Кіріспе
Хьюстондағы американдық зерттеу институты
Ай және планета институты (LPI) – Күн жүйесін, оның қалыптасуын, эволюциясын және қазіргі күйін зерттеуге арналған ғылыми зерттеу институты. Институт Университеттердің ғарыш зерттеулер қауымдастығының (USRA) құрамына кіреді және Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасының (NASA) Ғылыми миссиялар дирекциясымен қолдау көрсетіледі. Техас штатының Хьюстон қаласындағы 3600 Бей-Ареа бульварында орналасқан LPI ай және планета ғылымы саласындағы жетекші орталық болып табылады. Институт әлемдік деңгейдегі қонақ ғалымдарды, докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өткендерді, студенттерді және тұрақты сарапшыларды тартатын ғылыми форум қызметін атқарады; жаңалықтар бюллетендері, жиналыстар және басқа да шаралар арқылы ғылыми қауымдастыққа қолдау көрсетеді және қызмет етеді; NASA астроматериалдарының үлгілері мен құралдарына қауымдастықтың қолжетімділігін жеңілдетіп, планеталық деректерді жинап, таратуға жәрдемдеседі; ғарыш ғылымына қоғамның қызығушылығын арттырады; және болашақ ғалымдар буынын дамытуға инвестиция салады. LPI жыл бойы бірнеше семинарлар мен конференциялар ұйымдастырады, оның ішінде наурыз айында Хьюстон аймағында өтетін Ай және планета ғылымдары конференциясы (LPSC) бар.
Тарих
1968 жылы наурыз айында Хьюстон қаласындағы (Техас штаты) Адамды алып жүретін ғарыш кемелері орталығында (MSC) сөйлеген сөзінде президент Линдон Б. Джонсон Ай ғылымы институтының (LSI) құрылуын жариялады. «Біз ғарыш ғылымдарына қызығушылық танытқандардың барлығын құшақ жайып қарсы аламыз. НАСА мен университеттеріміз арасындағы ынтымақтастықты күшейтеміз. Сонымен қатар, адамның ғалам туралы білімін тереңдетуге зор әсер ететін ғылыми ынтымақтастықтың жаңа үлгілерін қалыптастырамыз», – деді президент Линдон Б. Джонсон 1968 жылдың 1 наурызында. «Институт сыртқы ғалымдарға база болады, оларды Адамды алып жүретін ғарыш кемелері орталығына келіп, оның зертханаларын, Айдың суреттерін және (әрине) тау жыныстарының сынамаларын пайдалануға шақырады. LSI – MSC және басқа да орталықтарда Ай ғылымын дамытуға зор мүмкіндік беретін институт ретінде қарастырылады». Бұл хабарлама НАСА, Ұлттық ғылым академиясы, Университеттер зерттеулер қауымдастығы (қазіргі Фермилабты басқару үшін құрылған университеттер консорциумы) және бірнеше ірі университеттердің қатысуымен өткен кездесулер мен шаралардың нәтижесі болды. Бастапқыда Ұлттық ғылым академиясы басқарған институтты 1969 жылдың 11 желтоқсанында жаңадан құрылған университеттер консорциумы – USRA басқаруға алды. Уильям У. Руби Ай ғылымы институтының алғашқы директоры болып тағайындалды. Руби институтты USRA басқаруына көшу кезеңінде жетекшілік етті. Университеттерден келген ғалымдарға арналған бағдарлама құрылды, алғашқы симпозиум ұйымдастырылды және LSI семинарлар сериясының бірінші лекциясы оқылды. Ай ғылымы институтының ресми ашылуы 1970 жылдың 4 қаңтарында НАСА-ның 1-жолындағы бұрынғы Батыс сарайында, Адамды алып жүретін ғарыш кемелері орталығының жанында өтті. 1977 жылы Томас Р. МакГетчин директор болып тағайындалды. Оның басшылығымен МакГетчин Ай ғылымы институтының зерттеу саласын Күн жүйесінің барлық планеталарын қамтуға кеңейтті, сондай-ақ институттың атауы Ай және планеталар институты болып өзгертілді. 1991 жылы Дэвид К. Блэктің басшылығымен LPI жаңа ғимаратқа көшірілді. Бұл жаңа ғимарат бірнеше USRA бөлімдері мен операцияларын біріктірді. 1992 жылдың қаңтарында пайдалануға берілген ғимарат кең кеңсе, мәжіліс залдары, компьютерлік және кітапханалық кеңістіктерді ұсынып, USRA Хьюстон операцияларын жақсартты.
