Кіріспе
Қала мәдениеті – қалалар мен кенттердің мәдениеті. Басты ерекшелігі – әлеуметтік нормаларды сақтайтын шектеулі аумақта көптеген адамдардың тығыз қоныстануы. Бұл көптеген субмәдениеттердің бір-біріне жақын болуына және жеке өмірге тікелей араласпай әлеуметтік әсерге ұшырауына мүмкіндік береді. Нәтижесінде, қалалық мәдениет түрлі көзқарастарды ұсынады, медицина саласында физикалық және психикалық денсаулыққа қатысты көптеген мүмкіндіктер мен ресурстарды қамтамасыз етеді, сондай-ақ алуан түрлі қызығушылықтарды қанағаттандыруға кең мүмкіндік береді. Әлемдік деңгейде қалалық аймақтар билік орталықтарына айналады, мысалы, үкімет орталықтары мен корпорациялардың бас кеңселері, және оларда жұмыс істейтін бай және ықпалды адамдар шоғырланады. Қалалар адамдарды ұйымдастырып, нормалар, сенімдер мен құндылықтарды қалыптастырады. Макс Вебер өзінің "Қала" атты кітабында былай деп жазған: "Қала құрамына бес негізгі элемент кіреді: бекініс, базар, заң кодексі, қалалық азаматтардың бірлестігі, қалалық бірлестік сезімін қалыптастыратын қауымдастық және қалалық азаматтарға қала басшыларын сайлауға жеткілікті саяси тәуелсіздік." Кейбір елдерде элиталар орталық қаладан тыс жерлерде жекелеген аймақтарды (анклавтарды) құрған (мысалы, АҚШ-тағы "ақ қашқындар" құбылысы).
Urban culture is the culture of towns and cities. The defining theme is the presence of a large population in a limited space that follows social norms. This makes it possible for many subcultures close to each other, exposed to social influence without necessarily intruding into the private sphere. Ultimately, urban culture offers for diverse perspectives, more resources in the medical field, both physically and mentally, and an endless possibility of things to do. Globally, urban areas tend to hold concentrations of power, such as government capitals and corporate headquarters, and the wealthy and powerful people that are employed in them. Cities also organize people, create norms, beliefs, and values. As outlined by Max Weber in his book, The City, "There are five things that make a city: fortification, market, a law code, an association of urban citizenry creating a sense of municipal corporateness, and sufficient political autonomy for urban citizens to choose the city’s governors." In some countries, elites have built themselves enclaves outside of the central city (e. g. white flight in the United States).
Саяси
Батыс әлемінің көп бөлігінде қалалық аймақтар, қала маңындағы және ауылдық аймақтардан саяси тұрғыдан солға қарай бейімделеді. Осы аймақтар арасындағы саяси көзқарастардың айырмашылығы әрқашан күшті болды және оның себептері көп. 2018 жылы Pew Research Center жүргізген сауалнама көрсеткендей, қала тұрғындарының саяси көзқарастары, қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде тұратын адамдардың пікірлерімен қақтығысуы мүмкін. Мысалы, осы сауалнамаға қатысушылардың АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трампқа деген көзқарасын қарастырайық. Қалалық аймақтардағы адамдардың 62 пайызы президентке теріс пікір білдірді, ал қала маңындағы аймақтарда бұл көрсеткіш 51 пайызға төмендеді. Ауылдық аймақтарда бұл көрсеткіш ең төменгі деңгейге жетті – адамдардың 40 пайызы Трампқа теріс көзқарас білдірді, ал қалғаны бейтарап немесе оң пікірде болды. Саяси мәселелер бойынша бұл бөлініс сауалнаманың соңына дейін жалғасады, қалалық аймақтар прогрессивті өзгерістерді қалайды, ал қала маңы мен ауылдық аймақтар дәстүрлерді сақтауға ұмтылады. Осы аймақтар арасындағы пікірлердің мұндай айырмашылығының себебі әлі де толыққанды жауап таппаған мәселе. Дегенмен, бұл көптеген адамдарды зерттеуден тоқтатпады, соның ішінде Корнелл университетінің профессоры Сюзанн Меттлер қалалық және ауылдық дауыс берушілер арасындағы осындай айырмашылықтың себептерін зерттейтін толық мақала жазды. Меттлердің пікірінше, себептердің бірі – жұмыс орындарының өсуі. Ол былай деп жазды: «Он жылдаған бойы АҚШ деиндустриализацияны және жұмыс орындары мен экономикадағы басқа да өзгерістерді бастан өткерді, ал ауылдық аймақтар осының салдарынан көп зардап шекті. Қалалық аймақтар тиімді бейімделіп, технология, қызмет көрсету және білім экономикасы салаларында жаңа жұмыс орындарын құрды. Біз экономикалық құлдыраутың наразылық пен реніштің өсуіне әкелгенін ойлаймыз, бірақ осы мәселені түсінуге әлі де тырысып жатырмыз». Жалпы алғанда, пікірлердің айырмашылығы білім беру, экономикалық жағдай және тіпті ата-аналардың тәрбиесі сияқты түрлі себептерге байланысты әрқашан болады.
