Кіріспе
Ауылдық аймақтардан қалаларға көші-қон үлгісі (ауылдықтан қалаға көшіп келу, ауылды тұрғындардың азаюы немесе ауылдық э exodus деп те аталады) – ауылдық аймақтардан қалаларға адамдардың көшіп кетуінің үлгісі. Бұл – қалашықтанудың ауылдық тұрғысынан қарауы. XVIII ғасырдағы Ұлыбритания сияқты немесе ХХ ғасырдағы Шығыс Азия сияқты индустриялану экономикаларында, бұл ауыл шаруашылығы, кен өндіру, балық аулау және орман шаруашылығы сияқты бастапқы салалардың индустриялануынан кейін жүзеге асуы мүмкін – бірдей көлемдегі өнімді нарыққа шығару үшін аз адам қажет болғанда және осымен байланысты екінші деңгейлі салалар (тазарту және өңдеу) біріктіріледі. Ауылдық э exodus сондай-ақ ашаршылық немесе ресурстардың таусылуы сияқты экологиялық немесе адамның әрекетінен туындаған апаттардан кейін де болуы мүмкін. Бұл – итеру факторларының мысалы. Бұл құбылыс қалалық жерлердегі жоғары жалақы мен білім алу мүмкіндігіне байланысты да туындауы мүмкін; бұл – тарту факторларының мысалы. Ауылдық халқы белгілі бір шектен төмен түскен кезде, халық саны кейбір кәсіпорындарды қолдауға жеткіліксіз болады, содан кейін олар да тастап кетеді немесе жабылады, бұл жағдай одан әрі ушығады. Нарықтық емес экономиканың салаларында да, кішкентай және сиреп орналасқан халыққа қызмет көрсету үкімет үшін пропорционалды түрде қымбатқа түседі, бұл мемлекеттік қаржыландырылатын кеңселер мен қызметтердің жабылуына әкелуі мүмкін, бұл ауылдық экономикаға одан әрі зиян келтіреді. Мектептер – архетиптік мысал, өйткені олар кішкентай балалары бар ата-аналардың шешімдеріне әсер етеді: мектепсіз ауыл немесе аймақ әдетте мектеп бар үлкен қалаларға отбасыларын жоғалтады. Бірақ бұл ұғымды (қалалық иерархия) көптеген қызмет түрлеріне қолдануға болады және орталық орын теориясымен түсіндіріледі. Ауылдық э exodus-қа қарсы күрес жөніндегі үкімет саясаты ауылға қызмет көрсетуді кеңейту кампанияларын қамтиды, мысалы, электрмен жабдықтау немесе қашықтықтан білім беру. Үкіметтер ішкі паспорттар сияқты шектеулерді қолданып, ауылдық э exodus-ты заңсыз етуі мүмкін. Ауылдық халқының азаюына қарсы әрекет ететін экономикалық жағдайларға тауарлық бағаның өсуі, сыртқы туризмнің кеңеюі және қашықтықтан жұмыс істеуге немесе қала маңына көшу кіреді. Бір жақты болғанымен, үкіметтер көбінесе ауылдық э exodus-ты тоқтатудың орнына басқаруға және оны белгілі бір қалаларға бағыттауға тырысады, өйткені бұл аз пайдаланушылары бар жерлерде әуежайлар, теміржолдар, ауруханалар және университеттерді салудың қымбат міндеттемесін қабылдауды білдіреді, сонымен қатар өсіп келе жатқан қалалық және қала маңындағы аумақтарды ескермеуге әкелуі мүмкін.
