Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік драматургі, ақын және саясаткер (1852–1937)
Turkish playwright, poet and politician (1852–1937)
Абдулхақ Хамид Тархан (туған Абдулхақ Хамид; 2 қаңтар 1852 – 12 сәуір 1937) – 20 ғасырдың басындағы Осман драматургы және ақын. Ол түрік романтизмі дәуірінің көрнекті өкілдерінің бірі болды. Түрік әдебиетінде "Шайыр-и Азам" (Ұлы ақын) және "Дахи-и Азам" (Ұлы гений) деп белгілі.
Abdülhak Hâmid Tarhan (born Abdülhak Hâmid; January 2, 1852 – April 12, 1937) was an early 20th century Ottoman playwright and poet. He was one of the leading lights of the Turkish Romantic period. He is known in Turkish literature as "Şair i Azam" (The Grand Poet) and "Dahi i Azam" (The Grand Genius).
Алғашқы жылдар
Абдулхақ Хамид Тархан 1852 жылдың 2 қаңтарында Константинопольдің Бебек ауданында дүниеге келген. Ол Сұлтан Абдул Хамид II сарайының ақын және дәрігері Абдулхақ Молланың немересі. Оның әкесі Хайрулла Эфенди тарихшы және елші болған. Оның анасы Мюнтеха Ханым – черкес әйелі. Абдулхақ Хамид орта мектепте оқығанда Яняли Тахсин Ходжа мен Эдремитли Бахаддин Ходжадан жеке сабақтар алды. 1863 жылдың тамыз айында ол ағасы Насухимен бірге әкесінің жұмыс істеген орны – Париж қаласына (Франция) сапарлады. Ол онда бір жарым жыл бойы білімін жалғастырды. Стамбулға оралған соң, француз тілін оқытатын мектепке түсіп, француз тілін жетілдіру үшін аударма бюросында жұмыс істеді. Бір жыл өткен соң, ол Тегерандағы Осман елшілігіне тағайындалған әкесінің ізімен барды. Ол бір жылдан астам уақыт бойы парсы тілін, сондай-ақ араб және парсы поэзиясын оқыды. 1867 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол Стамбулға оралып, мемлекеттік қызметке қабылданды.
Abdülhak Hâmid Tarhan was born Abdülhak Hâmid on January 2, 1852, in Bebek, Constantinople. He is the grandson of Abdulhak Molla, a poet and physician at the court of Sultan Abdul Hamid II. His father was Hayrullah Efendi, a historian and ambassador. His mother, Münteha Hanım, was Circassian. Abdulhak Hâmid took private lessons from Yanyalı Tahsin Hoca and Edremitli Bahaddin Hoca while attending secondary school. In August 1863 he went to Paris, France with his brother Nasuhi, the workplace of his father. He continued his education there for one and a half years. After he returned to Istanbul, he enrolled in a French education school and worked in a translation office to advance his French. One year later, he followed his father, who was appointed to the Ottoman Embassy in Tehran, Iran. He studied the Persian language for more than one year as well as Arabic and Persian poetry. Following his father's death in 1867, he returned to Istanbul and entered civil service.
