Агриппина Ваганова: Ресей балет мектебінің көрнекті тұлғасы

Кіріспе

Агриппина Яковлевна Ваганова (Агриппина Яковлевна Ваганова; 26 маусым 1879 – 5 қараша 1951) – советтік және орыс балеринасы және педагогы, Ваганова әдісін жасаған. Бұл әдіс XIX ғасырдың ортасынан соңына дейін, әсіресе 1880-ші және 1890-шы жылдары премьер-мейстр де балет Мариус Петипа басшылығымен ескі Императорлық балет мектебінің (қазіргі Ваганова атындағы Ресей балет академиясы) оқыту әдістерінен туындаған. Ваганова осы оқыту формасын жетілдіріп, классикалық балет өнерін үйретуге жұмысқа жарамды оқу жоспарына айналдырды. Оның "Классикалық бидің негіздері" (1934) еңбегі балет техникасын оқыту бойынша стандартты оқулық ретінде қала береді. Оның әдісі бүгінгі таңдағы ең танымал техникалардың бірі.

Өмірбаян

Ваганова Санкт-Петербурде, Мариинский театрында ушер болып жұмыс істеген Астрахандық армян Акоп Вагановтың және орыс анасының отбасында дүниеге келді. Ваганованың өмірінің барлығы Санкт-Петербургтегі Мариинский театрының Императорлық балетімен (кейін Киров балеті) байланысты болды. Ол 1888 жылы Ресейдің Аннасы құрған және патшалар қаржылаған классикалық бидің керемет институты – Императорлық балет мектебіне қабылданды. Ол бұрынғы Прима-балерина Евгения Павловна Соколованың Classe de Perfection-ін бітірді (оған Екатерина Вазем, Кристиан Йоханссон, Лев Иванов, Николай Легат және Павел Гердт сабақ берді). Балет Вагановаға студенттік жылдарының алғашқы кезеңінде оңай келмеді, бірақ өзінің еркінің күшімен, біртіндеп, бітіргеннен кейін әйгілі Императорлық балетке қосылды. Солистка дәрежесіне жеткен кезде Санкт-Петербург балетмейстерлері оны шексіз виртуоздығы мен техникалық шеберлігі үшін вариациялардың ханымы деп атады. Ескі маэстро Петипа Ваганованы биші ретінде бағаламады – оның күнделіктеріндегі оның өнерлері туралы кез келген жазбадан кейін көбінесе «жаман» немесе «қорқынышты» деген пікірлер кездесетін. 1915 жылы балетмейстер Николай Легат Ваганованы Петипаның 1889 жылғы «Талисман» балетін қайта қоюда Нирити құдайы рөліне шақырды. Ваганованың орындауы үлкен жетістікке ие болды және оны Прима дәрежесіне көтерді. Бірақ бір жылдан кейін ол мұғалімдікке көшті. 1916 жылы ол Балтық флоты мектебінде балет сабақтарын бастады, ол мектептің негізін қалаушы және жетекшісі Аким Волынский болды. 1921 жылы Ваганова Хореографиялық колледжде сабақ берді, ол сол кезде Росси көшесінде орналасқан бұрынғы Императорлық театр мектебі деп аталды (революциядан кейін балет бөлімі драма және музыкадан бөлінді). Ол биші ретінде құрметті мансапқа ие болғанымен, классикалық биді оқытудағы көшбасшылығы оған балет тарихындағы ең беделді орындардың бірін әкелді. Балет техникасын түсінудегі ерте күресі оған көп нәрсе үйретті. Ол кейін би өнерінің аңызға айналған шәкірттерін тәрбиеледі. Қазан төңкерісінен кейін Ресейдегі балеттің болашағы, оның салт-дәстүріне сәйкес, сарайлық ойын-сауық ретінде күңгірт көрінді. Ваганова, өзінің айтуынша, Мариус Петипаның мұрасын және Императорлық балетті сақтау үшін «бар күшімен күресті». 1931-1937 жылдары Ленинград опера және балет театрының балетінің көркемдік жетекшісі болды. 1933 жылы ол Лев Иванов пен Мариус Петипаның «Лебедь көлінің» классикалық нұсқасын сахнаға қойды, онда Галина Уланова Одет, Ольга Иордан Одил және Константин Сергеев Принц Зигфрид рөлінде ойнады. 1935 жылы ол «Ла Эсмеральданы» өзінің хореографиясымен жаңартып қойды. 1934 жылы ол өзінің әйгілі «Классикалық бидің негіздері» кітабын жариялады, ол Ресейде кем дегенде алты рет басылып шықты және көптеген тілдерге аударылды. Сол жылы Ваганова (Борис Шавровпен бірге) Ленинград консерваториясында болашақ балет мұғалімдерін даярлау үшін педагогикалық бөлім ашуды бастады және оны басқарды. Сол жерде оның би мектебінің көптеген түлектері оның шәкірттеріне айналды. Би оқыту саласындағы ең маңызды есімдер – Костровицкая, Вера Сергеевна (А. Писаровпен бірге «Классикалық бидің 100 сабағы» және «Классикалық би мектебі» кітаптарының авторы), Базарова, Надежда Павловна және Варвара П. Мей («Классикалық бидің әліпбиі» кітабының авторлары). Ваганованың би түлектері арасында танымал совет балериналары Марина Семенова, Иордан, Ольга Генриховна, Галина Уланова, Вечеслова, Татьяна Михайловна, Балабина, Фея Ивановна, Наталья Дудинская, Кириллова, Галина Николаевна, Алла Шелест, Петрова, Нинель Александровна, Ястребова, Нонна Борисовна, Моисеева, Ольга Николаевна, Сафронова, Людмила Николаевна, Нинель Кургапкина, Алла Осипенко және Ирина Колпакова және тағы да басқалар бар. Оның оқыту әдісі Ваганова Кристиан Йоханссоннан үйренген ескі француз мектебінің сәнді, нәзік стилін, ескі орыс мектебінің қол қозғалысының әдемілігі мен тегістігін, итальян мектебінің мықты және шебер аяқ техникасын және Кеңес Одағында дамыған күшті билерді үйлестірді. Оның соңғы мектеп бітіруі 1951 жылы болды – оның қайтысына аз уақыт қалғанда. Ол сонымен қатар 1951 жылға дейін Киров балетінің бишілері үшін кемелділік класын оқытты, сол кезде Наталья Дудинская оның орнына мұғалім болды. Ол қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, 1951 жылы 1 қарашада Росси көшесіндегі Хореографиялық колледж оның құрметіне қайта аталды, 1961 жылы «академиялық» атағын алды және 1991 жылы Ваганова атындағы Ресей балеті академиясы атауын қабылдады. Ваганова әдісінің таралуы Ресейдің шегімен ғана шектелмеген. Бұл әдіс Украинада, Германияда және Қытайда балет оқыту әдісі ретінде кеңінен қолданылады. Берлин мемлекеттік балет мектебі – Ваганова әдісін қабылдаған Германиядағы балет мектебі.