Rural flight (also known as rural to urban migration, rural depopulation, or rural exodus) is the migratory pattern of people from rural areas into urban areas. It is urbanization seen from the rural perspective. In industrializing economies like Britain in the eighteenth century or East Asia in the twentieth century, it can occur following the industrialization of primary industries such as agriculture, mining, fishing, and forestry—when fewer people are needed to bring the same amount of output to market—and related secondary industries (refining and processing) are consolidated. Rural exodus can also follow an ecological or human caused catastrophe such as a famine or resource depletion. These are examples of push factors. The same phenomenon can also be brought about simply because of higher wages and educational access available in urban areas; examples of pull factors. Once rural populations fall below a critical mass, the population is too small to support certain businesses, which then also leave or close, in a vicious circle. Even in non market sectors of the economy, providing services to smaller and more dispersed populations becomes proportionately more expensive for governments, which can lead to closures of state funded offices and services, which further harm the rural economy. Schools are the archetypal example because they influence the decisions of parents of young children: a village or region without a school will typically lose families to larger towns that have one. But the concept (urban hierarchy) can be applied more generally to many services and is explained by central place theory. Government policies to combat rural flight include campaigns to expand services to the countryside, such as electrification or distance education. Governments can also use restrictions like internal passports to make rural flight illegal. Economic conditions that can counter rural depopulation include commodities booms, the expansion of outdoor focused tourism, and a shift to remote work, or exurbanization. To some extent, governments generally seek only to manage rural flight and channel it into certain cities, rather than stop it outright as this would imply taking on the expensive task of building airports, railways, hospitals, and universities in places with few users to support them, while neglecting growing urban and suburban areas.
Тарихи үрдістер
Өнеркәсіптік революцияға дейін ауылдан қашу көбінесе шектеулі аймақтарда болған. Индустриялық емес қоғамдарда ірі ауылдық-қалалық көші-қон ағындары кеңінен таралмаған, себебі қалалардың үлкен халықты қамтамасыз етуге мүмкіндігі болмады. Ірі жұмыс орындарының жетіспеуі, қалалардағы жоғары өлім-жітім көрсеткіштері және азық-түлікпен жабдықтаудың нашарлығы индустриялық емес қалаларды қазіргідей үлкен болмайтындай тежеді. Ғалымдардың есебуынша, ежелгі Афина мен Римнің ең жоғары халқы тиісінше 80 000 және 500 000 адамды құрады. Еуропада 19-шы ғасырдың соңында Өнеркәсіптік революция басталғаннан кейін, бұл шектеулердің көпшілігі жойылды. Азық-түлік қоры артып, тұрақталған және индустрияландырылған орталықтар пайда болған кезде қалалар үлкен халықты қабылдай бастады, бұл ауылдан жаппай қашудың бастауы болды. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында ауылдан қашу көбінесе Батыс Еуропа мен АҚШ-та байқалды, ал 20-шы ғасырда индустрияландыру әлемге тараған кезде ауылдан қашу мен урбанизация одан да жылдамдады. 21-шы ғасырдың басында ауылдан қашу әсіресе Қытай мен Сахара асты Африкасында айқын құбылыс болды.
