Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1938-1939 жылдары Таяу Шығыстағы бұрынғы саяси бірлік, қазіргі Түркия провинциясы – Хатай мемлекеті (Hatay Devleti; ; دولة حطاي), жайылмалы түрде Хатай Республикасы (جمهورية حطاي) деп те аталады. Бұл мемлекет 7 қыркүйек 1938 жылдан 29 маусым 1939 жылға дейін Францияның Сирия мандатындағы Александретта санджағының аумағында өмір сүрді. 1939 жылдың 7 шілдесінде ол де-факто Түркияның Хатай провинциясына айналып, 23 шілдеде де-юре ел құрамына кірді.
Former transitional political entity in the Middle East, from 1938 to 1939
the modern Turkish province
Hatay State (Hatay Devleti; ; دولة حطاي), also known informally as the Republic of Hatay (جمهورية حطاي), was a transitional political entity that existed from 7 September 1938 to 29 June 1939, being located in the territory of the Sanjak of Alexandretta of the French Mandate of Syria. The state was transformed de facto into the Hatay Province of Turkey on 7 July 1939, de jure joining the country on 23 July 1939.
Өмірбаян
Бұрын Осман империясының Алеппо вилайеті құрамына кірген Александретта санжағы Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Франция тарапынан оккупацияланып, Францияның Сирия мандатының бір бөлігін құрады. 1921-1923 жылдар аралығында Анкарадағы франко-түрік келісімі нәтижесінде Александретта санжағы автономды санжақ мәртебесіне ие болды, себебі онда ірі түрік қауымдастығымен қатар араб және армян халқы да тұрды. Кейін ол Алеппо мемлекетіне, ал 1925 жылы Сирия мемлекетіне тікелей қосылды, бірақ арнайы әкімшілік мәртебесін сақтап қалды. Маршал Мұстафа Кемал Паша (кейін Мұстафа Кемал Ататүрк ретінде танылды) Александретта санжағын мандаттың бір бөлігі ретінде мойындаудан бас тарды және 1923 жылғы 15 наурызда Аданада сөйлеген сөзінде санжақты "Түріктердің ғасырлар бойы мекендеген отаны, жаудың қолында тұтқын бола алмайтын жер" деп сипаттады. Түрік саясатының мақсаты 1935 жылы Францияның Сирия мандаты аяқталғанда Александретта санжағын аннексиялау болды. Александреттадағы түріктер Ататүрк үлгісінде реформалар жүргізіп, Түркия Республикасымен бірігу идеясын насихаттау үшін түрлі ұйымдар мен институттар құрды. 1936 жылғы сайлауда санжақтан Франциядан Сирияның тәуелсіздігін жақтаған екі сириялық тәуелсіз депутат сайланды, бұл түрік және сириялық баспасөзде наразылықтар мен қызу мақалаларға әкеп соқты. Атап айтқанда, араб ұлтшылы Зәки әл-Арсузи зор ықпалға ие болды. Жауап ретінде Ататүрк үкіметі хеттерге (Сирия-хеттік мемлекеттерге) сілтеме жасай отырып, Александретта санжағы үшін «Хатай» атауын енгізіп, Ұлттар Лигасында «Хатай мәселесін» (Хатай Меселеси) көтерді. Ұлттар Лигасының тапсырмасымен Франция, Ұлыбритания, Нидерланды, Бельгия және Түркия өкілдері санжақ үшін конституция жасады. Жаңа жарғы 1937 жылдың қараша айында күшіне енді, нәтижесінде санжақ дипломатиялық тұрғыдан Сириядан «ерекше, бірақ бөлек емес» мәртебеге ие болды және әскери мәселелер бойынша Франциямен және Түркиямен байланысты болды. Француздар аннексияның Түркияны нацистік Германиямен одақ құрудан бас тартуға ынталандыратынына үміттенді. Сирия Республикасының президенті Хашим әл-Атасси, 1936 жылғы франко-сириялық тәуелсіздік шарты бойынша француздар аннексиядан бас тартуға міндетті екенін айта отырып, Сирия ісіне Францияның араласуына наразылық білдіріп, отставкаға кетті.
