Кіріспе
2005 жылғы «Condemned: Criminal Origins» видео ойыны, Еуропа мен Австралияда «Condemned» деп шығарылған, Xbox 360 және Microsoft Windows платформалары үшін бірінші тұлғадан ойналатын әрекет және қорқыныш видео ойыны. Monolith Productions әзірлеген және Sega баспасынан шыққан бұл ойын Xbox 360 платформасының бастапқы ойындарының бірі болды және 2005 жылдың қараша айында Солтүстік Америкада, келесі айда Еуропада және 2006 жылдың наурыз айында Австралияда жарық көрді. Windows нұсқасы 2006 жылдың сәуір айында бүкіл әлем бойынша шығарылды. Monolith сонымен қатар онлайн эпизодтық флэш-ойын преквелін шығарды, ал 2005 жылға дейін «Condemned» әлемін кеңейтетін фильм жоспары жасалды, онда кем дегенде үш қосымша ойын дайындалған болатын. Алайда, фильм түсірілмеді, ал франшизаға жалғыз қосымша 2008 жылы Xbox 360 және PlayStation 3 үшін шыққан «Condemned 2: Bloodshot» болды. Ойын ФБР-дің Сериялық Қылмыстар бөлімінің (СКБ) агенты Итан Томас туралы айтады. Метро қаласында сериалдық кісі өлтірулер мен қарақшылар жасаған шабуылдар күрт өсті, ал Томас олардың байланысты екеніне сенімді. «Жұптастырушы» деп аталған кісі өлтірушіні іздеу кезінде Томасқа кісі өлтіру айыбы тағылады және бұрынғы бюро әріптестерінен қуылған ол өзінің өмірінің толығымен өзгеретінін көреді, сондай-ақ ол бір жеке кісі өлтірушінің шегінен асып түсетін нәрсеге тап болады. «Құшақтап алушылар» және «Жеті» сияқты фильмдерден әсер алған «Condemned» ойын дизайнерлері жаңа ойын механизміне немесе жаңа бұрылыспен қолданыстағы механизмге бағытталған ойын жасауды қалағандықтан, бірінші тұлғадан ату ойындары саласындағы тәжірибелерін бірінші тұлғадан жекпе-жекке көрінбейтін нәрсеге бағытталған ойынға қолдануға шешім қабылдады. Жасырауға орын қалдырмайтын, бірақ берік жауынгерлік жүйені құру үшін дизайнерлер Xbox 360 мүмкіндіктерін пайдаланып, шынайы және алаңдататын орта жасады, сонымен қатар жақын арадағы, қанды және зорлық-зомбылыққа толы шайқастарға ерекше назар бөлді. «Condemned» сыншылар тарапынан жақсы қабылданды, олар жауынгерлік механизмін, графиканы, анимацияны, жасанды интеллектіні және әсіресе дыбыс дизайны мен атмосфераны жоғары бағалады. Ойынның сызықтығы, деңгей дизайны мен геймплейдегі әртүрліліктің жетіспеуі, сондай-ақ сот-медициналық құралдарды қолданудың нашар іске асырылуы сынға түсті. Ойын Xbox 360 платформасындағы алғашқы шығарылымынан кейін жақсы сатылды және платформадағы ең көп сатылған бесінші ойын атанды. Ол сондай-ақ GameSpot және IGN-нің 2005 жылғы үздік ойындары сыйлықтарында бірнеше номинацияны жеңіп алды.