Ресурстардың толығуы және экологиялық факторлар: 1930 жылдардағы Солтүстік Америкадағы шаң-тозаңның кейсiн зерттеу
Қоспалы шаруашылықтан тауарлық дақылдар мен мал өсіруге көшу 19 ғасырдың соңында басталды. Жаңа капитал нарығы жүйелері мен теміржол желісі бір гектарға аз адам жұмыс істейтін ірі шаруашылықтарға қарай үрдіс тудырды. Бұл ірі шаруашылықтар болатты тырмалар, механикалық орақтар және жоғары өнімді тұқымдар сияқты тиімді технологияларды пайдаланды, бұл өндіріс бірлігіне қажетті еңбектің мөлшерін азайтты. Ұлы далалардағы тағы бір мәселе – адамдар топырақ пен ауа райы жағдайларына сәйкес келмейтін егін өңдеу тәсілдерін қолданды. Көптеген жаңа қоныс аударушылардың отбасылық шаруашылықтары өмір сүруге жеткіліксіз кішкентай (320 акрдан кем) саналды, ал еуропалық американдықтардың бұрынғыдай өндірістік шаруашылықпен айналысуы мүмкін болмады. 1930 жылдардағы шаңды дауыл мен Ұлы депрессия кезінде, Ұлы дала мен Орта Батыстың ауылдық аймақтарынан көптеген адамдар тауар бағасының төмендеуі және бірнеше жылдық құрғақшылық пен үлкен шаң дауылдарынан туған қарыздың ауырлығына байланысты қашып кетті. Ұлы даладан ауылдан қашу туралы әдебиетте де айтылған, мысалы, Джон Стейнбектің 1939 жылғы "Қасқыр жүзімдері" романында 1930 жылдардағы шаңды дауыл кезеңінде Ұлы даладан шыққан бір отбасы Калифорнияға көшіп барады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан бері
Әйелдер ерлерге қарағанда көптеп кетеді. Әйелдер үшін әр жерде «шыны төбе» бар, бірақ ауылдық жерлерде ол қалың болаттан жасалған. Хироя Масуда, ауылдық азану туралы жапондық есептің авторы. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ауылдан қашудың басты себебі – өнеркәсіптік ауыл шаруашылығының кеңеюі. Шағын, көп еңбек күші қажетті отбасылық шаруашылықтар механикаландырылған және мамандандырылған өнеркәсіптік шаруашылықтарға айналды немесе олармен алмастырылды. Әдетте, шағын отбасылық шаруашылық кең ауқымды егін, бақша және мал өнімдерін шығарса, олардың барлығына көп еңбек күші қажет болды. Ал үлкен өнеркәсіптік шаруашылықтар көбінесе бірнеше егін немесе мал түрлеріне маманданған, ірі машиналар мен жоғары тығыздықта мал ұстау жүйелерін пайдаланады, бұл өндірілген бірлікке қажет еңбек күшін азайтады. Мысалы, Айова штатының университетінің мәліметінше, 1980 жылы Айова штатында шошқа шаруашылығымен айналысқандардың саны 65 000 болса, 2002 жылы 10 000-ға дейін төмендеген, ал бір шаруашылықтағы шошқалардың саны 200-ден 1400-ге дейін өскен. Мал азығы, тұқым, өңделген астық және мал шаруашылығы салаларының бірігуі ауылдық жерлерде шағын бизнестердің азаюына себеп болды. Бұл өз кезегінде еңбекке деген сұраныстың төмендеуін күшейтті. Бұрын қиын жағдайларда жұмыс істеуге дайын жас адамдарға жұмыс орындарын ұсына алатын ауылдық аймақтарда қазір жастарға жұмыс мүмкіндіктері азайды. Бұл жағдай халық санының азаюымен байланысты мектептер, бизнес және мәдени орталықтар сияқты қызметтердің азаюымен ушықты, ал қалған халықтың жасының ұлғаюы ауылдық аймақтардың әлеуметтік қызмет жүйесіне қосымша жүк салады.
Шағын қалаларды тастау
Корпоративтік ауыл шаруашылығы құрылымдарының өсуі шағын ауылдық қауымдастықтарға тікелей әсер етеді, нәтижесінде халық саны азаяды, кейбір топтардың табысы төмендейді, табыс арасындағы теңсіздік артады, қауымдық қатысу төмендейді, сауда орындары мен сауда көлемі азаяды және қоршаған ортаның ластануы күшейеді. 1990 жылдардан бері Қытай ауылдық аймандардағы мектептерді ауылдық, қалалық немесе аудандық деңгейдегі орталықтандырылған мектептермен біріктіру арқылы осы мәселелердің кейбірін шешуге тырысып келеді.
Ауылдық ұшудың анықтауыштары
Ауылдық жерлерден көшуге бірнеше себептер әсер етеді: ауылдық аймақтардағы (қабылданатын) экономикалық мүмкіндіктердің қалалық аймақтарға қарағанда төмен болуы, ауылдық аймақтарға мемлекеттік инвестициялардың аз мөлшерде жұмсалуы, қалаларда білім алуға жағдайдың жақсырақ болуы, некелер, қалалық жерлерде әлеуметтік қолдаудың артуы және ауылдық жерлерде туу көрсеткішінің жоғары деңгейі.
