Кіріспе

ХХ ғасырдың алдындағы Үндістанда ақсүйектер мен ханзадалардың кездесуі

Дарбар – парсы тілінен алынған термин (дарбардан), патшаның немесе билеушінің ақсүйек соты немесе мемлекеттік мәселелерді талқылайтын ресми жиынды білдіреді. Ол Оңтүстік Азияда билеушінің соты немесе феодалдық міндеттеме ретінде қолданылған. Дурбар – әмірлік мемлекеттің істерін басқаруға арналған феодалдық кеңес немесе, Үндістанда британдық үкім кезінде жиі болғандай, таза рәсімдік шара болуы мүмкін. Ең танымал дурбарлар күшті императорлар мен патшаларға тиесілі болған. Солтүстік Үндістанда Барода, Гвалиор, Удайпур, Джайпур, Джодхпур, Джайсалмер, Агра және Пакистанның Лахор қалаларында осындай залдарды көркейтін сарайлар мен бекіністер сақталған. Мұғұл императоры Акбардың екі залы болған – бірі министрлерге, екіншісі халыққа арналған. Дурбар залдары сол заманғы ең жақсы материалдармен әсем безендірілген. Оңтүстік Үндістанда Майсур сарайында мұндай залдар көп болған, әсіресе Пауыл залы, онда Белгиядан әкелінген түрлі түсті шынылар қолданылып, тойлар өткізілген. Хайдарабад қаласындағы Хилват Мубарактағы Дурбар залы – Хайдарабад низамдарының Дурбар залы болған. Раштрапати Бхаванның басты күмбезі астында Үлкен Дурбар залы орналасқан. Қазір ғимарат президенттік резиденция қызметін атқаратындықтан, көптеген мемлекеттік шаралар осы жерде, Үндістан Президентінің төрағалығымен өткізіледі.

Мемлекеттік кеңес

Бұрынғы мағынасында, Маратхалар мен Раджпуттар сияқты Үндістан субконтинентінің туған жер билеушілері, басқа да индуисттік немесе мұсылмандық монархиялар, мысалы, Моғолдар мен Ауғанстан әмірлері, тіпті Батыс отаршылдық билеушілері де қонақтарды қабылдап, құрмет көрсетіп, Дурбарда істер жүргізген. Дурбар – туған мемлекеттің атқарушы кеңесі де болуы мүмкін. Дурбарды өткізудің ең жарқыны – 1911 жылдың желтоқсанында өткен Дели Дурбары болды, онда жаңадан таққа отырған Георг V және оның әйелі Мэри Үндістан императоры мен императорлығы ретінде ресми түрде тәж кигізілді. Патша мен патшайым Дурбарға жеке қатысып, тәж кигізу киімдерін киді, бұл Үндістан және империя тарихында бұрын-соңды болмаған салтанатты және әсем шара болды. Олар британдық билік кезеңінде Үндістанға келген жалғыз британ монархтары еді. Кейінгі британ монархтары үшін Дурбар өткізілмеді. Эдуард VIII билікке қысқа ғана уақытқа ие болғаннан кейін тақтан бас тартты. Оның інісі Георг VI таққа отырғанда, бірнеше себептерге байланысты Делиде Дурбар өткізуге шешім қабылданды: шығындар Үндістан үкіметіне ауыр жүк болар еді, өсіп келе жатқан Үндістан ұлтшылдығы патшалық жұпты ең жақсы жағдайда салқын қарсы алуы мүмкін еді, ал корольдің Ұлыбританиядан ұзақ уақытқа кеткені Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі шиеленіскен кезеңде қолайсыз болар еді.

Малайзия

Малайзия тарихында дурбар – британдық протекторат астында болған Біріккен Малай Штаттарының төрт билеушісінен тұратын кеңес. Алғаш рет 1897 жылы өткізілген, ол билеушілерге штаттық саясат мәселелерін британдық шенеуніктермен талқылауға арналған платформа болды. 1948 жылы Малайя Федерациясы құрылғанда, Дурбар Малайяның басқа штаттарын қоса, Билеушілер Конференциясына айналды. 1963 жылы Малайзия құрылғанда жаңа штаттар қосылғаннан кейін құрамы одан әрі кеңейтілді. 1957 жылы Малайяның тәуелсіздік жариялануынан бері, Билеушілер Конференциясындағы Малай билеушілері федералды корольді, яғни Малайзия Королін сайлау үшін сайлаушылар алқасы ретінде жұмыс істейді.

Дурбар залы Фатех Пракаш сарайы, Удайпур

Раджастханның Удайпур қаласындағы Фатех Пракаш сарайындағы Дурбар залы Үндістандағы ең сәнді Дурбар залдарының бірі және Удайпурдың ең әсем палаталарының бірі болып табылады. Оның қабырғалары махараджалардың суреттерімен және түрлі қару-жарақтармен безендірілген. Залдың төбесі тамаша әрі айналасында сарай әйелдері көріністерді жамылған күйде тамашалай алатын галереялар орналасқан. 1909 жылы Үндістанның вице-королі лорд Минто Дурбар залының негізін қалады.

Дурбар залы Хилават Мубарак, Хайдарабад

Хайдарабадтың ескі қаласында, Чарминарға жақын орналасқан Холиват кешені бастапқыда кең аумаққа жайылған және онда көптеген сарайлар мен құрылыстар болған. Уақыттың сынағынан өткен ең маңызды ғимараттардың бірі – Дурбар залы. Биліктің символды ортасы саналатын бұл зал Асаф Джахи әулетінің мұрагерлік тақтысы – «Гадди е Мубарак» орны болған. 1750 жылы Низам Салабат Жунг салған Холиват кешені келесі Низамдар тарапынан кеңейтілді. 1803 жылы Сикандар Джах өзінің резиденциясын Парани Хавелиден Холиват кешеніне көшірді және алғашқы ірі құрылыстарға жауапкер болды. Дурбар залының жоспары дәстүрлі Моғол стилінде жасалған. Кейіннен, еуропалық сәулет қабылдана бастаған кезде жүргізілген қайта жаңарту жұмыстары әртүрлі сәулеттік стильдердің бірегей және үйлесімді қоспасын тудырды. Еуропалық сәулеттік ықпал басым болғанымен, жергілікті стильмен үйлесімді араласып, Үнді-Еуропалық сәулеттік синтезінің ең көрнекті мысалына айналды. Соның нәтижесінде пайда болған стиль Хайдарабадтағы көптеген кейінгі ғимараттардың ерекшелігіне айналды, себебі ол шығыс өмір салтының кеңістіктік қажеттіліктері мен әлеуметтік талаптарын сақтай отырып, жаңаруға мүмкіндік берді.