Condemned: Criminal Origins, released as Condemned in Europe and Australia, is a first person action and survival horror video game for Xbox 360 and Microsoft Windows. Developed by Monolith Productions and published by Sega, it was an Xbox 360 launch title and was published in North America in November 2005, in Europe the following month, and in Australia in March 2006. The Windows version was released worldwide in April 2006. Monolith also released an online episodic flash game prequel, and there were plans for a film to expand the Condemned universe, with at least three additional games already mapped out by 2005. However, the film was never made, and the only addition to the franchise was Condemned 2: Bloodshot, which was released in 2008 for Xbox 360 and PlayStation 3. The game tells the story of Ethan Thomas, an agent with the FBI's Serial Crime Unit (SCU). In the fictional city of Metro, there has been a surge in both serial killings and assaults perpetrated by vagrants, and Thomas is convinced the two are connected. As he hunts a killer dubbed the Match Maker, Thomas is framed for murder and, pursued by his former Bureau colleagues, he finds his whole life upended as he stumbles onto something that goes far beyond any one individual killer. Aesthetically influenced by films such as The Silence of the Lambs and Seven, Condemneds designers wanted to create a game focused on either a new game mechanic or an existing mechanic with a fresh spin, and so they decided to apply their experience with first person shooters to a game focused primarily on something not usually seen in first person games – melee combat. Building a simple but robust combat system, the designers utilised the capabilities of the Xbox 360 to create a realistic and unsettling environment, with a heavy focus on visceral and violent close quarters combat. Condemned was well received by critics, who praised the combat mechanics, graphics, animations, AI, and, especially, the sound design and atmosphere. Common points of criticism included the game's linearity, a lack of variety in both level design and gameplay, and what was perceived as a poor implementation of the use of forensic tools. The game sold well upon its initial Xbox 360 release, going on to become the fifth best selling launch title on the platform. It also won multiple categories in both GameSpots and IGNs Best of 2005 awards.
Ойын процесі
Condemned: Criminal Origins – өмір сүру қорқынышы және әрекет элементтері бар бірінші тұлға психологиялық триллер видео ойыны. Ойынның ұрысы негізінен жақын қарумен жүзеге асырылады; атыс қаруы бар, бірақ олар сирек кездеседі. Ойыншылар жақын қаруды әртүрлі жолдармен қоршаған ортадан ала алады; оларды ашық жерде табуға болады, оларды ортадан күшпен алуға болады (мысалы, қабырғадан құбырды тартып алу немесе 2x4-ті сындыру) немесе жаудан алуға болады. Жаулар да ойыншы қолдана алатын кез келген қаруды, соның ішінде атыс қаруын да қолдана алады. Әр қарудың зақым, жылдамдық, қашықтық және қорғану сипаттамаларының өзіндік комбинациясы бар; мысалы, балтаның зақым мен қашықтық сипаттамалары құбырдан жоғары болуы мүмкін, бірақ құбырдың жылдамдық және қорғану сипаттамалары жоғары болуы мүмкін. Жақын қарудың екі класы бар: қиранды қарулар және кіру құралдары. Қиранды қарулар – ұрыстан басқа қызметі жоқ заттар. Кіру құралдары – ұрыста қолданылатын, бірақ сонымен қатар қосымша функциясы бар заттар. Мысалы, балтамен кейбір есіктерді, ломмен сейфтерді, балғамен – кейбір құлыптарды, ал қашамен – кейбір электр сымдарын кесуге болады. Ойын механикасының маңызды бөлігі – қорғану, өйткені