Кіріспе

Кариб теңізіндегі испан тілінің диалектілері

Кариб теңізіндегі испан тілі (lang es, espaˈɲol kaɾiˈβeɲo) – Кариб аймағындағы испан тілінің диалектілерінің жалпы атауы. Испан тілі 1492 жылы Христофор Колумбтың саяхаттарымен Кариб теңізіне әкелінді. Ол Канар аралдарында қолданылатын испан тіліне, және одан да алыс – Батыс Андалусияда қолданылатын испан тіліне ұқсас. 25 миллионнан астам адам сөйлейтін испан тілі Кариб аралдарында ең көп таралған тіл болып табылады. Бірақ, ең қатаң мағынасында бұл термин Кариб теңізіндегі Куба, Доминикан Республикасы және Пуэрто-Рико елдерінде қолданылатын испан тілін білдіреді. Кем кең мағынасында, Панама, Колумбия және Венесуэланың Кариб теңізі жағалаулары да кіре алады. Ал ең кең қолданылуында Мексика, Гватемала, Белиз, Гондурас, Никарагуа және Коста-Риканың Кариб теңізі жағалаулары да осы терминге жатады.

Морфология

Испан тілінің барлық американдық нұсқаларындағыдай, үшінші жақтағы көпше түрдегі ustedes сөйлігі [[vosotros]] сөйлігін ығыстырды. Восео қазір Кариб теңізінің аралдық испан тілінен толығымен жойылды. Заманауи комментаторлар, мысалы, кубалық Эстебан Пичардо 1830 жылдарға дейін оның сақталуын айтады (Лопес Моралес 1970:136–142 қараңыз), бірақ 1870 жылдарға қарай ол ең төменгі әлеуметтік топқа жататын аз ғана адамдармен шектелген болып көрінеді. Орталық Американың көп бөлігінен басқа, восео Венесуэланың солтүстік-батысында (Фалькон және Зулия штаттары), Колумбияның Сесар департаментінің солтүстігінде, Колумбияның Атлантикалық жағалауындағы Ла-Гуахира департаментінің оңтүстігінде және Панамадағы Азуэро түбегінде қолданылады. Кішіртеулі түрі (ito, ita) (ico, ica) түріне айналады: pato→patico, pregunta→preguntica. АЙЫРМА: perro→perrito. Сөз соңындағы әріптердің жиі жойылуының нәтижесінде, кейбір сөйлеушілер оны көпшелік белгісі ретінде қолдануы мүмкін, бірақ әдетте бұл тенденция тек біршелік түрі соңғы буынындағы дыбыстық буынға түсетін сөздермен шектеледі: café 'кофе' → 'кофелер', sofá 'диван' → 'дивандар'.

Сөздік

Екінші тұлғадағы жіктеу есімдіктері, tú (немесе Орталық Америкада vos) және usted, испан тілінің басқа нұсқаларына қарағанда жиі қолданылады, мағынасы контексттен түсінікті болған жағдайда оларды түсіріп тастауға бейімділіктің жалпы испандық тенденциясына қарамастан (про-топ тіліне қараңыз). Яғни, "tú estás hablando" ("сен сөйлеп тұрсың") орнына "estás hablando" ("сөйлеп тұрсың") деудің орнына, біріншісі қолданылады. Бұл тенденция аралдық елдерде және материкте, Никарагуада ең күшті, онда voseo (бірлік екінші тұлғаға қатысты tú есімдігін емес) басым. Стандартты испан тілінде жасыл/етістік инверсиясымен белгіленетін, "wh" сұрақтары Кариб теңізінің испан тілінде инверсиясыз келуі мүмкін: стандартты "¿Qué quieres (tú)?" ("Не қалайсың?") орнына "¿Qué tú quieres?" ("Не қалайсың?").