Стивен Бороу: Англиялық теңізші және Арктиканы зерттеуші

Кіріспе

Стивен Бороу (25 қыркүйек 1525 – 12 шілде 1584) – ағылшын теңізшісі және Арктиканы ерте зерттеген саяхатшы. Ол 1553 жылы Ақ теңізге жеткен алғашқы ағылшын кемесінің капитаны болды және «Москов компаниясы» атынан Ресеймен сауда ашуға ықпал етті. Ол Арктика суларында кеме жүргізуде сарапшы болды және навигацияның жаңа ғылыми әдістерін қолданған алғашқы ағылшын теңізшілерінің бірі еді. Оның білімі ағылшын және испан теңізшілері тарапынан жоғары бағаланды.

Өмір

Боро 1525 жылдың 25 қыркүйегінде Солтүстік Девон қаласындағы Нортамда Уолтер мен Мэри (Доу) Бороның ұлы болып дүниеге келді. Жергілікті шіркеу мектебінде біраз негізгі білім алғаннан кейін, ол Сицилия, Крит және Левантқа үнемі теңіз саяхаты жасаған тәжірибелі теңізші Джон Бороға шәкірт болды. Ағасынан навигация және пилотаждық дағдыларды үйренгеннен бөлек, Боро испан және португал тілдерін меңгерді. Лондондағы ағасының байланыстары арқасында Боро Саудагерлердің серіктестігі Жаңа жерлерге, Катайға солтүстік-шығыс жолын табу үшін ұйымдастырған экспедицияға қатысуға таңдалды. 1553 жылы сэр Хью Виллоуби басшылығымен үш кеме Лондоннан аттанды. Боро «Эдвард Бонавенчур» кемесінің капитаны болды, ал Ричард Канцлер экспедицияның бас пилоты және екінші командирі ретінде кемеде болды. Дауыл салдарынан экспедицияның қалған екі кемесінен («Бона Эсперанса» және «Бона Конфиденция») айырылып, «Эдвард» жалғыз Ақ теңізге беттеді және қазіргі Архангельск қаласының жанындағы Двина өзенінің сағасына тоқтады. Канцлер құрлық жолымен Мәскеуге сапар шегіп, Иван Қорқынышпен сауда шарты жасасты, ал Боро мен экипаждың көп бөлігі кемеде қысқы айларды өткізді. Осы экспедиция барысында ол 1557 жылы 95 Кильдин саам сөзі мен тіркесінен тұратын тізім жасады, бұл саам тілдерінің ең ерте кездегі жазбаларының бірі болып табылады; аталған құжат 1589 жылы Ричард Хаклюйт тарапынан жарияланды. 1557 жылы Англияға оралғаннан кейін Боро Канцлердің Шотландия жағалауында кеме апатынан қаза тапқанын естіп, «Московия компаниясының» бас навигаторы лауазымына көтерілді. 1560 жыл мен 1571 жыл аралығында ол бірнеше рет Ресейге сапар шекті. 1558 жылы Севильядағы навигация мектебіне сапар жасап, Арктика туралы білімін испан пилоттарының дайындығы туралы ақпаратпен алмастырды. Сондай-ақ, ол Англияға Мартин Кортес де Альбакардың «Қысқаша жинақ» атты навигация жөніндегі нұсқаулығын әкелді. Боро осы кітапты Ричард Иденге аудартып, 1561 жылы «Навигация өнері» деген атпен жариялады. Осылайша ол ағылшын тіліндегі алғашқы навигация нұсқаулығы болды және көп жылдар бойы кеңінен қолданылды. 1563 жылы ол Кенттегі Медуэйдегі корольдік кемелердегі бас пилот және төрт кеме командирінің бірі болып тағайындалды. 1574 жылы ол Мартин Фробишер мен Майкл Локпен Катайға солтүстік-батыс жолын табу мақсатындағы экспедициялары туралы кеңес өткізді. 1584 жылдың 12 шілдесінде қайтыс болды және Чатхэмде жерленді.

Borough was born on 25 September 1525 at Northam, north Devon, the son of Walter and Mary (Dough) Borough. After some basic education at the local parish school, he was apprenticed to his uncle, John Borough, an accomplished mariner who sailed regularly to Sicily, Crete, and the Levant. In addition to learning navigational and pilotage skills from his uncle, Borough gained some ability with Spanish and Portuguese languages. With some help from his uncle's connections in London, Borough was selected to take part in an expedition that was chartered by the Company of Merchant Adventurers to New Lands to look for a north eastern passage to Cathay. Three vessels left London in 1553 under the leadership of Sir Hugh Willoughby. Borough served as master of the Edward Bonaventure, on which Richard Chancellor sailed as the expedition's chief pilot and second in command. Separated by a storm from the other two ships of the expedition (the Bona Esperanza and the Bona Confidentia), the Edward proceeded alone to the White Sea where they dropped anchor at the mouth of the Dvina River near present day Arkhangelsk. Chancellor traveled overland to Moscow where he negotiated a trade treaty with Ivan the Terrible while Borough and most of the crew spent the winter with their ship. During this expedition he also collected a list of 95 Kildin Sami words and expressions in 1557, which is the earliest known documentation of Sami languages; the document was published by Richard Hakluyt in 1589. Upon his return to England in 1557, Borough learned that Chancellor had been killed in a shipwreck on the Scottish coast and he was promoted to chief navigator for the Muscovy Company. He made several more trips to Russia between 1560 and 1571. In 1558 he visited the navigational school in Seville where he shared his knowledge of the Arctic in exchange for insights into the training of Spanish pilots. He also brought back to England a copy of Martín Cortés de Albacar's Breve Compendio, a handbook on navigation. Borough had the book translated by Richard Eden and published as the Art of Navigation in 1561. As such it became the first English manual of navigation and was widely used for many years. In 1563 he was appointed chief pilot and one of the four masters of the royal ships on the Medway in Kent. In 1574 he conferred with Martin Frobisher and Michael Lok about their expeditions in search of a north west passage to Cathay. He died on 12 July 1584, and was buried at Chatham.

Отбасы

Оның ұлы Кристофер Боро 1579-1581 жылдары Ақ теңізден Каспий теңізіне және қайта Ақ теңізге жасалған сауда экспедициясының сипаттамасын жазды. Оның кіші інісі Уильям Боро, 1536 жылы Нортамда туған, 1587 жылы сэр Фрэнсис Дрейктің Кадис экспедициясына қатысты.