Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18-19 ғасырларда Эфиопия империясының Гибе аймағында болған Гомма патшалығы – Эфиопияның Гибе аймағында 18 ғасырда құрылған патшалық. Оның орталығы Агаро қаласы болған.
Kingdom in Gibe region of Ethiopian Empire between 18th and 19th century
The Kingdom of Gomma was a kingdom in the Gibe region of Ethiopia that emerged in the 18th century. It was based in Agaro.
Орналасқан жері
Гомма солтүстік шекарасын Лимму Эннареямен, батыс шекарасын Гуммамен, оңтүстік шекарасын Герамен, ал шығыс шекарасын Джиммамен бөлісті. Оның астанасы Агаро қаласы болды. Бұл бұрынғы патшалық көбінесе толқынды аңғарда орналасқан, 1880 жылы халық саны шамамен 15 000 – 16 000 адамды құрады; оның аумағы қазіргі Гомма уордасымен шамамен бірдей. Беккингем мен Хантингфорд Гомманы, Гуммамен бірге, Гиб патшалықтарының ең аз экономикалық дамығандары деп есептейді; алайда Мохаммед Хассен «Гомма халқы егіншілікпен айналысып, өркениеттің жоғары деңгейімен танылды» деп жазады. Гомма патшалығында ором халқы үшін қасиетті саналған Синка және Бемба (соңғысы сондай-ақ Келла Эгду Бия, яки «Елді күзету қақпасы» деп те аталды) есімді екі төбе орналасқан. Онда үлкен жыландармен бірге ғұрыпты өтеген пайғамбарлар тұрған; осы жыландардың ұрпақтарына оромо тайпасы ауруларын басу үшін сыра мен ешкінің қанын құйып, құрбандық шалады.
Gomma shared its northern border with Limmu Ennarea, its western border with Gumma, its southern border with Gera, and its eastern border with Jimma. Its capital was Agaro. This former kingdom was mostly located in an undulating valley, with a population estimated in 1880 of about 15,000 16,000; its extent is roughly the same as the modern woreda of Gomma. Beckingham and Huntingford considered Gomma, along with Gumma, was the least economically developed of the Gibe kingdoms; however Mohammed Hassen writes that "the people of Gomma devoted themselves to farming, earning a reputation for a high degree of civilization. Also located in the kingdom of Gomma were two hills, Sinka and Bemba (the last was also called Kella Egdu Biya, or "Gate of the Watching of the Land"), which were sacred to the Oromo. They were inhabited by prophets who lived with large snakes; descendants of these snakes are offered beer and goats' blood by Oromos to allieve their illnesses.
Тарих
Мохаммед Хассен "Гомманың ерте тарихы туралы жазбадағы ақпарат шектеулі және дұрыс емес" деп атап өтеді. Бекингем мен Хантингфорд Гомманың негізін Нұр Хусайн немесе Уарико есімді кереметтер жасаған адамға байланыстырады, ол Могадишудан келген дегенді айтады. Олар бұл жартылай аңызға айналған тұлғаны, Шабел өзенінің жанында орналасқан, көбірек танымал Шейх Хусейнмен шатастырған болуы мүмкін деп болжайды, бірақ Антонио Чекки Уариконың қабірі Дидесса өзенінің жағасында орналасқан және қадірленген орын болғанын хабарлайды. Хассен Нұр Хусайнға байланысты дәстүрді "Гомма – Гибе аймағында Ислам діні бүкіл халықтың дініне айналған алғашқы мемлекет" деген фактіні көрсетеді деп түсіндіреді. Хассен Гомманың алғашқы патшасы Абба Боке болғанын айтады, ал Бекингем мен Хантингфорд оның ұлы Абба Манно осы құрметке ие болғанын мәлімдейді. Абба Боке Яччи мен Догае арасындағы Гомманың барлық аймақтарын, Катту аймағын қоспағанда, бақылауына алды. Абба Манно өзінің билігі тұсында (шамамен 1820–1840) Каттуды жанектеді, мұсылман дін оқытушыларын қолдап, Кадирия тәртібінің қызметін жандандыру арқылы Исламды кеңінен таратуға көмектесті. 1886 жылы Гомма император Менелик II атынан Бешуа Абуе тарапынан басып алынды.
Mohammed Hassen notes that "the written information on the early history of Gomma is limited, and confused." Beckingham and Huntingford trace the foundation of Gomma to a miracle worker who was named Nur Husain or Wariko, said to have come from Mogadishu. Although they speculate that this semi legendary figure might have been confused with the better known Sheikh Husein, whose tomb is located near the Shebelle River, they note that Antonio Cecchi reports that Wariko's tomb is located on the banks of the Didessa River, and was an object of veneration. Hassen explains the tradition around Nur Husain as reflecting the fact that "Gomma was the first state in the Gibe region where Islam became the religion of the whole people." Hassen states that the first King of Gomma was Abba Boke, although Beckingham and Huntingford state his son, Abba Manno, had this honor. Abba Boke had gained control over all of Gomma, between Yacci and Dogaye, except for a region named Qattu. Abba Manno was later able to annex Qattu during his reign (c. 1820 1840), and promoted Islam by patronizing Muslim religious teachers, as well as enhancing the activities of the Qadiriya order. In 1886, Gomma was conquered by Beshua Abue on behalf of Emperor Menelik II.