Кіріспе

Эклс-Хилл шайқасы – Ұлыбританияны Ирландияға тәуелсіздік беруге мәжбүрлеу мақсатымен Фениан бауырластығының Джон О'Нилл басшылығымен АҚШ-тан Канада аумағына жасалған шабуылдың бір бөлігі болды. 1870 жылы фениандар Канада шекарасын кесіп өтіп, Эклс төбесіне жетті, онда олар Канаданың жергілікті әскерлері мен еріктілермен кездесті. 1870 жылдың 25 мамырында фениандар жергілікті милиция бөлімдерімен және қарулы азаматтармен жеңіліп, күтілген "даңқты жеңістен" бас тартуға мәжбүр болды.

Джон О'Нилл мен "Фениандық шабуыл"

Джон О'Нилл бастапқыда Монреальден келетін су жолы арқылы Сент-Жан мен Ричмондқа шабуыл жасауды ұсынды. Ол сол аймаққа қызығушылық танытты, себебі су жолы соңғы мақсатына – Канада темір жолына жететін. Фениандықтардың бір уақытта көптеген ұйымдастырылған шабуылдар жасауы қажет еді. 1870 жылдың 25 мамырында О'Ниллдің 200-ден астам сарбазы болды. Ол Вермонт штатындағы Франклин қаласына, содан кейін Канаданың Эклс-Хилл қаласына сапар шекті. О'Нилл Канадаға қарай жол жүргенде шекарадан өткенге дейін екі рет Джордж Фостермен кездесті. Алғашқы кездесуде Фостер оларға жаңа бейтараптық заңдары туралы ескертті. Фениандықтар маршалдың ескертуін елемей, шекарадан өтіп кетті. Маршал оларды Эклс-Хиллде канадалық мергендер күтіп отырғаны туралы ескертті, олар британдық және канадалық шенеуніктердің бұйрықтарымен әрекет етіп, Фениан бауырластығының ішіндегі адамдары арқылы шабуылдың толық мәліметтерін алған еді.

Кіріспе

Таңертең, 1870 жылы 25 мамырда, өзін-өзі жариялаған Ирландия Республикасы Армиясы шайқас алаңына қарай жол тартты. Алыстан, Вермонт штатынан жұмыс істейтін фениандық белсенділер 25 мамырда Монреаль аймағына екінші шабуылды ұйымдастыру үшін жиналды (1866 жылы Самуэль Стиктің басшылығымен ұқсас фениандық күштер Канада аймағына шабуыл жасаған еді), сол кезде олар ирландтардың жақындап келе жатқанын көрді. Генерал О'Нилл ирландтық қарулы күштерге шабуыл жасауға бұйрық берді. Сәтке дейін, ирландтар фениандық қарулы күштерге шабуыл жасады. 400 ирландтық Канадаға басып кірді. Осы уақытта канадалықтар, Канада армиясымен бірлесіп, Онтарио және Квебек шекарасын қорғады. Фениандықтарға олардың орналасқан жері туралы ешқандай хабар бермеді.

Шайқас

1870 жылы 25 мамырда канадалық милиция мен қарулы азаматтар Эклс төбесінде фениандарды күтті. Фениандықтар ирландтықтарға шабуыл жасағанда, Джеймс Пеллдің (Данхамнан) төбенің басына көтерілуіне тиімді уақыт болды. Джеймс Пелл мылтығын алып, көк түсті киім киген, төбеге асыққан алғашқы адамды нысанаға алды. Тыныштықта Джеймс атып, фениан Джон Роудың мойнына тиді. Содан кейін фениандықтар Пеллдің бірінші атысынан кейін канадалықтардың оқ жауынына түсті. Олар көп рет талқылағанмен, бірінші оқтарын тек жасыл (фениандықтар жасыл түсті одақтың киімдерін, әсіресе жакеттерін киген) және көк түсті адамдар канадалық жерге жеткенде ғана атты. Канадалықтар төбе артында бекініп тұрды, ал атыс тез арада үздіксіз атысқа айналды. Көптеген жас сарбаздар өздерінің қаза тапқан әріптестерін көргенде және алғашқы шайқас тәжірибесінен қорқынышқа ұшырады. Бұл фениандықтардың шабуылын тоқтатты, олар жасырынғаннан кейін қарсы атыс жасады. Лейтенант-полковник Уильям Осборн Смит ерікті канадалық милиция күштерімен бірге майданға келді. Қарулы азаматтармен бірге канадалық милиция фениандықтарды қорғаныс позициясына шабуылдады. Көптеген фениандық сарбаздар тарап кетіп, қабырғалардың артына жасырылды, ал кейбіреулері суға секірді. Осы оқ-дәрі ортасында Мориялық Уильям О'Брайен атып өлтірілді. Канадалықтар фениандықтарды шегінуге мәжбүр етті, олардың айналасына оқ-дәрі жауды, ал олар өздерінің артиллериясын және екі қаза тапқан сарбазын қалдырып кетті. Бұл канадалық батальон үшін маңызды жеңіс болды, себебі канадалықтардың саны фениандықтардан шамамен алты есе кем болды. Дегенмен, канадалықтар шайқаста көп шығынға ұшырады, бірақ ешкім қаза таба қойған жоқ.