ойыншы өліп қалғанға дейін бірнеше соққы ғана шыдай алады. Сәтті қорғану қарсыластың тепе-теңдігін уақытша бұзады, бұл ойыншыға шабуыл жасауға мүмкіндік береді. Ойынның жақын қаруының тағы бір компоненті – қарсылас тізе бүгіп отырғанда "аяқтау әрекеттерін" орындау мүмкіндігі, мысалы, бас соққысы, мойынды сындыру, соққы немесе баспен ұру. Ойыншы кез келген уақытта қолдануға болатын жылдам соққыны да пайдалана алады; ойыншы қарусыз болса, атыс қаруын алып жүрсе немесе жақын қаруды алып жүрсе. Ойыншы сонымен қатар нысананы уақытша есінен айыру үшін қолданатын электрошокерге ие. Бұл аз зиян келтіреді, бірақ ойыншыға есінен айырылған жаудың қаруын алуға мүмкіндік береді. Алайда, әр пайдаланудан кейін электрошокерді қайта зарядтау қажет, сондықтан оны ойынның жақын қаруының тұрақты орнына пайдалануға болмайды. Ойынның тағы бір маңызды механикасы – криминалистикалық іс орнын зерттеу. Ойын контекстке сезімтал түймешікті пайдаланады, ол дәлелдерді табу және жазу үшін құралдар жиынтығын шақыруға мүмкіндік береді. Құрал түймесін басу арқылы дәлелді табу үшін қажетті құрал автоматты түрде іске қосылады. Дәлел табылғаннан кейін, құрал түймесін тағы да басу арқылы қажетті жинақтау құралы автоматты түрде дайындалады. Жиналғаннан кейін дәлелдер автоматты түрде зертханаға талдау үшін жіберіледі. Дәлелдерге саусақ іздері, аяқ іздері, талшықтар, қалдықтар, бөлшектер және қан шашырауы жатады. Томас қираған ғимаратқа келгенде, оны детектив Дикенсен мен офицер Беккер қарсы алады. Олар бұл кісі өлтірудің "Сүйек жасаушының" жұмысы екенін анықтайды, ол өз қылмыстарында манекендерді қолданады. Олар ғимаратта басқа біреу бар екенін білгенде, олар бөлініп кетеді, бірақ Томас қаруын жоғалтқанда, бір адам оны алып, қарумен ұстап, "біз екеуміз де әділдік жолындамыз" дейді. Ол Дикенсен мен Беккерді атып өлтіреді, содан кейін Томасты терезеден итеріп жібереді. Томас пәтерінде оянып, отбасы досы Малкольм Ванхорнды табады. Ванхорн Томасқа полиция қызметкерлерінің өлімі үшін іздестіріліп жатқанын ескертіп, қашуды ұсынады. Әріптесі лейтенант Розаның телефон арқылы көмегімен Томас жақын маңдағы метро станциясына барады, онда ол өзінің пәтеріне бағытталған камерасы бар бөлмені және қабырғаға газеттермен толтырылған қабырғаны табады, олардың әрқайсысында Томас жұмыс істеген жағдай туралы егжей-тегжейлі баяндалады, бірақ көптеген беттерде "Х" деген қол белгісі бар. Тасталған дүкенде "Сәулетушінің" екенін дәлелдейтін дәлелдерді тауып, Томас соған барады. Дүкеннен ол "Сәулетушінің" денесін табады. Роза газеттерге сілтеме жасап, X белгісі бар барлық мақалалар тоқтағанын айтады және ол Томастың қаруын алған адам сериялық кісі өлтірушілерді өлтіреді, сондықтан да істер тоқтады деген қорытындыға келеді. Ол оны Сериялық Кісі Өлтіруші Х (SKX) деп атайды. Қалалық кітапханада Роза Томастың жеке ісінде бірнеше аномалияларды тапқанын айтады: оның сүйек тығыздығы қалыптыдан жоғары; оның серотонергиялық жүйесі гипербелсенді; және дауыс бауы тамыры өңделген кеуде рентгені бар. Осы уақытта Томас денесінде металл имплантаттары бар адамның, әсіресе аузының көріністерін көре бастайды. Сериялық кісі өлтіруші Х тасталған бау-бақшада жұмыс істеп жатқанын білген Томас пен Ванхорн сонда барады. Үйді зерттеу кезінде Томас азаптаушының денесін табады. Ол SKX-ты күтпеген жерден шабуылдайды және оны жеңуге дайын тұрғандай көрінеді, бірақ Ванхорн оған шабуыл жасайды. Ол Ванхорнның SKX-ты "Леланд, немересі" деп атағанын естиді, оған оның өзінің санасы жоқ екенін айтады, бірақ Леланд Ванхорнды есінен айырып, Томас есінен таяды. Оянғаннан кейін ол байланып, Леландтың ырысымында екенін көреді, ол Томасты құрбан