Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шалқысыз балықтардың жойылған субклассы
Extinct subclass of jawless fishes
Арандаспида – ордовик кезеңінде өмір сүрген өте ерте, шалқысыз тарихи балықтардың таксоны. Арандаспидтер – қаңқадан пайда болған бас сүйегіне ие хордалылардың (яғни, миногалар, қаңқалы агнаттар және гнатостомалар) және хагфиштерді қамтитын, ұсынылған бас сүйектілер тобының ең ежелгі белгілі өкілдері. Бұл топ Pteraspidomorphi класының ішіндегі субкласс болып табылады және тек бір отрядты – Arandaspidiformes қамтиды. Бұл топтың ең көне белгілі туысы – Оңтүстік Америкада табылған Sacabambaspis.
Arandaspida is a taxon of very early, jawless prehistoric fish which lived during the Ordovician period. Arandaspids represent the oldest known craniates, a proposed group of chordates that contain all chordates with a cartilage derived skull (i. e., lampreys, armored agnathans, and gnathostomes), and hagfish. The group represents a subclass within the class Pteraspidomorphi, and contains only one order, the Arandaspidiformes. The oldest known genus of this group is Sacabambaspis found in South America.
Сипаттамалары
Арандаспидтердің бас бронясы сопақша, ұзынша келген, арқалық қалқаны салыстырмалы түрде жазық, ал ішкі қалқаны дөңгелек. Арқалық қалқанның алдыңғы бөлігінде екі жақын орналасқан тесік бар, бұлар жұпталған эпифиз тесігі деп есептелген, бірақ олар эндолимфалық өзекшелердің сыртқы ашылулары болуы ықтимал. Склерозды сақинамен оралған көздер арқалық қалқанның алдыңғы жиегіндегі ойысқа орналасқан. Мұрын тесіктері нақты анықталмаған, бірақ көздердің арасында орналасқан болуы мүмкін. Ауыздың төменгі ерні ұзын қатарлармен орналасқан кішкентай ауыздық пластиналармен қаруланған, олар гетерострактардың пластиналарын еске түсіреді. Жанақ тесіктері көптеген (15-тен астам) және өте кішкентай болғанға ұқсайды. Олар арқалық және ішкі қалқанды бөлетін ромб пішіндес қабықшалар арасында ашылған. Денесі шеврон тәрізді орналасқан таяқша тәрізді қабықшалармен жабылған, ал құйрығы, болжам бойынша, төсем тәрізді және дифицеркалды. Арандаспидтердің тері сүйектері аспидиннен (клеткасыз сүйек) тұрады және дентин қамтымайтын емен жапырағы пішіндес түйіршіктермен әшекейленген. Сезімтал сызықтар түйіршіктер арасындағы тар ойыстарда орналасқан.
The head armor of arandaspids is elongated, fusiform, with a rather flat dorsal shield, and a bulging ventral shield. In the anterior part of the dorsal shield are two closely set holes, which have been thought to be a paired pineal opening, but which are more likely the external openings of the endolymphatic ducts. The eyes, surrounded by a sclerotic ring, are housed in a notch at the anterior end of the dorsal shield. The nostrils are not clearly located, but may have been situated between the eyes. Ventrally, the ventral lip of the mouth is armed with long series of small oral plates which recall those of heterostracans. The gill openings are probably numerous (more than 15) and minute. They opened between the diamond shaped platelets which separate the dorsal from the ventral shield. The body is covered with rod shaped scales arranged in chevrons, and the tail is probably pad shaped and diphycercal. The dermal bones of arandaspids consist of aspidine (acellular bone) and are ornamented with oakleaf shaped tubercles which seem to contain no dentine. The sensory lines were housed in narrow grooves between the tubercles.