Хосе Мария Переда: Испан жазушысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Қазіргі испандық романист (1833–1906)

Хосе Мария де Переда и Санчес де Порруа (6 ақпан 1833 жылы Поланкода, Кантабрияда туған – 1 наурыз 1906 жылы Поланкода қайтыс болған) испандық романист және Корольдік испан академиясының мүшесі болған.

Өмір

Переда білім алған жер – Сантандердегі Кантабро институты, одан кейін 1852 жылы Мадридке кетіп, артиллерия корпусына түсуді көздегенмен мақсаты нақты емес еді. Үш жылдық әрекеттен соң бұл жоспардан бас тартып, ол үйіне оралып, 1858 жылы жергілікті журналға мақалалар жазу арқылы әдеби жолын бастады. Ол сондай-ақ «El Tío Cayetano» апталық газетінде көп жазды, ал 1864 жылы жергілікті өмір мен салты-дәстүрлерді реалистік бейнелейтін «Escenas montañesas» (Тау көріністері) атты эскиздер жинағын жариялады. 1868 жылғы революцияға қарсы Переда «El Tío Cayetano» газетінде күресті, газетті дерлік жеке өзі жазды. 1871 жылы ол Кабуернига округінен карлисттік депутат болып сайланды. Осы жылы ол «Tipos y paisajes» деген атпен «Escenas montañesas» екінші сериясын шығарды, ал 1876 жылы «Bocetos al temple» атты үш повесть жарық көрді, олардың бірінде автор өзінің саяси тәжірибесін баяндайды. «Tipos trashumantes» 1877 жылға жатады, сондай-ақ «El Buey suelto» да, ол Бальзактың «Жұбайлық өмірдің ұсақ-түйек қиындықтары» еңбегіне жауап ретінде жазылған. Елінің саяси болашағына деген үміті азайған Переда «Don Gonzalo González de la Gonzalera» (1879) романында революцияны, оның салдарынан көріп, либерализмді жеке мүдделері үшін пайдаланған жаңа байларды сынады. Досы Перес Галдостың «Doña Perfecta» және «Gloria» романдарына жауап ретінде Переда «De tal palo tal astilla» (1880) романын жазды, онда діни мәселелердегі төзімділіктің елдер мен жеке адамдар үшін де зиян екенін көрсетуге тырысты. «Esbozos y rasguños» (1881) жеңіл туындылар жинағы, ал «El Savor de la Tierruca» (1882) – бірден танылған көркем пейзаждық шығарма, одан гөрі тартымдырақ. «Pedro Sánchez» (1883) романында Переда туған жерінен шығып, астананың саяси өміріне енген адал ойшылдың көңілінің қалғандарын бейнелейді. Переданың шедевр туындысы – «Sotileza» (1884), теңіз өмірін көркем бейнелейтін роман. «La Puchera» (1889) романында ол өте жақсы білетін және сүйетін теңіз тақырыбына оралды. «Peñas arriba» (1895) романында ауыл өміріне деген сүйіспеншілік, сау дала мен бұзылған, нашар қалалардың керемет контрастында көрінеді. Переданың атағы қалыптасты, Испания академиясының мүшелері Мадридте тұруын талап ететін ережесі оның пайдасына тоқтатылды (1896). Бірақ оның әдеби мансабы аяқталды. Ұлының өлімі, Куба мен Филиппиндегі сәтсіз әскери науқан (Испания-Америка соғысы кезінде) оның соңғы жылдарын күңгірттеді, ал денсаулығы өлімге дейін нашарлады. Переда Испанияның реалистік мектебінің өкілі, оның негізін Лазарильо де Торместің авторсыз туындысы қалады, кейіннен Матео Алеман, Мигель де Сервантес, Франсиско де Кеведо және тағы басқалар оны жалғастырды. Ол кейіпкерлерді жақсы білді, түсінді, олардың мінез-құлқын жаратты, тек типтік бейнелерді ғана емес, сонымен қатар тірі тұлғаларды да жасады, мысалы, «Sotileza» романынан Андрес, Клето және Мурго, ал «La Puchera» романынан Педро Хуан мен Пилара. Ол теңіздің күшін және тыныштығын Виктор Гюгоның «Les Travailleurs de la mer» туындысындағыдан да жақсы бейнеледі.

Pereda was educated at the Institute Cántabro of Santander, whence he went in 1852 to Madrid, where he studied with the vague purpose of entering the artillery corps. Abandoning this design after three years' trial, he returned home and began his literary career by contributing articles to a local journal, La Abeja montañesa in 1858. He also wrote much in a weekly paper, El Tío Cayetano, and in 1864 he collected his powerful realistic sketches of local life and manners under the title of Escenas montañesas (Mountain scenes). Pereda fought against the revolution of 1868 in El Tío Cayetano, writing the newspaper almost single handed. In 1871 he was elected as the Carlist deputy for Cabuérniga. In this same year he published a second series of Escenas montañesas under the title of Tipos y paisajes; and in 1876 appeared Bocetos al temple, three tales, in one of which the author describes his disenchanting political experiences. The Tipos trashumantes belongs to the year 1877, as does El Buey suelto, which was intended as a reply to the thesis of Balzac's work, Les Petites misères de la vie conjugale. More and more pessimistic as to the political future of his country, Pereda took occasion in Don Gonzalo González de la Gonzalera (1879) to ridicule the Revolution as he had seen it at work, and to pour scorn upon the nouveaux riches who exploited Liberalism for their personal ends. Two novels by his friend Pérez Galdós, Doña Perfecta and Gloria, drew from Pereda a reply, De Tal palo tal astilla (1880), in which he endeavours to show that tolerance in religious matters is disastrous alike to nations and to individuals. The Esbozos y rasguños (1881) is of lighter material, and is less attractive than El Sabor de la Tierruca (1882), a striking piece of landscape which won immediate appreciation. New ground was broken in Pedro Sánchez (1883), where Pereda leaves his native province to portray the disillusion of a sincere enthusiast who has plunged into the political life of the capital. Pereda's masterpiece is Sotileza (1884), a vigorous rendering of marine life. In La Puchera (1889) he returned to the marine subjects which he knew and loved best. Again, in Peñas arriba (1895), the love of country life is manifested in the masterly contrast between the healthy fields and the corrupt, squalid cities. Pereda's fame was now established; the statutes of the Spanish Academy, which require members to reside at Madrid, were suspended in his favor (1896). But his literary career was over. The death of his eldest son, the disastrous campaign in Cuba and the Philippines (during the Spanish–American War), darkened his closing years, and his health failed long before his death. Pereda belongs to the native realistic school of Spain, which, founded by the unknown author of Lazarillo de Tormes, was continued by Mateo Alemán, Miguel de Cervantes, Francisco de Quevedo and many others. He saw, knew, understood character; he created not only types, but living personages, such as Andres, Cleto and Muergo in Sotileza, Pedro Juan and Pilara in La Puchera; and he personified the tumult and calm of the sea with more power than Víctor Hugo displayed in Les Travailleurs de la mer.