Бернхард Крусель: Финн композиторы және гобойшісі

Кіріспе

Фин композиторы және кларнетші (1775–1838)

Бернхард Хенрик Круселл (15 қазан 1775 – 28 шілде 1838) – швед-фин кларнетшісі, композитор және аудармашы, "Финляндияда туған ең маңызды және халықаралық деңгейде танымал классикалық композитор, және іс жүзінде Сибелиусқа дейінгі ең көрнекті фин композиторы".

Ерте өмір және тәрбие

Круселл Финляндияның Уусикаупунки қаласында (швед. Нюстад) кітап мұқабаларын тігетін кедей отбасында дүниеге келді. Оның атасы Бернхард Крузелиус Түрку мен Стокгольмде кітап мұқабаларын тігу кәсібін үйреніп, кейін Пори қаласына қоныстанды, онда тоғыз баланың әкесі болды, соның ішінде Круселлдің әкесі Якоб та кітап мұқабаларын тігуші болды. 1765 жылы Якоб шәкірттігін аяқтаған соң, Уусикаупункиге көшіп, Хелена Йландерге үйленді, бірақ ол бір жылдан кейін қайтыс болды. 1769 жылы Маргарета Мессманға үйленді. Олардың төрт баласы болды, бірақ Бернхард ересек болып өскен жалғыз бала еді. Өмірінің кейінгі жылдары Круселл өзінің өмірінің осы кезеңін үшінші тұлғада сипаттады: Оның кішкентай туған қаласында музыкаға қызығушылық танытқан бір ғана адам болды: кешкісін флейтада ойнап, өзін көңілділікке бөлейтін дүкенші. Бір күні түнде төрт жасар Берндт көшеде қабырғаға сүйеніп, әсем әуендерге ғашына отырып, әлемнің үстінде сезімге берілді. Ұзақ уақыт бойы ұлын іздеген ата-анасы оны қатты сөгіп, жазалады, бірақ бұл ертеңіне кешке сүйікті орнына оралуына кедергі бола алмады. Бұл жолы оның мойынсұнбағаны үшін қайта ұрып-соқты, бірақ ол нәтиже бермеді, сондықтан оны «ұстамасына» қалдырды, флейта үні тоқтағанда үйге қайта оралады деп сендірді. Біраз уақыттан кейін ол Ниланд полкінің оркестрінің мүшесінен сабақ ала бастады. 1788 жылы, он үш жасқа келгенде, тағы бір отбасылық дос, жас жігіттің табиғи қабілетін біліп, оны Свейборгта майор О. Валенстьернаға алып барды. Қалпақтың білімді офицерлері қаланың мәдениеті мен саясатына елеулі әсер етті. Валенстьерна Круселлдің ойнауына таңданып, оны Свейборг әскери оркестрінің ерікті мүшесі ретінде қабылдады және оған өз отбасымен бірге тұруға орын берді. Круселл Свейборгта білім алып, музыка мен тілдерде өте жақсы нәтижелер көрсетті. 1791 жылы Валенстьерна Стокгольмге ауысты, Круселл онымен бірге барды. Круселл өмірінің көп бөлігін Швецияда өткізгенімен, өзін әрқашан фин санайтын. Өмірінің соңғы жылдары Рунебергке жазған хатында өзін «фин жерінің туған адамы» деп атады (ескеріңіз, сол кезде «фин» сөзі тілге қатысты емес еді).

