Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Когнитивтік этиология – этиологияның жануарлар мінез-құлқына саналы түйсік пен ниеттің әсерін зерттейтін саласы. АҚШ-тағы зоология профессоры Дональд Гриффин жануарлардың өмір сүретін ортада танымдық қабілетін зерттеуге негіз салды. Когнитивтік ғылым мен классикалық этиологияның когнитивтік этиологияға бірігуі "жануарларды шамалы табиғи жағдайларда бақылауға баса назар аударады, мақсаты – түрге тән мінез-құлық репертуарының эволюциясын, бейімделуін (функциясын), себептерін және дамуын түсіну" (Нико Тинберген, 1963). Джеймисон мен Бекоффтың (1993) пікірінше, "Тинбергеннің мінез-құлықтың эволюциясы, бейімделуі, себептері мен дамуы туралы төрт сұрағын жануарлардың танымдық және ақыл-ой қабілеттеріне қолдануға болады". Аллен мен Бекофф (1997, 5-тарау) когнитивтік этиологияның когнитивтік ғылымның басты сұрақтарын қалай қарастыра алатынын көрсетуге тырысады, олар Барбара фон Эккардтың 1993 жылғы "Когнитивтік ғылым – не?" кітабында сипатталған төрт сұрақты бастапқы нүкте ретінде алып, оларды жалпылап, бесінші сұрақты қосады. Кингстоун, Смайлек және Иствуд (2008) когнитивтік этиологияға адам мінез-құлқының да кіруі керек деп ұсынды. Олар зерттеушілердің алдымен адамдардың табиғи, нақты ортада қалай әрекет ететінін зерттеп, содан кейін зертханаға көшуді ұсынды. Адам емес жануарлардың әлеуметтік және әлеуметтік емес орталардағы өзара әрекеттесу тәсілдеріне қатысты антропоцентрикалық талаптар көбінесе адамдардың оларды қалай пайдалануы керек немесе пайдалана алатыны туралы шешімдерге ықпал ету үшін қолданылады.
Cognitive ethology is a branch of ethology concerned with the influence of conscious awareness and intention on the behaviour of an animal. Donald Griffin, a zoology professor in the United States, set up the foundations for researches in the cognitive awareness of animals within their habitats. The fusion of cognitive science and classical ethology into cognitive ethology "emphasizes observing animals under more or less natural conditions, with the objective of understanding the evolution, adaptation (function), causation, and development of the species specific behavioral repertoire" (Niko Tinbergen 1963). According to Jamieson & Bekoff (1993), "Tinbergen's four questions about the evolution, adaptation, causation and development of behavior can be applied to the cognitive and mental abilities of animals." Allen & Bekoff (1997, chapter 5) attempt to show how cognitive ethology can take on the central questions of cognitive science, taking as their starting point the four questions described by Barbara Von Eckardt in her 1993 book What is Cognitive Science?, generalizing the four questions and adding a fifth. Kingstone, Smilek & Eastwood (2008) suggested that cognitive ethology should include human behavior. They proposed that researchers should firstly study how people behave in their natural, real world environments and then move to the lab. Anthropocentric claims for the ways non human animals interact in their social and non social worlds are often used to influence decisions on how the non human animals can or should be used by humans.
Зертханалық эксперименттік психологиямен байланысы
Дәстүрлі түрде когнитивтік этиологтар жануарларды табиғи емес ортада оқшаулап, оларға шектеулі жасанды стимулдар ұсынатын зерттеу әдістерін сынап келген. Олар мұндай тәсілдер жануарлардың табиғи мінез-құлқын түсінуге қатысы жоқ, жасанды мәселелерді зерттеуге бағытталғанын айтады. Дегенмен, қазіргі көптеген зерттеушілер далалық және зертханалық әдістерді сақтап қолдануды жақсы көреді.
Traditionally, cognitive ethologists have questioned research methods that isolate animals in unnatural surroundings and present them with a limited set of artificial stimuli, arguing that such techniques favor the study of artificial issues that are not relevant to an understanding of the natural behavior of animals. However, many modern researchers favor a judicious combination of field and laboratory methods.
Этикаға қатысты
Бекофф, М және Аллен, С (1997) "когнитивтік этиологияға қатысты әртүрлі көзқарастары бар адамдардың үш негізгі тобын (кейбір мүшелері арасында шекаралар нашар анықталған) анықтайды, атап айтқанда, жойғыштар, күмәнданушылар және қолдаушылар". Соңғысы жануарлардың құқықтарын қорғау ойларымен сәйкес келеді, себебі жануарлардың өзіндік тәжірибесін құнды деп есептейді. Этика ғалымы Питер Сингер осы мағынада "қолдаушының" мысалы болып табылады, сондай-ақ биолог Э.О. Уилсон, ол "жоғары" жануарлардың қоршаған ортадағы моральдық мәнді тікелей сезінуіне негіз болатын тікелей моральдық танымды сипаттау үшін биофилия терминін енгізді.
Bekoff, M and Allen, C (1997) "identify three major groups of people (among some of whose members there are blurred distinctions) with different views on cognitive ethology, namely, slayers, skeptics, and proponents." The latter seemingly convergent with animal rights thinking in seeing animal experience as worthy in itself. Ethicist Peter Singer is an example of a "proponent" in this sense, as is biologist E. O. Wilson who coined the term biophilia to describe the basis of a direct moral cognition, that 'higher' animals would use to perceive moral implications in the environment directly.
Үш көзқарас
Марк Бекоффтың пікірінше, когнитивтік этиология ғылымының мүмкін болуына қатысты үш түрлі көзқарас бар. Олардың бірі – бұл ғылымның табысқа жете алмайтынын жоққа шығаратын қарсыластар, екіншісі – жануарлардың танымдық қабілеттері мен когнитивтік этиологиялық зерттеулердің пайдалылығына ашық көзқарас ұстанатын жақтастар, ал үшіншісі – олардың арасындағы скептиктер.
According to Marc Bekoff, there are three different views towards whether a science of cognitive ethology is even possible. Slayers deny any possibility of success in cognitive ethology, proponents keep an open mind about animal cognition and the utility of cognitive ethological investigation, and skeptics stand somewhere in between.