Экономикалық факторлар
Кейбір көшіп келушілер қалалардағы үлкен экономикалық мүмкіндіктерді іздеу үшін ауылдық қауымдастықтарды тастап кетуді таңдайды. Бұл экономикалық мүмкіндіктер нақты немесе қабылданатын болуы мүмкін. Харрис-Тодаро моделіне сәйкес, қалаларға көші-қон "күтілетін қалалық нақты табыс маржиналды нақты ауыл шаруашылығы өнімінен асып түсетін" уақытқа дейін жалғаса береді (127). Алайда, социолог Йозеф Гуглер атап өткендей, жалақының артуынан жеке тұлғаға тиесілі пайда көші-қонның шығындарынан басым болғанымен, егер жеткілікті адамдар осы ұстанымды ұстанса, бұл ұлттық деңгейде тығыздық пен жұмыссыздық сияқты зиянды салдарларға әкелуі мүмкін. Қалалану қарқыны экономикалық өсім қарқынынан асып түсетін бұл құбылыс – қалаланудың шамадан тыс болуы деп аталады. Ауыл шаруашылығының индустриализациясынан кейін, механикаландыру ауылдық жерлердегі жұмыс орындарының санын азайтты. Кейбір ғалымдар ауылдан қашуды жаһанданудың салдарымен байланыстырады, себебі экономикалық бәсекеге қабілеттілікті арттыру адамдарды еңбекке қарағанда капиталды бағалауға итермелейді. Сонымен қатар, ауылдық жерлерде туу көрсеткіші дәстүрлі түрде қалалық жерлерден жоғары болған. Кейбір отбасылар болашаққа инвестиция ретінде балаларын қалаға жіберуді таңдайды. Бейтс пен Беннетт (1974) жүргізген зерттеуде Замбиядағы мал шаруашылығы сияқты басқа да тиімді инвестициялық мүмкіндіктері бар ауылдық қауымдастықтардың, тиімді инвестициялық мүмкіндіктері жоқ аймақтармен салыстырғанда, ауылдық-қалалық көші-қон деңгейі төмен екендігі анықталды. Балаларын қалаға жіберу – бұл ұзақ мерзімді инвестиция, олардың қалада жұмыс тауып, үйлеріне ақша жіберуіне үміт артылады. Кедей адамдар өнімді жерге қолжетімділіктің төмендеуіне байланысты ауыл шаруашылығы секторында ауыр қиындықтарға тап болады. Шетелдік инвесторлар Тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) схемалары арқылы Камбоджа мен Эфиопиядағы ауылдық аймақтарда жерді жалға алуға ынталандырылды. Бұл жергілікті қауымдастықтардың егістік жерлерін, жайылымдық жерлерін, ормандар мен су көздерін жоғалтуына әкеп соқты. ТШИ қаржыландырған ірі ауыл шаруашылығы жобаларында тиісті жаңа технологиялар саласындағы мамандардың ғана шешімі қабылданды.
