Кіріспе

Осман мемлекет қайраткері (1822–1895)

Ахмед Севдет-паша немесе Jevdet Паша (22 наурыз 1822 – 25 мамыр 1895). Ол көбінесе еуропалық құқықтық жүйеге негізделген азаматтық заңды кодификациялаудың пионері саналады. Мецель 20-ғасырдың басында және ортасында бірнеше қазіргі араб мемлекеттерінде толық күшінде сақталды. Түрік тілінен өзге, араб, парсы, француз және болгар тілдерін де жақсы меңгерген. Ол тарих, құқық, грамматика, тіл білімі, логика және астрономия салаларында көптеген кітаптар жазды.

Ерте өмір

Ахмет Севдет-паша 1822 жылы Осман Болгариясының Лофча қаласында дүниеге келген. Ол мемлекет пен дінге әскери, әкімшілік және діни қызмет атқарған Юларкираноглудың атақты отбасынан шыққан. Әкесі Хажи Әли Ефендидің тілегі бойынша Ахмет діни, ілімдік салада мансапқа ұмтылды. Ахмет сонымен қатар Мехмед Мурад Эфенди (1848 жылы қайтыс болған) және Сүлеймен Фехим Эфендиден (1848 жылы қайтыс болған) парсы тілін оқыды, Орфи Ширази мен Шовкаттың (1695/6 жылы қайтыс болған) дивандарын зерттеді. 1844 жылы Ахметке Румидің Маснавиін оқытуға рұқсат берілді. 1845 жылы ұстазы Сүлеймен Фехим Эфендидің қайтысынан кейін Ахмет Саиб Табризидің парсы диванына түрік тілінде түсіндірме жазды. Ахмет сонымен қатар Императорлық әскери инженерлік мектепте (Hendesehâne) математикалық ғылымдарды оқыды. Бұл кодекс Әли пашаның француз азаматтық заңын қолдануын тоқтатып, қарсы тұрды. Мецель азаматтық заңды Исламдық міндеттемелер заңымен біріктіріп, 1851 баптан тұратын түпкілікті жинақ құрады. Бұл қиын жұмыс Ахмет Севдеттің 16 жылға жуық уақытын алды, соңғы том 1876 жылы жарық көрді. Бұл Ислам заңы мен азаматтық заңды біріктірген алғашқы жүйелі жинақ болды. Ислам заңдарын кодификациялау және қабылдау – қазіргі заманғы бюрократияның тиімді жұмыс істеуі үшін маңызды шарт еді. Оның келіні Эмин Семие Онасия (1864–1944) – түрік феминистерінің бірі және кеш империя мен ерте республика кезеңінде әйелдер құқығы үшін күрескен саяси белсенді болды.