табуға көмектесетінін мақтанады. Ванхорн оянғаннан кейін Леландқа шабуыл жасайды, бұл Томасқа қашуға мүмкіндік береді. Ванхорн оған имплантаттары бар адамды іздеп тауып, өлтіруі керек екенін айтады, өйткені ол қаладағы зорлықтың себебі. Томас іздеу кезінде "Сен біздікісің, Этан. Сен әрқашан біздікі болдың" деген дауысты естиді. Ақырында ол сол адамды тауып, имплантаттарын жұлып алып өлтіреді. Ванхорн Томасты үйіне апара жатқанда, Томас Леландтың багаждікте екенін біледі. Ванхорн түсіндіреді: "Ол жақсы бала болды. Біздің бәріміз жақсы адамдар едік. Біз оны жеңе алдық, көбіміз. Менің немерем соншалықты мықты болған жоқ". Томас Леландқа қаруын көтереді, ал ойыншы ату немесе атуды бас тарту опциясын алады. Егер ол атуды бас тартса, Леланд өзінің қаруын алып, көрінетін түрде өзіне-өзі қол жұмсайды. Біраз уақыттан кейін Томас, Дикенсен мен Беккердің өлімінен ақталғаннан кейін, Розамен кездеседі. Ол Леландтың культтың бір бөлігі болғанына сенетінін айтады және ол оның туралы не білетінін сұрайды. Алайда, ол оған жауап беруге асықпай тұрып, тыңшы екенін білдіреді. Роза кетеді, ал Томас дәретханаға барады. Онде ол құсып, айнада имплантатталған адамды көреді. Адам жоғалып кетеді, ал Томас айналып, аузында да сондай имплантаттар бар екенін көрсетеді.
Даму
Condemned: Criminal Origins ойынын Sega және Monolith Productions компаниялары 2005 жылдың ақпан айында PC және әзірге нақты белгіленбеген келесі буын консольдары үшін жариялады. Sega of America компаниясының ойын-сауық маркетингінің вице-президенті Скотт А. Штайнберг ойынның "атмосфералық кернеуі мен кинематографиялық сапалары" "тұтынушыларға психологиялық триллердің толыққанды тәжірибесін сыйлайды, мұндай мүмкіндік бұрынғы аппараттық платформаларда болған емес" деді. Monolith компаниясының бас директоры Саманта Райан "технологиядағы жаңа жетістіктер біздің командаларымызға өте нақты ойын ортасын құруға мүмкіндік береді" деді. Ол "Condemned ойынының мақсаты – қорқынышты атмосфераны шынайы физикамен, тапқыр жасанды интеллектпен және күрделі жауынгерлік жүйемен үйлестіру" деп түсіндірді. Сәуір айында ойынның Xbox 360 платформасында шығатыны мәлім болды. Ойын алғаш рет мамыр айында E3 көрмесінде ойнауға болмайтын демо нұсқасы ретінде көрсетілді. Сол айдың соңында G Phoria іс-шарасында ойнауға болатын демо нұсқасы қолжетімді болды. X05 көрмесінен кейін Sega ойынның Xbox 360 консолі үшін эксклюзивті тақырып болатынын жариялады, ол 22 қарашада шығады. Ойын 2 қарашада "алтын" статусын алды. Ойынның сценарийін жазған және жетекші дизайнымен айналысқан Фрэнк Рук, Адриан Лайннің "Яковтың баспалдағы" (1990), Джонатан Демменің "Қозылардың үнсіздігі" (1991), Дэвид Финчердің "Se7en" (1995), Дэнни Бойлдың "28 күннен кейін" (2002) және Джеймс Ванның "Пила" (2004) фильмдерін, сондай-ақ "X-Files" телесериалын ойынның атмосферасы мен эстетикасына ықпал еткен басты шабыт көздері ретінде атады. Дамыту процесінен бұрын Monolith нақты өмірдегі серийлі кісі өлтірушілер туралы жан-жақты зерттеу жүргізді, себебі олар мұндай адамдардың психологиясын жақсырақ түсінуді қалады. Ойынның жауынгерлік жүйесі туралы Рук команданың "жаңа ойын механикасын табуға, немесе кем дегенде оны жаңартуға тырысқанын" айтты. Ойынның жарығына қатысты Хасле былай түсіндірді: "Condemned ойынында статикалық жарық жоқ. Статикалық жарық әлемдегі жарық көздерін орналастырып, содан кейін осы жарық көзіне сәйкес келетін көлеңкелерді есептейді. Көлеңкелер әлемге бекітіліп, оларды өзгерту мүмкін емес". Condemned командасы "табиғи жарық пен көлеңкенің қозғалысын жасау, қорқынышты және шиеленіскен көңіл-күйді құру және сақтау үшін маңызды" деп санайды.