Vaganova was born in Saint Petersburg to Akop Vaganov, an Armenian from Astrakhan, who worked as an usher at the Mariinsky Theatre, and a Russian mother. Vaganova's whole life was connected with the Imperial Ballet (later the Kirov Ballet) of the Mariinsky Theatre in Saint Petersburg. She was accepted into the Imperial Ballet School in 1888, the great institution of classical dance founded by Anna of Russia and funded by the Tsars. She graduated from the Classe de Perfection of the former Prima Ballerina Evgenia Pavlovna Sokolova (she was also trained by Yekaterina Vazem, Christian Johansson, Lev Ivanov, Nikolai Legat and Pavel Gerdt). Ballet did not come easily to Vaganova in her first years as a student, but slowly, through the efforts of her own will power, she was able to join the illustrious Imperial Ballet upon her graduation. By the time she attained the rank of soloist, Saint Petersburg balletomanes dubbed her queen of variations, for her unlimited virtuosity and level of technique. The old Maestro Petipa cared little for Vaganova as a dancer – any mention of her performances in his diaries was usually followed by such comments as "awful" or "dreadful". In 1915 the Ballet Master Nikolai Legat cast Vaganova as the Goddess Niriti in his revival of Petipa's 1889 grand ballet The Talisman. Vaganova's portrayal was a great success, and won her promotion to the rank of Prima. Nevertheless, she chose to retire one year later to concentrate on teaching. She started to teach ballet in 1916 at the School of the Baltic Fleet which was founded and led by Akim Volynsky. In 1921 Vaganova began teaching at the Choreographic College, so at that time was called the former Imperial Theater School situated on Rossi street (after the revolution ballet department was separated from the Drama and Music). Though she did have a respectable career as a dancer, her leadership in teaching classical dance was what gave her one of the most respected places in the history of ballet. Her own early struggle with deciphering ballet technique had taught her much. She taught students who would go on to become legends of the dance. After the October Revolution the future of ballet in Russia looked grim because of its tradition as court entertainment. Vaganova "fought tooth and nail", as she put it, for the preservation of the legacy of Marius Petipa and the Imperial Ballet. From 1931 to 1937 she was an artistic director of the ballet of the Leningrad Opera and Ballet Theater (Kirov Ballet). In 1933, she staged the classical version of Swan Lake by Lev Ivanov and Marius Petipa with Galina Ulanova as Odette, Olga Jordan as Odile and Konstantin Sergeyev as Prince Siegfried. In 1935 she revived La Esmeralda partly with her own choreography. In 1934 she published her famous book Fundamentals of Classical Dance: it has withstood at least six editions in Russia and was translated into many languages. The same year Vaganova (along with Boris Shavrov) initiated the establishing at the Leningrad Conservatory of pedagogic department for training of future ballet teachers which she began to manage. There, some of her dance school alumni became her students. Most important names for the dance teaching are Костровицкая, Вера Сергеевна (author of 100 Lessons of Classical Dance and The School of Classical Dance with A. Pisarov), Базарова, Надежда Павловна and Varvara P. Mey (authors of the Alphabet of Classical Dance). Among Vaganova's dance alumnae were the distinguished Soviet ballerinas Marina Semyonova, Иордан, Ольга Генриховна, Galina Ulanova, Вечеслова, Татьяна Михайловна, Балабина, Фея Ивановна, Natalia Dudinskaya, Кириллова, Галина Николаевна, Alla Shelest, Петрова, Нинель Александровна, Ястребова, Нонна Борисовна, Моисеева, Ольга Николаевна, Сафронова, Людмила Николаевна, Ninel Kurgapkina, Alla Osipenko and Irina Kolpakova among many others. Her teaching combined the elegant, refined style of the old French School which Vaganova had been taught by Christian Johansson, the beauty and smoothness of the arms movements of old Russian School, strong and masterly feet technique of Italian School with more vigorous dancing developed in the Soviet Union. Her last school graduation was in 1951 — not long before her death. She also taught the class of perfection for the female dancers of the Kirov Ballet for many years till 1951, when Natalia Dudinskaya succeed her as teacher. Shortly after her death, on 1 November 1951, the Choreographic College on Rossi Street was renamed in her honor; in 1961, it received the title of "academic" and in 1991 it began to use the name Vaganova Academy of Russian Ballet. The spread of Vaganova method is not limited inside Russia. It has been widely used as a ballet training method in Ukraine, Germany and China. State Ballet School of Berlin is ballet school in Germany that adopts Vaganova method.