Crusell was born in Uusikaupunki (Swedish: Nystad), Finland, into a poor family of bookbinders. His grandfather, Bernhard Kruselius had learned the trade of bookbinding in Turku and Stockholm, then settled in Pori where he fathered nine children, including Crusell's father Jakob, who also became a bookbinder. In 1765, after Jakob completed his apprenticeship, he moved to Uusikaupunki and married Helena Ylander, but she died about one year later. In 1769 he married Margaretha Messman. The couple had four children, but Bernhard was the only one who lived to become an adult. Later in life Crusell described this period of his life, writing in the third person:
In his little town of birth there was only one person who had an active interest in music: a shop assistant who could be heard in the evenings playing the flute for his own amusement. One night, the four year old Berndt was sitting in the street, leaning against a wall, on top of the world with admiration for the sweet melodies. His parents, who had been looking for their son for a long time, scolded him severely, but this could not stop the boy from returning to his favourite spot the next evening. This time he got a beating for his disobedience, but as it was to no avail, they left him to his "craze", confident that he would come back home as soon as the flute went silent

When Crusell was eight, the family moved to Perttula, the rural village of Nurmijärvi about 23 miles north of Helsinki. He soon began to receive training from a member of the Nyland regimental band. In 1788, when he was thirteen, another family friend, aware of the young man's natural ability, took him to see Major O. Wallenstjerna at Sveaborg Sveaborg was a Swedish fortress built on six islands just off the coast of Helsinki. The educated officers of the fort had significant influence on the culture and politics of the city. Wallenstjerna, impressed with Crusell's playing, recruited him as a volunteer member of the Sveaborg military band and gave him a place to live with his own family. Crusell received an education at Sveaborg and excelled in music and languages. In 1791 Wallenstjerna transferred to Stockholm and Crusell went with him. Although Crusell spent most of the rest of his life in Sweden, he always considered himself a Finn. In his final years in a letter to Runeberg he called himself a "finsk landsman" (a fellow Finn; note that "Finn" at the time did not refer to the language).

Кларнетші ретінде мансап

Стокгольмде Круселл оқуын жалғастырып, өзін кларнет солисі ретінде беделді етті. 1792 жылы он алты жасында ол полк оркестрінің директоры болып тағайындалды, ал 1793 жылы композиция мұғалімі, неміс композиторы Аббе Фоглер басқаратын Ховкапеллет (Royal Court Orchestra) оркестрінің бас кларнетисі болды. 1798 жылы ол Берлинде бірнеше ай тұруға және белгілі неміс кларнетисі Франц Таушпен (1762–1817) бірге оқуға мүмкіндік беретін қаржылық көмек алды. Круселлдің өркендеуі жылдам болды, ол Швецияға қайтып оралғанға дейін Берлин мен Гамбургте концерттерде өнер көрсетті. Гамбургтегі концерт туралы "Allgemeine musikalische Zeitung" газетінде жағымды пікір жарияланды. Круселл өмірінің соңына дейін Швецияда тұрды, Финляндияға бір рет ғана оралды. Санкт-Петербургке сапардан оралған жолда, 1801 жылдың 7 шілдесінде Хельсинкиде пианист Фредерик Литандермен бірге, ал 30 шілдеде Туркуда Музыкалық қоғам оркестрі ұйымдастырған концертте өнер көрсетті. Стокгольмде Круселл Швециядағы француз елшісімен танысты. Осы достық оны 1803 жылы Парижге сапарға шығуға ынталандырды. Ол жаңадан ашылған консерваторияда Жан Ксавье Лефèvre-ден кларнет сабақтарын алды және ойнауын жетілдірді. 1800 жылға дейін Круселл қамысын жоғары қаратып ойнаған, бірақ кейін қазіргі заманғы тәжірибеге сәйкес, cantabile ойнауға қолайлырақ етіп төменге бұрды. Осы шарада Théâtre Italien de Paris Круселлге бірінші кларнетші лауазымын ұсынды. Швеция королі Густав IV Адольф Круселлді корольдік оркестрде ұстап қалуға тырысып, демалысын ұзарту туралы петицияны қабылдамады және оны жансақшы полк оркестрлерінің бас дирижері етіп тағайындап, ыңғайлы жағдай жасады. Стокгольмге оралғаннан кейін Круселл 1833 жылға дейін Корольдік орда оркестрінде қызмет етті. Мансабы барысында Круселл Швецияда ғана емес, Германияда және тіпті Англияда да кларнет солисі ретінде кең танылды. Карл Абрахам Манкелл (1802–1868), «Svenska Tidningen» (Швед жаңалықтары) газетінің музыка сыншысы, Круселлдің дыбысының толықтығы мен аспаптың барлық диапазонындағы сапасының теңдігіне тәнті болды.