Кәсіби өмір
Әдебиеттің көрнекті тұлғаларымен байланысқа түскеннен кейін, Абдулхақ Хамид өзінің алғашқы прозалық туындысы – «Махаббат оқиғасы» (Macera yı Aşk) атты естеліктерді Теһрандағы өмірінен бейнелейтін шығармасын жазды. 1871 жылы Фатмаға үйленді. Сыртқы істер ведомствосына қызметке кіріп, 1876 жылы Париждегі Осман елшілігіне тағайындалды, онда француз әдебиетін оқуға мүмкіндік алды. 1878 жылы Парижде «Нестерен» пьесасын жариялағаннан кейін алғаш рет дауға ұшырады. Пьесада тирандық билеушіге қарсы көтеріліс бейнеленген, сол кездегі Түркия сұлтаны Абдул Хамид II бұл туындыға қатты ашуланып, драматургті мемлекеттік қызметтен босатты. 1881 жылы Потиге (Грузия), 1882 жылы Волосқа (Греция), 1883 жылы Бомбейге (Индия) тағайындалды. 1885 жылы әйелінің ауруына байланысты отбасы Үндістаннан қайтып келді. Стамбулға жолда әйелі Фатма Бейрутта, сол кезде Осман империясының құрамында қайтыс болды. Ол сол жерге жерленді, бұл оған кейіннен өте танымал болған «Мақбер» (Қабір) поэмасын жазуға шабыт берді. «Зейнеп» атты туындысы үшін Лондондағы елшіліктегі қызметінен шеттетіліп, елге оралуға мәжбүр болды. Тек ешқандай шығарма жазбауға уәде бергеннен кейін ғана Лондонға қайта оралуға рұқсат алды. Ол екінші рет британдық Неллиге үйленді. Гаагада екі жыл қызмет еткеннен кейін қайтадан Лондонға тағайындалды. Абдулхақ Хамид 1900 жылы әйелінің ауруына байланысты Түркияға оралды. 1906 жылы Бельгияның Брюссель қаласындағы елшілікке жіберілді. 1908 жылы Түркия Сенатының мүшесі болды. 1911 жылы әйелі Неллиден айырылып, кейін бельгиялық Люсьенмен үшінші рет неке қиды. Абдулхақ Хамид Балқан соғыстары кезінде үкімет тарапынан қызметтен алынып, Түркияға оралуға мәжбүр болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрияның Вена қаласында қысқа уақыт болды және 1923 жылы Түрік Республикасы жарияланғаннан кейін еліне оралды. Саясатпен айналысып, 1928 жылы Стамбулдан Ұлы Ұлттық Ассамблеяға депутат болып сайланды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Абдулхақ Хамид Тархан 1937 жылдың 12 сәуірінде қайтыс болды және Стамбулдағы Зинкирликуй зиратында мемлекеттік есеппен жерленді.
After he came in contact with prominent literary personalities, Abdulhak Hâmid wrote his first prose Macera yı Aşk (Love Affair) depicting his memoirs in Tehran. In 1871, he married Fatma. Entered the service of foreign affairs, he was appointed in 1876 to the Ottoman Embassy in Paris, where he had the opportunity to learn the French literature. In 1878, his first brush with controversy occurred on the publishing of his play Nesteren in Paris. It depicted a rebellion against a tyrannical ruler, and the actual ruler of Turkey at that time, Sultan Abdul Hamid II was so upset by it that he had the playwright fired from his government job. He was appointed in 1881 to Poti, Georgia, in 1882 to Volos, Greece and in 1883 to Bombay, India. Due to illness of his wife, the family left India in 1885. On their way to Istanbul, his wife Fatma died in Beirut, then in the Ottoman Empire. She was buried there that inspired him to write his poem Makber (The Grave), which later became very popular. Because of his work "Zeynep", he was suspended of service at the Embassy in London and forced to return home. Only after his promise not to write anymore, he was allowed to return his post in London. He made his second marriage with a British woman Nelly. After two service years in The Hague in the Netherlands, he was appointed back to London. Abdulhak Hâmid returned to Turkey in 1900 due to illness of his wife. In 1906, he was sent to the Embassy in Brussels, Belgium. In 1908, he became a member of the Turkish Senate. He lost his wife Nelly in 1911, and made later his third marriage with the Belgian Lucienne. Abdulhak Hâmid had to return to Turkey after his deposing by the cabinet during the Balkan Wars. He spent a short time in Vienna, Austria after World War I and returned home with the proclamation of the Turkish Republic in 1923. He continued on in politics and was elected into the Grand National Assembly as deputy of Istanbul in 1928, a post he kept until his death. Abdulhak Hâmid Tarhan died on April 12, 1937, and was laid to rest in the Zincirlikuyu Cemetery in Istanbul, with a national funeral.
Шығармалары
Оған Танзимат, Намық Кемал және жалпы француз әдебиеті әсер етті. Әйелінің қазасы оның өміріндегі маңызды кезең болды, ол оның естелігін сақтап, оған арналған көптеген шығармалар жазды, мысалы, "Макбер". Ол түрік әдебиетінің дамуына батыстың ықпалын қалдырып, ең ұлы түрік романтиктерінің бірі деп есептеледі.
He was influenced by Tanzimat and also Namık Kemal, and in general, French writing. The loss of his wife was a key point in his life as he wrote and dedicated many pieces involving her, such as Makber. He leaves behind a legacy of western influences on the evolving Turkish literature scene and was considered one of the greatest Turkish romantics.