Formerly part of the Aleppo Vilayet of the Ottoman Empire, the Sanjak of Alexandretta was occupied by France at the end of the First World War and constituted part of the French Mandate of Syria. The Sanjak of Alexandretta was an autonomous sanjak from 1921 to 1923, as a result of the Franco Turkish Treaty of Ankara, as it had a large Turkish community as well as its Arab and Armenian population. Then it was attached to the State of Aleppo, then in 1925 it was directly attached to the State of Syria, still with a special administrative status. Marshal Mustafa Kemal Pasha (later known as Mustafa Kemal Atatürk), refused to accept the Sanjak of Alexandretta as part of the Mandate and, in a speech on 15 March 1923 in Adana, he described the Sanjak as "A homeland where Turks lived for centuries and can't be a captive at the hands of enemy". Turkish policy aimed at annexing the Sanjak of Alexandretta when the French mandate of Syria was due to expire in 1935. Turks in Alexandretta initiated reforms in the style of Atatürk's, and formed various organisations and institutions in order to promote the idea of union with the Republic of Turkey. In 1936, the elections returned two Syrian independentist MPs (favouring the independence of Syria from France) in the sanjak, and this prompted communal riots and passionate articles in the Turkish and Syrian press. In particular, Arab nationalist Zaki al Arsuzi was influential. In response, the Atatürk government coined the name Hatay for the Sanjak of Alexandretta, as a reference to Hittites (Syro Hittite states), and raised the "Issue of Hatay" (Hatay Meselesi) at the League of Nations. On behalf of the League of Nations, representatives of France, the United Kingdom, the Netherlands, Belgium and Turkey prepared a constitution for the sanjak. The new statute came into power in November 1937, the sanjak becoming 'distinct but not separated' from Syria on the diplomatic level, linked to both France and Turkey for military matters. The French encouraged the annexation, hoping it would act as an incentive to Turkey to reject an alliance with Nazi Germany. Hashim al Atassi, the President of the Syrian Republic, resigned in protest at the continued French intervention in Syrian affairs, maintaining that the French were obliged to refuse the annexation under the Franco Syrian Treaty of Independence of 1936.
Заң шығарушы орган
Хатай мемлекеттік халықтар ассамблеясы (Hatay Devleti Millet Meclisi) 40 мүшеден тұрды, оның ішінде 22 түрк, тоғыз алауит, бес армян, екі православ грек және екі суннит араб болды.
The Hatay State Peoples Assembly (Hatay Devleti Millet Meclisi) consisted of 40 members, consisting of 22 Turks, nine Alawites, five Armenians, two Orthodox Greeks and two Sunni Arabs.
Қоса берілу
1939 жылғы 7 шілдеде Түркияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясы Хатай облысын құру және Адана облысы (кейін Сейхан облысы) мен Газиантеп облысының аудандарын қосу туралы заңды бекітті. 1939 жылғы 23 шілдеге дейін француз мандатының соңғы өкілдері Антакиядан шығып кетті, және аймақ Түркияға толық қосылды. Осының нәтижесінде көптеген арабтар мен армянтар Сирияға қашып кетті. Армян геноцидінен аман қалған аймақтың армян халқы түрік билігінен қорқып, Сирияның француз мандатына көшіп кетті, сондықтан түрік егемендігін қабылдай алмады. Қосылғаннан кейін Хатайдың барлық дерлік армян халқы Алеппоға қоныстанды, ал көптеген басқалары Ливанға көшіп, тарихи қамалдың қираған жерлеріне жақын қазіргі Анжар қаласын құрды.
On 7 July 1939, the Grand National Assembly of Turkey approved the law establishing the Hatay Province and incorporating districts from Adana Province (then Seyhan Province) and Gaziantep Province. By 23 July 1939, the last vestiges of the French Mandate authorities had left Antakya, and the territory was fully annexed by Turkey. The result was a flight of many Arabs and Armenians to Syria. The region's Armenian population, having been survivors of the Armenian genocide, migrated to the French Mandate of Syria due to fears of Turkish prosecutions and therefore weren't able to contemplate Turkish sovereignty. Following the annexation, almost the entire Armenian population of Hatay had settled in Aleppo, with many others moving to Lebanon where they founded the modern town of Anjar near the ruins of its historic castle.
Танымал мәдениетте
Өзінің билеушісі мен әскері бар ойдан шығарылған Хатай, "Индиана Джонс және соңғы крест жорығы" фильмінің шешіміне айналатын оқиғалар орын алатын жер.
A fictionalized Hatay, with its own potentate and army, is the setting for the climax of the movie Indiana Jones and the Last Crusade.