"The institute will provide a base for outside scientists, encouraging them to visit the Manned Spacecraft Center and use its laboratories, lunar photographs, and (ultimately) its rock samples. LSI is viewed as a major potential stimulus to lunar science at MSC and elsewhere." This announcement was the culmination of meetings and events involving NASA, the National Academy of Sciences, Universities Research Association (a university consortium founded to run what became Fermilab) and several major universities. Initially operated by the National Academy of Sciences, USRA, a newly formed university consortium, took over the management of the Lunar Science Institute on December 11, 1969. William W. Rubey was appointed the first director of the Lunar Science Institute. Rubey led the institute through the transition to the new management operation under USRA. A program of visiting university based scientists was established, the first symposium was organized, and the first lecture of the LSI seminar series was presented. The Lunar Science Institute was formally dedicated on January 4, 1970, at the former West Mansion on NASA Road 1 near the Manned Spacecraft Center. Thomas R. McGetchin was appointed director in 1977. Under his leadership, McGetchin expanded the focus of the Lunar Science Institute to include the study of the entire Solar System, and the name was changed to the Lunar and Planetary Institute. In 1991, under the leadership of David C. Black, the LPI moved into a new facility. This new building combined several USRA divisions and operations into one location. The building, dedicated in January 1992, provided more office, meeting, computer and library space and improved USRA Houston operations.
Жалпы бағыт
LPI зерттеу тақырыптарына Күн жүйесінің қалыптасуы мен эволюциясы, планеталық материалдар мен ұшқыш заттардың петрологиясы және геохимиясы, планеталардың ішкі құрылысы, вулканизм, тектоника, соққы кратерлері және планеталық үлгілерді зерттеу кіреді. Зерттеулердің қызығушылықтары Меркурийден Плутонға дейін және Күн жүйесінің мұзды спутниктеріне дейін жетеді. LPI әлемдік деңгейдегі қонақ ғалымдарды, докторантурадан кейінгі тағылымдамашыларды, студенттерді және тұрақты сарапшыларды тартатын ғылыми форум қызметін атқарады. Тұрақты ғалымдар LPI-дің мақсаттарына жетуіне қажетті планеталық ғылым саласындағы сараптаманы қамтамасыз етеді және өзара бағалаудан өткен іс-шаралар арқылы ғылыми біліктіліктерін сақтайды. LPI-де жүргізілетін зерттеулер NASA-ның Күн жүйесін зерттеуге бағытталған күш-жігерін қолдайды. Ай ғылымы мен зерттеулер орталығы – Ай және планета институты мен Джонсон ғарыш орталығының бірлескен жобасы және Күн жүйесін зерттеу ғылыми-зерттеу виртуалды институтының (SSERVI) (бұрынғы NASA Ай ғылымы институты) ажырамас бөлігі ретінде 2009 жылы құрылды. Орталықтың мақсаты – негізгі, көп институттық Ай ғылымы бағдарламасын әзірлеу, NASA-ға ғылыми және техникалық сараптама ұсыну, Ай ғылымы қауымдастығының дамуын қолдау және Ай ғылымын оқыту және насихаттау бағдарламаларын жасау болып табылады.
Жазғы тағылымдама бағдарламалары
LPI жазғы стажерлер бағдарламасын ұйымдастырады, бұл планеталық ғылымдар саласындағы соңғы зерттеулерге қатысуға студенттерге мүмкіндік береді. LPI жазғы стажерлері LPI немесе Джонсон ғарыш орталығының ғалымдарымен бірге ағымдағы зерттеу жобаларын аяқтау үшін жеке-жеке жұмыс істейді. Жазғы стажировка бағдарламасы қатысушыларға нақты зерттеу ортасын сезінуге, жетекші планета ғалымдарынан білім алуға және зерттеу саласындағы мансапты алдын ала танысуға мүмкіндік береді. 2008 жылдан 2013 жылға дейін LPI роботтық және адаммен жүзеге асырылатын зерттеу миссиялары үшін ықтимал қону орындарын бағалауға бағытталған Айды зерттеуге арналған жазғы стажерлер бағдарламасын да ұйымдастырды. Стажерлер LPI ғылыми қызметкерлерімен және басқа да серіктестермен жұмыс істеді. Бағдарлама геология, планеталық ғылым және осымен байланысты салалар бойынша аспиранттарға, сондай-ақ кем дегенде 50 семестрлік сағатқа есептелген кредит алған студенттерге ашық болды. 2015 жылы бұрынғы бағдарламаның жетістігіне сүйене отырып, жаңа Зерттеу ғылымына арналған жазғы стажерлер бағдарламасы құрылды, бірақ ол Айды және Жерге жақын астероидтарды қамтитын кең ауқымға ие болды.