Канада
Қалалық мәдениет Канаданың маңызды бөлігін құрайды, себебі Канада халқының 81,65% қалаларда тұрады. Канаданың қалалануы ондаған жылдар бойы жүріп келеді және 19 ғасырда бастау алды. 1871 жылдан 1911 жылға дейін Канада халқы 3,6 миллионнан 7,2 миллионға дейін екі есеге өсті. Осы өсімнің көп бөлігі қалалардың кеңейіп, оларға көбірек адам сыйып, тұру мүмкіндігін беруіне байланысты. Автор Джон Дуглас Белшоу Канада тарихы туралы кітап жазып, онда Канададағы қалалық мәдениеттің қалыптасуы туралы толық мәлімет берді: «Осы өсімнің көп бөлігі қалалық аймақтарда болды, себебі ауыл шаруашылығымен байланыссыз қызметпен айналысатын жұмыс күшінің үлесі сол кезеңде 51,9%-дан 60%-ға дейін өсті. [2] Тіпті Нова-Скотияда да индустрияландырудың пайдасы ұзаққа созылмаса және терең болмаса, қалалық елді мекендердің масштабына тигізген әсері өте зор болды: Конфедерациядан кейінгі онжылдықта Галифакс 22%, Нью-Глазго 55%, Сидней-Майнс 57% және Труро 64% өсті». 1890 жылдары Канадада машина жасау өндірісі дамыды, мұнай мен көмір сияқты ресурстардың қолданылуы артып, Торонто мен Эдмонтон сияқты қалалардың халқы тез өсті. 20 ғасырда да қалалану жалғасты, канадалықтар мен иммигранттар жұмыс іздеп қаладан қалаға көшіп, халық тығыздығының артуымен жаңа жұмыс орындары пайда болды. Алайда, бәрі де жақсы болған жоқ, халықтың өсуіне байланысты қалалар тығыз болып, әрбір қаланың және олардың қажеттіліктерін қанағаттандыру қиынға соқты. Сөйтіп, шағын қалалардың су жүйелері жұмыс істемей, қалаға ағылып келген адамдарға дайындық үшін сапасыз үйлер салына бастады. Қазіргі заманда бұл мәселелер Канадада бұрынғыдай кеңінен таралмаған, бірақ дамымаған қалалар әлі де бар, және адамдар өте бәсекелестікке толы қалалық ортада жұмыс табуға тырысады. Қалалық мәдениет кейде көзге көрінетін азшылықтардың (европалық емес) мәдениетін білдіру үшін эвфемизм ретінде де қолданылады. Кейде бұл қара канадалық мәдениетті білдіреді, бірақ бұл байланыс АҚШ-тағыдай айқын емес, себебі қара нәсілділер жалпы халықтың 3% ғана құрайды. Көбінесе бұл сөз тіркесі Торонто, Онтарио, Ванкувер және Британдық Колумбия сияқты қалалардың қалыптастырған көпмәдениетті, иммигранттарға ыңғайлы мозаикалық атмосферасын білдіреді, бұл сол провинциялардың әдетте ақшыл ауылдық аймақтарынан өзгеше.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та қалалық мәдениет қазіргі африкалық американдық мәдениетке эвфемизм ретінде сілтеме жасау үшін қолданылған. 20-ғасырға дейін афроамерикандықтардың көп бөлігі ауылдық жерлерде тұрған. Африкалық американдықтардың Ұлы көші-қоны американдық Солтүстікте алғашқы ірі, қалалық қарашіл қауымдастықтарды құрды. 1916-1918 жылдар аралығында шамамен 400 000 адам Оңтүстікті қалдырып, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін туындаған еңбек тапшылығынан пайдалану үшін басқа елдерде жұмыс іздеді. Америка Құрама Штаттарының көптеген қазіргі қалаларының 20-ғасырлық мәдениеті осы кезеңде қалыптасты. 1910 жылы Детройтте афроамерикандықтардың саны 6 000 болса, 1929 жылы Ұлы депрессия басталған кезде 120 000-ға жетті. 1900 жылы Чикагоның жалпы халқы 1 698 575 адамды құрады. 1920 жылға қарай халық саны 1 миллионнан астам адамға өсті. Ұлы көші-қонның екінші толқыны (1940-1960 жылдар аралығында) кезінде қаладағы афроамерикандықтардың саны 278 000-нан 813 000-ға дейін өсті. Чикагоның Оңтүстік жағы Американың қара нәсілділер астанасы деп есептелді. Огайо штатына, әсіресе Кливлендке афроамерикандықтардың көптеп қоныс аударуы штаттың және Кливлендтің демографиялық құрамын күрт өзгертті. Ұлы көші-қонға дейін Кливленд халқының шамамен 1,1-1,6%-ы афроамерикандықтарды құрады. 1920 жылы Кливленд халқының 4,3%-ы афроамерикандықтар болды. Оңтүстік Каролинада қара нәсілділердің үлесі 1910 жылы халықтың 55%-ынан 1970 жылы 30%-ға дейін төмендеді.