Кіріспе

Дэвид Израиль Махт (14 ақпан 1882 – 14 қазан 1961) – фармаколог және еврей әдебиетінің докторы, 20-шы ғасырдың бірінші жартысында фармакология саласына көп үлес қосып, зор еңбек еткен. 1882 жылы Мәскеуде дүниеге келген Махт 1892 жылы, 10 жасында Балтимор қаласына көшіп келді. 1905 жылы Джонс Хопкинс университетінде бакалавр және медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды, содан кейін Берлин, Мюнхен және Вена қалаларында аспирантура курстарын орындады. 1909 жылы Джонс Хопкинс университетіндегі оқытушылар қатарына қосылу үшін Америкаға оралды. 1912 жылдан 1932 жылға дейін фармакологиядан дәріс оқып, ассистент-профессор лауазымына көтерілді. Оның немересі Кеннет Лассон кейіннен Джонс Хопкинс университетіндегі профессорлық-оқытушылық құрамдағы еврей қызметкерлерінің санына шектеу қойылған квота болғанын хабарлады. 1928 жылы Махт Нью-Йорктегі Йешива колледжінде алғашқы жоғары зерттеу дәрежесін алып, еврей әдебиетінің докторы атанды. 1933 жылдан 1941 жылға дейін Йешива колледжінде жалпы физиологиядан қонақ профессор болып жұмыс істеді. 1944 жылдан бастап Махт 1957 жылы инсульт алғанға дейін Балтимордағы Синай ауруханасында фармакология бойынша консультант қызметін атқарды. Ол төрт жылдан кейін сол ауруханада қайтыс болды. Қазіргі таңда Джонс Хопкинс университеті доктор Махтты Дэвид И. Махт сыйлығы арқылы құрметтейді.

Медицинаға үлесі

Махт 900-нан астам ғылыми зерттеу және үш кітап жариялады. Ол ауруларды емдеудің бірқатар жаңа әдістерін енгізді. Оның ғылыми еңбектері: Эфедринді кокаиннің орнына пайдалануды ашты. Морфин мен кодеиннің тыныс алу жүйесіне тыныштандыратын әсерін, басқа есірткілердің күштілендіретін әсерінен ажыратты. Әртүрлі толқын ұзындығындағы рентген сәулелерінің әртүрлі биологиялық әсерлер тудыратынын дәлелдеді. "Терең" рентген сәулелерін қолдану арқылы пемфигус ауруын емдеуді әзірледі. Әртүрлі заттардың, оның ішінде антиденелердің қан ұю (тромбопластикалық) әсерін зерттеді. Психозбен ауырған науқастардың қаны мен омыртқа сұйықтығының фармакологиясын жан-жақты зерттеді. Кобра уының фармакологиялық қолданылуына қатысты зерттеулер жүргізді. "Психофармакология" терминін (дәрілердің сана мен мінез-құлыққа қатысты әсерін зерттейтін ғылым саласы) 1920 жылы Махт тұңғыш рет қолданды.

Фитофармакология

Махт фитофармакология деп аталатын, дәрілердің өсімдіктерге тигізетін әсерін өлшеуге негізделген жаңа тәсілді алғаш рет қолданғанымен танымал болды. Махттың ерекше әдісі – сынап отырған заттың әсерінен Lupinus albus көшеттерінің өсу қарқынын өлшеу және оны дәрі берілмеген тұқымдардың бақылау тобымен салыстыру. Тамырдың салыстырмалы ұзындығы оның атауын – фитотоксикалық индекс деп белгілейтін, ал заттың өсімдіктерге қаншалықты зиянды екенін көрсететін өлшем болар еді. Махт фитофармакология әдісін түрлі заттарға, соның ішінде денсаулығында мәселесі бар адамдардың қанына қолданды. 1930 жылы ол оның жылан уы мен менотоксин (әйелдердің етеккір кезінде қанында болатын деп саналған у) бар екенін анықтауға қолдануға болатынын хабарлады. Ол бұл әдіс қаназдық анемияны, мәйісқұрды, пемфигусты және басқа да ауруларды ажыратуға көмектеседі деп ойлады. Оның қайтыс болған кезде оның әдісі психикалық аурудың белгісі болуы мүмкін екені айтылды, себебі «кейбір психикалық ауруларға шалдыққан адамдардың қаны еуропалық бұршақ түрлері үшін у болып табылады». Фитофармакологияны адамдарға зиянды екенін болжау үшін тек Махт қолданды, ал оның жұмысы Science журналында жарияланды. Қазіргі уақытта уыттылықты тексеру көбінесе жануарлар (тірі жануарлар мен жануарлар тіндері) арқылы жүргізіледі, ал жекелеген уларды анықтау үшін массалық спектрометрия қолданылады. Махт фитофармакология терминін дәрілердің өсімдіктерге тигізетін әсерін білдіру үшін пайдаланса, қазір бұл термин тек өсімдіктерді дәрі ретінде фармакологиялық қолдануға қатысты қолданылады.

Дәрігерлік қызмет

Махт – православ яһуди және еврей әдебиетінің докторы болды, ол дін мен ғылым арасындағы үйлесімді қарым-қатынас бар деген пікірді жиі қолдады. Ол Киелі кітап пен Талмудтағы медициналық және басқа да сипаттамаларды зерттеді және аурулар мен емдеулердің нақты сипаттамаларын көрсететін көптеген мақалалар жариялады. Осындай мақалалардың қатарында: "Еврей Киелі кітабында алкогольге қатысты айтылған мәліметтердің фармакологиялық талдауы" (1929). Онда ол Киелі кітаптағы алкогольдің әсерін қазіргі медициналық түсініктермен салыстырып, «Кітаптардың Кітабы осы мәселе бойынша ең қазіргі және жетілген тәжірибелік деректермен толық сәйкес келеді» деген қорытындыға келді. "Левит кітабының XI және Екінші заң кітабының XIV тарауларына қатысты эксперименталды фармакологиялық талдау" (1953). Онда Махт өзінің фитофармакологиялық әдісін левиттік таза және таза емес жануарлардың үлгілерінде қолданды және таза емес ет үшін фитотоксикалық индекстің айтарлықтай жоғары екенін көрсетті, ал корреляция 100% құрады. "Киелі кітаптағы жаппай улану туралы мәліметтерге фармакологиялық талдау, II Патшалар кітабының IV тарауы".