Әлеуметтік факторлар
Басқа жағдайларда, ауылдық жерлерден көші-қон әлеуметтік факторларға жауап ретінде жүруі мүмкін. 2012 жылы жүргізілген зерттеу көрсеткендей, Үндістандағы ауылдық жерлерден көші-қонның маңызды бөлігі отбасымен бірге көшіп-қону, неке және білім алу сияқты әлеуметтік факторларға байланысты болды. Отбасымен бірге көшіп-қону және некеге тұру, әсіресе дамып келе жатқан аймақтарда, әйелдерге ерекше әсер етеді, себебі көбінесе олар отбасымен бірге және некеге тұру үшін көшіп-қонуға міндетті болады. Ауыл жастары ересек өмірге қадам басқанда, гүлденуге мүмкіндік іздеп, ауылдық қауымдастықтарын тастап кетуді қалауы мүмкін. Ауыл шаруашылығының тоқырауы және ата-аналарының ынталандыруымен, ауыл жастары әлеуметтік нормалардан туындаған себептермен қалаға көшіп кетуді таңдауы мүмкін – көшбасшылық пен өзіне деген құрметті көрсету үшін. Осы қоғамдық ынталандырумен және ауыл шаруашылығының нашарлауымен байланысты, ауыл жастары қалаға көшіп келушілердің көп бөлігін құрайды. Сахара асты Африкасында 2006 жылы Touray жүргізген зерттеуде қалаға көшіп келгендердің шамамен 15% (26 миллион) жастар екені анықталды. Соңында, табиғи апаттар көбінесе бір сәтте болатын оқиғалар болып табылады, олар уақытша ауылдық жерлерден қалаға үлкен көші-қон ағындарына әкеледі. Мысалы, 1930 жылдардағы АҚШ-тағы шаңды дауыл 1940 жылға қарай жазықтардан 2,5 миллион адамның қашуына әкелді, олардың көп бөлігі Батыстағы жаңа қалаларға көшіп кетті. 1930 жылдары жазық штаттарының әрбір төрт тұрғынының бірі осы аймақтың қалдырған. Жақында, 2006-2011 жылдар аралығында Сириядағы құрғақшылық ауылдық жерлерден ірі қалаларға көші-қонға себеп болды. Қалалық аймақтардағы үлкен ағын және қиын тұрмыс жағдайлары кейбір ғалымдарды құрғақшылықты Сириядағы Араб көктемінің басталуымен байланыстыруға итермеледі.
АҚШ және Канада
Бұл терминдер АҚШ және Канадада Ұлы жазық және Орта батыс аймақтарындағы, сондай-ақ солтүстік-шығыс, оңтүстік-шығыс және Аппалачия аймақтарындағы ауылдық жерлерден адамдардың көшіп кетуін сипаттау үшін қолданылады. Бұл, әсіресе 1992 жылы Атлантика кодигінің балық аулау алаңдарының құлдырауынан кейін, Атлантикалық Канаданың (особо Ньюфаундленд) кейбір аймақтарында анық байқалады. АҚШ-тағы ауылдық округтер елдің жер аумағының шамамен 70 пайызын құрайды. Тарихи түрде, ауылдық жерлерде туған балалардың саны ауылдық жерлерден қалаға көшіп кеткен адамдардың санын асып түсетін, бірақ 2010-2016 жылдар аралығында ауылдық жерлерде халық саны алғаш рет абсолюттік шамада азайды.
Қытай
Қытай, көптеген өнеркәсіптік даму үстіндегі елдер сияқты, ауылдық жерлерден қалаға көшуді салыстырмалы түрде кеш бастады. 1983 жылға дейін Қытай үкіметі "хукоу" жүйесі арқылы азаматтарының ішкі көшіп-қонуын қатаң шектеді. 1983 жылдан бері Қытай үкіметі ішкі көші-қонға қойылған шектеулерді біртіндеп жеңілдетіп келеді. Бұл қалаларға көшіп келгендердің санының артуына әкелді. Дегенмен, бүгінгі күнге дейін "хукоу" жүйесі ауылдық мигранттардың қалалық әлеуметтік қызметтерге толыққанды қол жеткізуіне кедерілді етеді, олар осы қызметтерді қалалық бюджеттен берілетін бағамен алуға мүмкіндіксіз. 2014 жылы шамамен 250 миллион ауылдық мигрант қалаларда тұрды, ал жалпы Қытай халқының 54 пайызы қалалық жерлерде өмір сүрді.