Қабылдау
Condemned: Criminal Origins "жалпы алғанда жағымды пікірлер" алды, Xbox 360 нұсқасы Metacritic-те 72 шолуға негізделген 100 балдық шкала бойынша 81 балл, ал PC нұсқасы 24 шолуға негізделген 100 балдық шкала бойынша 79 балл жинады. 2020 жылғы ретроспективада Horror Obsessive сайтынан Коллин Хендерсон оны "көп адамдарға көруге тиіс ұмытылған классика" деп атады.
Германияда тыйым салу
2008 жылдың ақпан айында Германияда "Condemned" ойынының барлық данасы тәркіленді, себебі § 131 StGB адамдарға қатысты қатыгез немесе адамгершілікке жат зорлық-зомбылық әрекеттерін, оларды мақтау немесе бейкүнәлендіру түрінде бейнелейтін, немесе осындай әрекеттердің қатыгездігі мен адамгершілікке жат аспектілерін адамдық қадір-қасиетті қорлайтын тәсілде көрсететін медианың таратылуын немесе көпшілікке көрсетілуін тыйымдайды. Ойынға ие болу заңсыз болмаса да, оны тарату заңсыз.
Алдын ала
Сентябрь айының соңында ойынның ресми сайтында жарияланып, апта сайын бөлімдері шығарылған Condemned: The Prequel Story – негізгі ойыннан аз уақыт бұрынғы оқиғаларды баяндайтын алты бөлімді флеш-ойын. Оқиға SCU агенті Мэллоридің кісі өлтіруге шақырылуымен басталады: жас жігіт тастап кетілген ғимараттан пышақталған күйде табылады. Мэллори ғимаратты қарап шығады және «Бүгін қуанышыңды бөліс» деген жазуы бар жас әйелдің суретін табады. Сурет түсірілген жерді (қойма) анықтағаннан кейін, Мэллори сол жерге барады және қауіпсіздік камерасынан қыздың қолынан тартылып кететінін көреді. Темірқасықпен, өлтірілген адамның әріптесі Кристофер Вайн із-түссіз жоғалып кеткен. Вайннің үйіндегі телефон хабары Мэллориді тастап кетілген заводқа жеткізеді. Ол жерде ол үнемі қайталап тұрған таспаны табады: «Мен сені таптым. Уақыт азайып барады. Мен сені өлтіремін». Сосын, бір қаңғыбас Мэллориге жақындап, «Ол сен үшін осыны қалдырды» деп, ғимараттың суретін береді. Ол өлтірілген адамның денесінен табылған іздердің Вайнге тиесілі екенін біледі. Суретте көрсетілген жерге барғанда, ол жоғалған қыздың денесін табады, оның қасында тағы бір тастап кетілген заводқа бағыттайтын хат жазылған. Ол жерде Мэллори Вайннің денесін табады. Кейін Мэллориді Сериялық Қатқақ X шабады. Ол қашып құтылады, бірақ SKX оны ғимарат ішінде қуалайды. Ақырында ол Мэллориді ұстап алып, 2x4 тақтайшамен өлтіріп тастайды.
