері болуы мүмкін, мысалы, болашақ мемлекеттік салық түсімдеріне жасалған талап немесе әлі сатылмаған тауарға қатысты талап. Компаниялар шығарған және қор нарықтарында саудаланатын акциялар, үлестер және облигациялар да ойдан шығарылған капитал болып табылады. Компания (нақты емес) капиталға акциялар, үлестер және облигациялар шығару арқылы қол жеткізе алады. Бұл капитал кейін артық құн жасауға пайдаланылуы мүмкін, бірақ бұл капитал қозғалысқа енгеннен кейін, акция сертификатының иелерінің талаптары және т.б. жай ғана "болашақ артық құн өндірісінің үлесіне ие болуға саудаға жарамды талаптар" болып табылады. Қор нарығы "ойдан шығарылған капитал нарығы. Бұл меншік құқықтарының айналымына арналған нарық". Осы талаптардың құны капитал ретінде жұмыс істемейді, ол болашақ артық құнға жасалған талап қана, сондықтан "мұндай қағаздың капиталдық құны толығымен иллюзиялық". Қағаз осы капиталды көрсететін меншік құқығының куәсі қызметін атқарады. Темір жолдардың, кен орындарының, кеме жүргізу компанияларының және т.б. акциялары нақты капиталды білдіреді, атап айтқанда, осы кәсіпорындарға инвестицияланған және жұмыс істейтін капитал немесе осы кәсіпорындарда капитал ретінде пайдалану үшін акционерлер ұсынған ақша сомасы; бірақ бұл капитал екі рет қана болмайды, бір жағынан меншік құқықтарының (акциялар) капиталдық құны ретінде, екінші жағынан осы кәсіпорындарға инвестицияланған немесе инвестициялауға тиіс нақты капитал ретінде". Капитал "тек соңғы нысанда ғана бар", ал акция "оның көмегімен іске асырылатын артық құнның тиісті үлесіне меншік құқығы ғана". Бұл терминді экономист Седрик Дюран 2017 жылы "Ойдан шығарылған капитал: қаржы біздің болашағымызды қалай тартып алады" атты кітабының атауы ретінде де қолданды. Кітапта мемлекеттік араласу ойдан шығарылған капиталға "экономиканың нақты өндірістік әлеуетімен үйлеспейтін пропорцияларды қабылдауға" мүмкіндік береді, бұл Ұлы дағдарыс сияқты дағдарыстарға әкеледі.
Marx saw the origin of fictitious capital in the development of the credit system and the joint stock system. "The formation of a fictitious capital is called capitalisation." It represents a claim to property rights or income. Such claims can take many forms, for example, a claim on future government tax revenue or a claim issued against a commodity that remains, as yet, unsold. The stocks, shares and bonds issued by companies and traded on stock markets are also fictitious capital. A company may raise (non fictitious) capital by issuing stocks, shares and bonds. This capital may then be used to generate surplus value, but once this capital is set in motion, the claims held by the owners of the share certificate, etc., are simply "marketable claims to a share in future surplus value production". The stock market "is a market for fictitious capital. It is a market for the circulation of property rights as such". Since the value of these claims does not function as capital, is merely a claim on future surplus, "the capital value of such paper is wholly illusory The paper serves as title of ownership which represents this capital. The stocks of railways, mines, navigation companies, and the like, represent actual capital, namely, the capital invested and functioning in such enterprises, or the amount of money advanced by the stockholders for the purpose of being used as capital in such enterprises ; but this capital does not exist twice, once as the capital value of titles of ownership (stocks) on the one hand and on the other hand as the actual capital invested, or to be invested, in those enterprises." The capital "exists only in the latter form", while the stock or share "is merely a title of ownership to a corresponding portion of the surplus value to be realised by it". The term is also used by the economist Cédric Durand as the title of a 2017 book, Fictitious Capital: How Finance Is Appropriating Our Future. The book argues government intervention allows fictitious capital to "assume proportions incompatible with the real production potential of economies," leading inevitably to crises such as the Great Recession.
Болжамдау
Пайда тек қағаз жүзіндегі әртүрлі қаржылық талаптарды сату арқылы ғана туындауы мүмкін. Бұл тауар фетишизмінің ең жоғарғы дәрежесі, онда еңбек күшін қанау арқылы алынатын артық құнның бастапқы көзі жасырылады. Шындығында, пайданы тек қарыз ақшаны (спекулятивтік) саудаға жұмсау арқылы табуға болады, бұл сауда ешқандай нақты активпен қамтамасыз етілмейді. Фиктивті капиталдың бағасы бірқатар күрделі факторлармен анықталады. Алдымен, ол "иесіне тиесілі қазіргі және күтілетін болашақ табыстарға, қолданыстағы пайыздық ставка бойынша капиталдандырылған" байланысты. Бірақ фиктивті капитал да спекуляцияның нысаны болып табылады. Мұндай активтердің нарықтық құны көтеріліп, жасанды түрде үрмеленуі мүмкін, бұл тек сұраныс пен ұсыныс факторларының нәтижесінде, пайда табу үшін манипуляциялау арқылы жүзеге асырылады. Егер көп көлемде капитал тартылып алынса, үрмеленген құн бірден құлдырауы мүмкін.
Profit can be made purely from trading in a variety of financial claims existing only on paper. This is an extreme form of the fetishism of commodities in which the underlying source of surplus value in exploitation of labour power is disguised. Indeed, profit can be made by using only borrowed capital to engage in (speculative) trade, not backed up by any tangible asset. The price of fictitious capital is governed by a series of complex determinants. In the first instance they are governed by the "present and anticipated future incomes to which ownership entitles the holder, capitalised at the going rate of interest". But fictitious capital is also the object of speculation. The market value of such assets can be driven up and artificially inflated, purely as a result of supply and demand factors which can themselves be manipulated for profit. The inflated value can just as rapidly be punctured if large amounts of capital are withdrawn.