Салдары

Ұрыс аяқталғаннан кейін, О'Нилл шайқастан қайтып келе жатқанда, олар жарақат алған фениандық сарбазды емдеуге тоқтады. Содан кейін, АҚШ маршалы Джордж П. Фостер атпен келіп, О'Ниллді тұтқындап, бейтараптық заңдарын бұзғаны үшін айыптады. Командирдің тұтқындалуымен көптеген фениандық сарбаздар өздерінің әскери топтарынан дезертирлік жасады. Фениандық офицерлерге түн жамылып қашып құтылу үшін өздерінің позицияларын тастап, қауіпсіз жер табудан басқа амал қалмады. Соңынан канадалықтар қарсы шабуылға көшкенде, әлсіреген фениандық сарбаздар соғысудың орнына қашқақтап кетті. Олар оқ-дәрі, азық-түлік, суды тастап, жүктерін жеңілдетуге тырысты. Фениандықтар бұл жеңістің өздеріне тиесілі деп ойлады, канадалықтарды жеңіске жететініне сенді. Бірақ олар мүлдем жаңылысты. Осы екі күннен кейін фениандықтар Квебекке шекарадан өтіп кетті. Олар Троут өзеніне бет алды, ол Екклз төбесінен батысқа қарай орналасқан. 50-ші канадалық батальон, Монреаль ерікті артиллериясы және британдық 69-шы полк бұл басқыншылыққа жылдам араздасты, фениандықтар қайтадан шекарадан қашып кетті. Қайтадан, канадалықтардан ешкім зардап көрмеді.

Мұра

Эклс Хилл жолы, Фрелигсбург, Квебек. 1870 жылдың 25 мамырында канадалық еріктілер мен жергілікті қарулы күштері фениандық басқыншыларға қарсы тұрды. Гранит ескерткіш орналасқан жер шайқас алаңына жақын және канадалықтардың қорғаныс позициялары болған аймақта салтанаттап белгіленді. Дегенмен, нағыз шайқас Канада-АҚШ шекарасының оңтүстігінде болғаны белгілі болса да, оны канадалық жерде орнату арқылы ұлттық мақтаныш сезімін күшейтуді көздеді. 1902 жылдың 1 шілдесінде, шайқасқа дейін үш он жылдан астам уақыт өткен соң, либералдық үкімет басшысы Уилфрид Лориердің бастамасымен және Миссискои тарихи қоғамының қатысуымен, шайқасты және ондағы батырларды еске алу үшін граниттен жасалған ескерткіш ашылды. Салтанатты шараға қатысушылардың көпшілігі қатысушы ардагерлерді құрметтеу үшін қызыл шарф тақты. Себебі шайқас кезінде көптеген канадалықтарда униформа болмағандықтан, олар иықтарына ашық қызыл шарфтар жапқан. Осы жарқын қызыл ленталардың бір бөлігі жол бойындағы бұталарға орналастырылып, жүзден астам қонақты Экклс Хиллге бағыттады. Бром-Миссискои аймағынан келген 60-шы батальонның ардагер сарбаздары 1866-1870 жылдардағы фениандық шабуылдары туралы жазулары бар жаңа естелік әскери медальдарын мақтан тұтып киді. Шындығында, Экклс Хилл шайқасы аяқталғанына отыз жыл өткен соң, канадалық билік фениандық басқындықтың жолына тосқан барлық ардагерлерді марапаттауға шешім қабылдады. 1866 және 1870 жылдары құрылған тіркеу жүйесінің арқасында бүгінде канадалық ерікті әскери құрамына кіргендердің кімдер екенін білеміз.

Қосымша сілтемелер

Клайн, Лоуренс Э. Ниагарадағы бүлікшілер: Канадаға фениан шабуылы, 1866 ж. Олбани: Excelsior Editions, Нью-Йорк мемлекеттік университеті баспасы, 2018. Клейн, Кристофер. Ирландиялықтар Канадаға шабуыл жасаған кезде: Ирландия азаттығы үшін күрескен Азамат соғысының қатысушыларының керемет шын оқиғасы. S. l.: ANCHOR, 2020. Раян, Дезмонд. Фениан басшысы: Джеймс Стивенстің өмірбаяны. Корал Гейблс, 1969. Стюард, Патрик және Брайан П. Макговерн. Фениандар: Солтүстік Атлантика әлеміндегі ирландиялық көтеріліс, 1858-1876 жж. Ноксвилл: Теннесси университеті баспасы, 2013. Вронский, Питер. Риджвей: американдық фениан шабуылы және 1866 жылғы шайқас, Канаданы жасаған. Торонто, Онтарио: Penguin, Penguin Canada баспасының бөлімі, 2012.