Кеңейтілген ғалам жоспарлары
2005 жылдың қазан айында Warner Bros. компаниясы «Кенжелілер: Қылмыстық тегі» фильміне байланысты фильм шығару жоспарларын жариялады. Фильм ойынға адаптация емес, оның құрастырылған әлемінде өтуі тиіс еді. Соңында «Кенжелілер» әлемі бірнеше бейнеойын мен фильм арқылы кеңейе түсуі керек болды. Бұл кеңейтілген әлемді Джейс Холл мен Нейтан Хендерикссон ойлап тапқан. Холл, бұрынғы Monolith компаниясының бас директоры және қазіргі Warner Bros. Interactive Entertainment вице-президенті, олардың бірнеше медиа арнаны пайдаланып, байланысты және сабақтастығы бар оқиғаларды айтуға арналған арнайы жобаны жасағысы келгенін айтты. Олар «Жұлдызды соғыстар» сияқты, түрлі оқиғаларға арналған кең әлемді құруды көздеді». Дейін, ойын мен фильмнен басқа, Холл «Кенжелілер 4» ойынына дейін үш қосымша ойынды қамтитын сюжет желісін жоспарлаған. Кейін жоба туралы ештеңе естілмеді, фильм де жасалмады, ал ойынның оқиғасы тек бейнеойындағы жалғасында ғана кеңейтілді.
Жалғасы
Criminal Origins-тің тікелей жалғасы болған Condemned 2: Bloodshot 2008 жылы Xbox 360 және PlayStation 3 платформаларында жарық көрді. Monolith компаниясымен әзірленген және Sega компаниясымен шығарылған бұл ойын, түпнұсқа ойынның механикасын кеңейтеді және қоршаған ортаны қолданып өлтіру, қару-жарақтардың кең ауқымы және шайқас кезінде комболар сияқты бірнеше жаңа мүмкіндіктерді ұсынады. Сонымен қатар, ойын сот-медициналық құралдарды қолдану жүйесін толығымен жаңартты, тергеу кезінде ойыншыға әлде де көп еркіндік береді.
Болашақ
2015 жылдың қаңтар айында Facebook-тегі жазбасында Холл (қазір Condemned IP-нің жалғыз иесі), оған Condemned 3 туралы жиі сұрақтар қойылатынын мәлімдеді. Condemned ойындарының жақсы сатылғанын атап өткен ол: "Мен қызығушылық танытқан және тәжірибелі инди-әзірлеушілер тобын табуды қарастырып жатырмын, олар франшизаны өздеріне алып, оны дамытуға мүмкіндік алады" деді. Жазбасына жағымды жауаптар көп болғаннан кейін, келесі аптада Холл IGN тілшісімен сұхбаттасты. Ол жеке өзі әзірлеушілерге жүгінген бе деген сұраққа: "Мен ешкімге тікелей жүгінбедім. Соңғы 24 сағатта бірнеше өтініш алдым. Мен оларға қарастыру үшін ұсыныс жіберулерін айтамын. Ұсынысқа ешқандай шектеу қоймаймын. Менің ниетім – тәуелсіз әзірлеушіге барлық шешімді қабылдау құқығын толыққанды беру" деді. Егер жоба іске асса, ол қаржыландыру жолдарына немесе ойынның қандай платформада шығатынына қатысты ешқандай шектеу қоймайтынын айтты. Ол тіпті бұл толыққанды Condemned ойыны болуын талап етпеді; Condemned ойыны бастапқыда ешқашан іске аспаған кеңейтілген әлемнің бір бөлігі ретінде жоспарланғанын атап өтіп, әртүрлі медиа форматтарында дамуға мүмкіндік бар екенін көрсетті: "Мүмкін, мобильді қосымша жасаушы Condemned әлемінен бір ойын жасаса, ал екінші әзірлеуші Condemned 3 консольдық ойынын жасауы мүмкін. Осы уақытта, графикалық роман авторлары франшизаны алып, кітап жазуды қаласа да болады. Мұнда барлық идеялар мен мүмкіндіктерге орын жетерлік".
He also said that he wouldn't impose any restrictions regarding how funding was raised, or what on platforms the game was to appear. He wouldn't even mandate that it be a full Condemned game;
Noting that the Condemned game was originally conceived as part of an expanded universe that was never brought to fruition, he pointed out that all the potential for different mediums is still there; "perhaps it would make sense for a mobile app developer to make one kind of game derived from the Condemned universe, and then an entirely different developer create a console game that is Condemned 3. Perhaps while that is happening, some graphic novel artists want to take the franchise and produce a book. There is room here for all these things/ideas."