Жиналыстар
LPI жыл бойы ішкі және халықаралық жерлерде планеталық ғылымдар бойынша бірқатар семинарлар мен конференцияларды ұйымдастырып, демеушілік етеді, оның ішінде жыл сайынғы Ай және планеталар ғылымы конференциясы (LPSC) бар. Наурыз айында Хьюстон аймағында өтетін бұл маңызды бес күндік жиынға петрология, геохимия, геофизика, геология және астрономия салаларындағы халықаралық мамандар планеталық ғылымдағы ғылыми нәтижелермен бөлісу үшін жиналады. LPSC тарихы Аполлон бағдарламасының кезіне дейін жетеді, алғашқы кездесулер ай үлгілерін зерттеуге арналған болатын. 50 жылдан астам уақыт өткен соң да бұл конференция дамып келеді және әлемнің түкпір-түкпірінен планеталық ғалымдар мен зерттеушілерді қызықтырады.
Жарияланымдар
LPI Аризона университетінің баспасындағы беделді ғарыш ғылымдары сериясында бірнеше басылымдармен ынтымақтастық етті, оның ішінде «Астероидтар III», «Кометалар II», «Еуропа», «Метеориттер және Күн жүйесінің ерте кезеңдері II», «Жер мен Айдың пайда болуы», «Протожұлдыздар мен планеталар V», «Нептуннан тыс Күн жүйесі», «Жер планеталарының салыстырмалы климатологиясы» және «Жаңа көкжиектерден кейінгі Плутон жүйесі» кіретін еңбектер жарық көрді. LPI жыл сайын көптеген планеталық ғылымдар семинарлары мен мәжілістерінің материалдарын жариялайды. 1974 жылдың наурыз айынан 2023 жылдың шілдесіне дейін LPI тоқсандық хабарлама, «Ай ғылымы туралы ақпарат бюллетені» жариялады, ол кейін «Ай және планеталық ақпарат бюллетені» болып өзгерді. 2014 жылдың маусым айынан бері он сегіз ай және планеталық ғылым кітабы, олардың көпшілігі LPI-де жарық көрген, мысалы, «Апаттың іздері» және «Айдың стратиграфиясы мен шөгінділері» цифрлық форматқа көшіріліп, онлайн қолжетімді болды.
Кітапхана
LPI кітапханасында 63 000-нан астам каталогталған кітаптар, құжаттар, карталар, фильмдер мен бейнежазбалар, сондай-ақ баспа және электрондық журналдар мен бюллетеньдер бар. Жинақтың басты тақырыбы – планеталық ғылым және геология, ал жинақтың дамуы компьютерлік ғылымның қашықтан зондтау саласына дейін шектеулі түрде кеңейтілген. Ғылыми қауым мен жалпы жұртшылыққа планеталық ғылымға қатысты басылымнан шыққан кітаптарды, NASA құжаттары мен суреттерін және осымен байланысты туындыларды сканерлеп, қолжетімді ету жұмысы үздіксіз жүріп жатыр. (Бұл басылымдар авторлық құқықтан босатылған немесе рұқсат алу арқылы қолжеткізіледі.) Бұл жинақ бұрын NASA-ның аймақтық планеталық бейнелеу орталығы (RPIF) болған және Аполлон, Ай орбиталық станциясы, Клементина, Марс Pathfinder, Вояджер-1, Вояджер-2, Магеллан, Галилей және Марс Global Surveyor сияқты планеталық миссиялардан алынған фотосуреттер, карталар және басқа да деректерді қамтиды.