Кіріспе
Шотланд теологы Клаудиус Бьюкенен FRSE (12 наурыз 1766 – 9 ақпан 1815) – шотланд теологы, Англия шіркеуінің пасторы және Шіркеу миссионерлік қоғамының евангелистік миссионері. Ол Үндістандағы Калькутта колледжінің проректоры қызметін атқарды.
Claudius Buchanan FRSE (12 March 1766 – 9 February 1815) was a Scottish theologian, an ordained minister of the Church of England, and an evangelical missionary for the Church Missionary Society. He served as Vice Provost of the College of Calcutta in India.
Ерте өмір
Бьюкенен Глазго қаласының жанындағы Камбуслангте дүниеге келген. Оның әкесі, Александр Бьюкенен, Инвераридегі жергілікті мектептің мұғалімі болған. Ол Глазго университетінде және Квинс колледжінде білім алды. 1795 жылы Лондон епискобы оны дін қызметкері етіп бекітті.
Үндістан
Баракпурда (1797–1799) Үндістанда діни қызметкер болып қызмет еткеннен кейін, Бьюкенен Калькуттадағы діни қызметкер және Форт-Уильям колледжінің оқу ісі жөніндегі проректоры болып тағайындалды. Осы лауазымда ол Үндістанда христиан дінін және жергілікті білім беруді дамытуға үлкен үлес қосты, әсіресе Киелі кітаптардың жүйелі аудармаларын ұйымдастыру арқылы.
Малаялам тіліндегі алғашқы Киелі кітап
1806 жылы Малабарға сапары барысында, қазіргі Керала штатының оңтүстік-батысында, ол Кочи қаласының жанындағы Ангамалиде Маланкара шіркеуінің басшысы Мар Тома VI-ға барды. Мар Тома Бьюкененнің Киелі кітапты малаялам тіліне аудару ниетін естігенде қуанып, оған ежелгі екендігі айтылатын сирия тіліндегі Киелі кітапты сыйға берді. Киелі кітап кейіннен Кембридж университетінің кітапханасындағы Шығыс қолжазбаларының қатарына қойылды. Аударма жұмысын сол жылы Пуликкотил Джозеф Итуп және Каямкулам Филиппоз Рамбан бастады, полковник (кейін генерал) Колин Маколей де көмектесті. Маколей сол кезде Траванкордың британдық резиденты болған. Жоғары лауазымды әкімші ғана емес, Маколей Траванкордың христиандық және еврейлік мұрасы мен қауымдастықтарына қызығушылығы бар, шебер лингвист еді. Ол Бьюкененді белсенді түрде қолдады, жоғары шіркеу басшыларымен кездесулерге қатысып, сондай-ақ Траванкордың раджасымен кездесулер ұйымдастырып, оның да келісімін алды. Бьюкенен Маколейден аудармашылардың жұмысын бақылауды сұрады. 1808 жылдың басына қарай қолжазба аяқталып, баспаға дайындалды. Сол жылдың наурыз айында Бьюкенен Үндістаннан Англияға кетіп, операцияны Маколейдің толық жауапкершілігіне тапсырды. 1806 жылдың қаңтарында Бьюкенен Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Сондай-ақ, Кембридж университеті оған діни ғылым докторы атағын берді. Ол 1815 жылы Херефордширдегі Броксборн қаласында қайтыс болды, ол Сирия жазбаларының басылымын қадағалап отырғанда (оның ескерткіш жазуында көрсетілгендей). Ол әйелі Мэри және екі кішкентай баласымен бірге Солтүстік Йоркширдегі Литтл-Оузебёрн қаласындағы Киелі Үштік шіркеуінің маңында жерленген. Оның бұрынғы резиденциясы – Моат Холл шіркеуге іргелес орналасқан.
Жағажай
Бьюкенен 19 ғасырдың басында Батыс аудиториясына Джаганнатх дәстүрі мен индуизмді таныстыруда ықпалды болды. Ол Жағанатхты "Жугернаут", ал индуисті "Хинду" деп атады. Діни зерттеулер профессоры Майкл Альтманның айтуынша, Бьюкенен индуизмді "Жугернаут" арқылы "қанды, зорлық-зомбылыққа толы, шарбақты және артта қалған діни жүйе" ретінде көрсетті, оны жою қажет және оның орнына христиандық жақсы жаңалықты енгізу керек. 1811 жылы жарық көрген "Christian Researches in Asia" атты кітабында Бьюкенен осы тақырыпты кеңейтіп, оған әдепсіздікті де қосты. Ол түсінбеген тілдегі гимндерді "ұятты өлеңдер" деп атады, храм қабырғаларындағы өнер туындыларын "жарамсыз белгілер" деп атады және оқырмандарына "Жугернаут" пен индуизмді жиренішті Молох пен жалған құдайлардың діні деп сипаттады. Бьюкененнің жазбалары 19 ғасырдың басында евангелистік аудитория үшін "үнді діндерінің алғашқы бейнесін" қалыптастырды және "The Panoplist" сияқты американдық журналдармен насихатталды. Оның "Жугернаут" кітабына оқырмандардың үлкен сұранысы болды, сондықтан ол көптеген басылымдардан өтті. Бьюкенен және басқа миссионерлердің жазбалары мәдени және діни айырмашылықтарды құрастырып, оларды пайдаланды, бұл американдықтардың христиан емес халықтарға деген көзқарасына терең және ұзақ әсер етті.
Шығармалары
Оның басты еңбегі Үндістанның оңтүстігі мен батысындағы саяхаттарының сипаттамасы болды және «Азиядағы христиандық зерттеулер» (Кембридж, 1811) деп аталды. Жариялануға аз уақыт қалғанда, 1810 жылдың желтоқсанында Бьюкенен (денсаулығы нашарлап барады) Колин Маколейден (осы да жақында Англияға оралған) қолжазбаның қалауынша бөліктерін қайта қарауды сұрады. Сондай-ақ, ол Маколейден кітаптың атауын таңдауын өтінді. Кітап жарық көргеннен кейін дереу бестселлерге айналып, келесі екі жылда он екі рет қайта басылды. 1808 жылы Буканен Ұлыбританияға оралғаннан кейін де Үндістанмен байланысты мәселелерге белсенді қатысты. Ол «Колониалды шіркеулік мекеме» (Лондон, 1813) атты кітабы арқылы 1813 жылғы дауды шешуге көмектесті, ол ақырында 1878 жылы Траванкор-Кочин штаттарында ағылшын үнді епископатының құрылуына әкелді. Бұл шіркеу CMS шіркеуі деп белгілі болды, ол 1947 жылдың 27 қыркүйегінде Оңтүстік Үндістанның басқа шіркеулерімен бірігіп, Оңтүстік Үндістан шіркеуін (CSI) құрды. 1812 жылы Эдинбургте Бьюкененнің «Қызықты тақырыптардағы уағыздар» жинағы Дж. Огл үшін басылды. Ол 1809 жылдың 26 ақпаны мен 1811 жылдың 2 маусымы аралығында Ұлыбританияда айтылған сегіз уағыздың мәтіндерінен тұрады. Бірінші уағыз «Шығыстағы жұлдыз» деп аталды. Ол автордың Үндістаннан оралған кезде Бристольдегі Сент-Джеймс шіркеуінде айтылды.