In Stockholm, Crusell continued his studies and established himself as a clarinet soloist. In 1792, at age sixteen, he received an appointment as the director of the regimental band, and in 1793 became principal clarinet with the Hovkapellet (Royal Court Orchestra), which was directed by his composition teacher, the German composer Abbé Vogler. In 1798 he received financial assistance which enabled him to live in Berlin for a few months and study with the well known German clarinetist Franz Tausch (1762–1817). Crusell's progress was swift, and he performed at concerts in Berlin and Hamburg before returning to Sweden. The review of the Hamburg concert in the Allgemeine musikalische Zeitung was positive. Crusell lived in Sweden for the rest of his life, going back to Finland only once. After a trip to St. Petersburg, on his return trip to Sweden, he performed in Helsinki on 7 July 1801, with the pianist Fredrik Lithander as his accompanist, and in Turku on 30 July, in a concert organized by the orchestra of the Turku Society of Music. In Stockholm Crusell had become acquainted with the French ambassador to Sweden. This friendship encouraged and enabled him to undertake a trip to Paris in 1803. There he performed and also studied clarinet with Jean Xavier Lefèvre at the newly formed Conservatoire. Before about 1800 Crusell had been playing with the reed turned up, but later turned it down, the modern practice and a position more compatible with cantabile playing. Around this time the Théâtre Italien de Paris offered Crusell a position as first clarinetist. Gustav IV Adolf of Sweden, anxious to keep Crusell in the royal orchestra, denied a petition for an extension of leave and as a positive inducement made him chief conductor of the bodyguard regiment bands. After Crusell returned to Stockholm he remained with the Royal Court Orchestra until 1833. During his career Crusell became increasingly well known as a clarinet soloist, not only in Sweden but also in Germany, and even in England. Carl Abraham Mankell (1802–1868), music critic of Svenska Tidningen (Swedish News), admired Crusell's playing for the roundness of his tone and its evenness in quality throughout the range of the instrument.

Пайдаланған дереккөздер

Asiado, Tel (2004). "Бернхард Хенрик Круселл (1775–1838). Швециялық-фин кларинетші, композитор және аудармашы". Моцарт форумында. Hillila, Ruth Esther және Barbara Blanchard Hong (1997). Финляндия музыкасы мен музыканттарының тарихи сөздігі. Вестпорт, Коннектикут штаты: Greenwood Press баспасы. Rice, Albert R. (2003). Классикалық кезеңдегі кларнет. Оксфорд: Oxford University Press баспасы. Sadie, Stanley, ред.; John Tyrell, атқарушы ред. (2001). Музыка және музыканттардың жаңа Grove сөздігі, 2-ші басылым. Лондон: Macmillan. (қатты мұқаба). (электрондық кітап). Winter, Helmer (1925). Berndt Henric Crusellin 150 vuotismuisto [Берндт Хенрик Круселлдің 150 жылдығы (туған күні)]. Уусикаупунки: автор. .

Басқа дереккөздер

Каллио, Ильмари (1994). Бернхард Хенрик Круселл (1775–1838). Уусикаупунки: Круселл қоғамы. Тіл: фин тілі. Спикналл, Джон Пейн (1974). Бернард Хенрик Круселлдің (1775–1838) жеке кларнет туындылары. Диссертация – Мэриленд университеті. Уилсон, Свен (1977). Бернхард Круселл: композитор, кларнет виртуозы. Стокгольм: Kungliga Musikaliska Akademien (Швеция Корольдік музыка академиясы). Тіл: швед тілі. . Ескерту: 1803, 1811 және 1822 жылдардағы шетел сапарларынан Круселлдің күнделіктерінен үзінділер кіреді.