Англия мен Уэльс
Жер иелерінің тиімді өндіріске назар аударуы 16-шы және 17-ші ғасырларда жалпы пайдаланудағы жерлерді қоршауға алып келді. Бұл шаруалардың мал өсіру мүмкіндігінен айырылуына байланысты ауылдық жерлерде наразылық тудырды. Олар кейде отбасын күтіну үшін заңсыз әрекеттерге жүгінді. Бұған жауап ретінде қылмыстық жаза ретінде сотталғандар елден, көбінесе Австралияға жер аударылды. Соңында, экономикалық шаралар Британдық Ауылшаруашылық революциясын жасады.
Орта ғасырлар
Германияда ауылдан қалаға көшу 11 ғасырдан бері қандай да бір деңгейде болып келеді. Неміс заңдарындағы сәйкес қағида Stadtluft macht frei ("қала ауасы еркіндік береді"), толық түрі Stadtluft macht frei nach Jahr und Tag ("қала ауасы бір жыл мен бір күннен кейін еркіндік береді"): дәстүр бойынша және 1231/32 жылдан бастап заңмен, қалада бір жыл мен бір күн өткізген жемісшіл еркін болып есептелді және бұрынғы иесі оны қайтарып алуға құқығы болмады.
Неміс жерінен қашу
Landflucht ("жерден қашу") – 19 ғасырдың соңында Германияда (және Еуропаның көп бөлігінде) шаруалардың қалаларға жаппай көшіп кетуін білдіреді. 1870 жылы Германия халқының 64% ауылда тұрған, ал 1907 жылы бұл көрсеткіш 33%-ға дейін төмендеді. Тек 1900 жылы ғана Шығыс Пруссия, Батыс Пруссия, Позен, Силезия және Померания провинциялары қалаларға шамамен 1,600,000 адамды жоғалтты, бұл бұрынғы ауыл шаруашылығы жұмысшыларының қарқынды дамып келе жатқан фабрика жұмысшылары қатарына қосылуына әкелді. Осы жаппай көші-қонның себептерінің бірі – қалалардағы жалақы деңгейімен салыстырғанда ауылдағы табыстың төмендеуі болды. Landflucht неміс ауылдық жерлері мен ауыл шаруашылығында маңызды өзгерістерге алып келді. Механикаландырылған ауыл шаруашылығы және, әсіресе шығыстан келген поляктар (Sachsengänger) сияқты көшіп келген жұмысшылар көбейді. Бұл Польшаның бөлінісі кезінде Пруссияға қосылған Позен провинциясында ерекше байқалды. "Landflucht" сөзі неміс тілінде теріс мағынаға ие, себебі оны еңбек тапшылығына шағымданып, неміс аристократиясынан шыққан ауыл шаруашылығы жұмыс берушілері қолданған.
Шотландия
Шотландиядағы ауылдан қалаға көшу Англиядағыдан кейін болды, бірақ бірнеше ғасырға кешікті. 18-ден 19-ғасырға дейінгі шамамен 110 жыл ішінде шаруашылықтар біріктіріліп, тиімсіз шаруалар алынып тасталды. Сэмюэл Джонсон 1773 жылы осы жағдайды кездестіріп, "Шотландияның батыс аралдарына саяхат" атты еңбегінде оны сипаттады. Ол осы көшуге қарсы болды, бірақ мәселені талдауға қажетті ақпараттың болмауына байланысты түсіндіре алмады.
Швеция
Швециядағы ауылдық жерлерден қашу және сыртқа көшіп кетуді екі ерекше толқынмен қарастыруға болады. Біріншісі, 1850 жылдары швед халқының 82% ауылдық жерлерде тұрған кезде басталып, 1880 жылдардың соңына дейін жалғасты. Бұл, негізінен, кедейлік, жұмыссыздық, төмен ауылшаруашылық жалақысы, қарыздық тәуелділік, жартылай феодализм және мемлекеттік шіркеудің діни қысымы сияқты ауылдағы қиын жағдайларға байланысты болды. Көші-қонның көп бөлігі жоспарсыз және Швецияның үш ірі қаласына, сондай-ақ Америка, Дания немесе Германияға бағытталған. Осы алғашқы көшіп кеткендердің көпшілігі біліктілігі төмен, жартылай сауатты жұмысшылар болатын, олар қалаларда фермалық жұмыс немесе күнделікті жалақымен жұмыс іздеді. Екінші толқын 1890 жылдардың соңында басталды және 1922-1967 жылдар аралығында ең жоғары деңгейге жетті, ал ауылдық жерлерден қашудың ең жоғары көрсеткіштері 1920 және 1950 жылдарда тіркелді. Бұл, негізінен, Швециядағы экономикалық өркендеу мен өнеркәсіптік дамуға байланысты "тарту факторлары" болды, ондағы үлкен экономикалық кеңдеу және қалалардағы жалақының өсуі жастарды жұмыс үшін көшіп кетуге итермеледі, сонымен қатар ауылдағы жұмыс мүмкіндіктерін азайтты. 1925-1965 жылдар аралығында Швецияның жан басына шаққандағы ЖІӨ 850 АҚШ долларынан 6200 АҚШ долларына дейін өсті. Сонымен қатар, ауылдық жерлерде тұратын халықтың үлесі 1925 жылы 54% -дан 1965 жылы 21% -ға дейін күрт төмендеді.
Ресей және бұрынғы КСРО мемлекеттері
Ауылдық көші-қон бұрынғы КСРО мемлекеттерінде Батыс Еуропаға қарағанда кейінірек басталды. 1926 жылы ресейліктердің тек 18% қалаларда тұрды, ал Ұлыбританияда бұл көрсеткіш 75%-дан асты. Процесс кешірек басталғанмен, Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі онжылдықтарда ауылдық жерлерден көші-қон қарқынды жүрді. 1965 жылы ресейліктердің 53%-ы қалаларда тұрды. 1959 жылы М.Я. Сонин жинаған статистика КСРО-дағы урбанизацияның жылдам қарқынын көрсетеді. 1939-1959 жылдар аралығында ауыл халқы 21,3 миллионға азайды, ал қала халқы 39,4 миллионға өсті. Халық санының осы күрт өзгеруіне ауылдық көші-қонның 60%-дан астамы себеп болды. Көбінесе ауылдан келгендер өздерінің облыстарындағы қалалар мен кенттерде қоныстанды. Ауылдық көші-қон КСРО-ның барлық аймақтарында біркелкі болған жоқ. Батыс Ресей мен Украина ауыл халқының ең көп азаюын бастан өткерді, тиісінше 30% және 17%. Керісінше, КСРО-ның шеткі аймақтары, мысалы, Орталық Азия, осы кезеңдегі ауылдан қалаға көші-қонның жалпы үлгісіне қайшы келіп, халқының өсуін байқады. Егіс дақылдарының әртараптандырылуы және жұмыс күшінің жетіспеуі шеткі аймақтарда ауыл халқының өсуіне басты себепкер болды. 1965 жылы Брежневтің жалақы реформасы шаруалардың төмен жалақысын жақсартса да, ауыл өмірі, әсіресе білікті және білімді адамдар үшін, қиын болып қала берді. 1930 жылдары президент Карденас ауыл шаруашылығында бірқатар реформалар жүргізіп, ауыл шаруалары арасында ауыл шаруашылығы жерлерін жаппай қайта бөлуге әкелді. Кейбір сарапшылар 1940-1965 жылдарды «мексикалық көші-қонның алтын ғасыры» деп атады. Алайда, бұл өнімдердің бағасы салыстырмалы түрде жоғары болды, жүгері бағасының құнсыздануынан кейін қиын жағдайдағы көптеген шаруалар оған қол жеткізе алмады. Жүгері бағасын реттеу және «Жасыл революция» шағын шаруашылықтардың ірі иеліктерге бірігуіне әкелді. 1974 жылы Озорио жүргізген зерттеуде 1960 жылы Мексикадағы жеке жер учаскелерінің шамамен 50,3%-ы 5 гектардан аз жерді құрағаны анықталды. Ал жер көлемі бойынша ең ірі 0,5% иеліктер барлық егістік жердің 28,3%-ын құрады. Көптеген шаруалар жерлерін жоғалтқандықтан, олар қалаларға көшіп кетті немесе ірі иеліктер арасында көшіп-қонып жүретін жұмысшыларға айналды. 1950-1970 жылдар аралығында көшіп-қонушы жұмысшылардың үлесі жалпы халықтың 36,7%-ынан 54%-ға дейін өсті. Өнеркәсіптік дамудың орталықтандырылған үлгісі және индустрияландыруға басымдық берген мемлекеттік саясат Мексикадағы ауылдық жерлерден 1960 жылдардың аяғынан бастап қазіргі күнге дейін үлкен көші-қонға себепкер болды.
Ауылдық қашудың салдары
Ауылдан қалаға көшіп келгендер қалалық жерлерге көшкеннен кейін өмір сапасын нашарлатуға қабілді бірнеше қиындықтарға тап болады. Көшіп келгендердің көпшілігі қалаларда лайықты жұмыс табуға қажетті білім мен дағдыға ие емес, нәтижесінде олар тұрақсыз, аз төленетін жұмыстарға мәжбүр болады. Ауылдық жерлерден жаңадан келгендердің үздіксіз ағыны ауыл тұрғындары арасында кең таралған жұмыссыздық пен толық емес жұмыспен қамтуды нашарлатады. Жұмыс берушілер ауылдан көшіп келгендерге төмен жалақы мен нашар еңбек жағдайларын ұсынады, олар шектеулі жұмыс орындары үшін бір-бірімен бәсекелесуге мәжбүр, көбінесе өз еңбек құқықтарынан хабарсыз болады. Ауылдық жерлерден көшіп келгендер нашар тұру жағдайларына да тап болады. Көптеген қалалардың халқы күрт өсті, нәтижесінде көрсетілетін қызметтер мен инфрақұрылым халық санының өсуіне ілеспейді. Ауылдық халқының көптеп келуі тұрғын үй тапшылығына, су және энергиямен қамтамасыз етудің жеткіліксіздігіне және қалалардың жалпы түрде нашар жағдайларына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ауылдық жерлерден көшіп келгендер қалалық өмірге бейімделуде қиындықтарға тап болады. Кейбір жағдайларда, аймақтың ауылдық және қалалық жерлері арасында мәдени айырмашылықтар бар. Қалалық аймақтарда адасып, олар үшін өздерінің мәдени дәстүрлерін сақтау қиынға соғады. Қала тұрғындары да қалалық әлеуметтік нормалардан хабарсыз жаңадан келгендерге немқұрайлы қарауы мүмкін. Өздерінің туған мәдениетінен шеттетіліп, бөлініп қалған көшіп келгендер қалаға көшкенде көптеген әлеуметтік қиындықтарға тап болады. Әйелдер ерекше қиындықтарға кезеседі. Кейбір әйелдер тұрмыстық зорлық-зомбылықтан немесе ерте некеге мәжбүр болудан қашу үшін ауылдан қалаға көшеді. Кейбір ата-аналар әйелдерді жұмыс іздеу үшін қалаға жіберіп, үйге ақша жіберуді мақсат етеді. Қалаға келгеннен кейін жұмыс берушілер еңбек заңдары мен сенімді әлеуметтік желілер туралы білімі жоқ әйелдердің әлсіздігін пайдаланып, олардан тиесілі пайданы көруге тырысады. Ең жаман жағдайда, кедейлік әйелдерді проституцияға итеруі мүмкін, бұл оларды әлеуметтік айыптау мен жұқпалы аурулардың қаупіне ұшыратады.