Кіріспе

Массачусетс және оған іргелес штаттардағы жергілікті халықтар

Нипмук немесе Нипмук халқы – Солтүстік-шығыс орманды аймақтарының жергілікті халқы, олар тарихи тұрғыдан Шығыс Алгонкин тілінде сөйлеген. Олардың тарихи аумағы Ниппенет, "жаңа сулы көлдер мекені", Массачусетс штатының орталық бөлігінде және Коннектикут пен Род-Айлендтің жақын маңдағы аймақтарында орналасқан. Нипмук халқы Американы отарлау алдында Еуропадан келген саудагерлер мен балықшылармен байланысқа түскен. Еуропалықтармен алғашқы ресми кездесу 1630 жылы болды, сол кезде Джон Аквиттамауг (Нипмук) Бостон (Массачусетс штаты) отаршылдарына аштықтан құтылу үшін жүгері сатуға алып келді. Отаршылдармен бірге ошақ ауруы сияқты аурулар келді, ал жергілікті американдықтардың оған иммунитеті болмағандықтан, Жаңа Англиядағы тайпалардың арасында өлім-жітім көрсеткіші жоғары болды. Отаршылдар олардың жерлеріне еніп, алдап-арбап жер сатуға мәжбүр етіп, одан әрі еуропалықтардың қоныстануын ынталандыруға бағытталған заңдар қабылдағаннан кейін, көптеген Нипмук халқы 1675 жылы Метакометтің басшылығымен өткен, "Король Филипп соғысы" деп танылған, отаршылдық кеңеюге қарсы соғысқа қосылды, бірақ олар отаршылдарды жеңе алмады. Көптеген Нипмук халқы Бостон портындағы Елік аралына қамалып, ауру мен азық-түлік жетіспеуден қайтыс болды, ал қалғандары Вест-Индияда құлдыққа сатылды немесе жазаланды. 1631 жылы Бостонға христиан миссионері Джон Элиот келді. Жаңа Англияда кеңінен таралған Массачусет тілін үйренгеннен кейін, ол көптеген жергілікті американдықтарды христиан дініне өткізіп, Массачусет тіліне аударылған Киелі кітап пен Массачусет грамматикасын жариялады. Отаршылдық үкіметтің қолдауымен ол бірнеше "үндістер плантацияларын" немесе дұға орындарын құрды, онда жергілікті американдықтар еуропалық әдет-ғұрыптарды қабылдауға және христиан дініне өтуге мәжбүр болды. Массачусетс штаты Хассанмиско Нипмук халқын мойындайды, бірақ федералды үкімет мойындамайды.

Атауы

Бұл тайпа алғаш рет 1631 жылы губернатордың орынбасары Томас Дадлидің хатында "тұщы су тобағының халқы" деп аталған Nippenet тайпасы ретінде айтылады. Бұл Nippenet сөзінен туындаған және Neipnett, Neepnet, Nepmet, Nibenet, Nopnat және Nipneet сияқты түрленулерді қамтиды. 1637 жылы Роджер Уильямс тайпаны Neepmuck деп жазды, ол Nipamaug сөзінен шыққан, яғни "тұщы су балық аулау орнының халқы", сондай-ақ Neetmock, Notmook, Nippimook, Nipmaug, Nipmoog, Neepemut, Nepmet, Nepmock, Neepmuk және қазіргі Nipmuc(k) түрінде де кездеседі. Колонисттер мен жергілікті американдықтар бұл терминді дұға ету қалаларының дамуынан кейін кеңінен қолданды. Француздар Нью-Англияның көптеген жергілікті американдықтарын Loup деп атады, бұл "Құсқа ұқсайтын халық" дегенді білдіреді. Бірақ француз колониялық Канадасына қашып, абенакилер арасында қоныстанған Нипмук босқындары өздерін ȣmiskanȣakȣiak деп атады, яғни "қасқыр құйрықты төбедегі халық".

Тіл

Нипмуктар, ең болжамдысы, Луп А тілінде сөйлеген, ол Оңтүстік Жаңа Англия алгонкин тілі. Қазіргі таңда бұл тіл қоғамда қайта жаңғыруда. Бірнеше екінші тілде сөйлейтін адамдар бар. Охкетау – тілді жаңғыртумен айналысатын жергілікті ұйым.

Мемлекеттік тану

Массачусетс губернаторы Майкл Дукакис 1976 жылы №126 атқарушы бұйрық шығарды, онда «Мемлекеттік органдар Нипмук тайпасын қатыстыратын мәселелер бойынша тікелей [Хасанамиско Нипмукпен] жұмыс істеуі керек» деп жарияланды, сондай-ақ штаттық «Индей істері жөніндегі комиссия» құруға шақырылды. Бүкіл үнді комиссиясы құрылды; ол вампаноаг, нипмук және массачусет тайпаларының ұрпақтарына білім беру, денсаулық сақтау, мәдени сабақтастық пен қалған жерлерін қорғау үшін мемлекеттік қолдау көрсетті. Штат сондай-ақ құрылыс және басқа да жобалар кезінде табылған барлық адам дене қалдықтарын зерттеуді талап етеді, Комиссияға хабарлау міндетті, ол Мемлекеттік археологтың зерттеуінен кейін (дене қалдықтарының жасын анықтау мақсатында) тиісті шаралар туралы шешім қабылдайды. Массачусетс штаты сонымен қатар Нипмук тайпасының тарихи тайпамен байланысын атап өтті және олардың мәдениеті мен дәстүрлерін сақтауға жасаған күш-жігерін жоғары бағалады. Штат сондай-ақ 1675 жылғы Бас сот актісін символдық түрде жойды, ол Филипп патша соғысы кезінде Бостон қаласына үндістердің кіруіне тыйым салған. Тайпа мемлекетпен тығыз байланыста әртүрлі археологиялық қазбалар мен сақтау шараларын жүргізуде. Тайпа, Американың Ұлттық Конгресімен бірлесіп, Бостон портындағы Елік аралындағы кәріздік суды тазарту зауытының құрылысына қарсы болды, себебі оның құрылысы көптеген қабірлерді зақымдады. Тайпа жыл сайын Филипп патша соғысы кезінде қыста қаза тапқан тайпа мүшелерінің құрметіне еске алу рәсімін өткізеді және үнді қабірлерін жоюға наразылық білдіреді.

Федералды тануға бағытталған шаралар

1980 жылдың 22 сәуірінде Хассанмессит жерінің иесі Зара Сиско Броу, үнді тайпасы ретінде федералдық тану үшін өтініш беру ниетін білдірген хат тапсырды. 1984 жылдың 20 шілдесінде БИА «Нипмук тайпалық кеңесінің федералдық тану комитетінен» өтініш хатын алды, оған Зара Сиско Броу және оның орнын басатын Хассанамискодан Уолтер А. Викерс, сондай-ақ Чаубунагумагугтан Эдвин «Дана соу» В. Морс аға қол қойды. 2001 жылдың қаңтар айында БИА Массачусетс штатындағы Саттон қаласының Нипмук ұлтының пайдасына алдын ала шешім шығарды, оның көп бөлігі Массачусетс штатында тұрды. Ал Дадли қаласының Чаубунагумагуг Нипмук тобына қатысты теріс алдын ала шешім шығарылды, оның мүшелері Массачусетс және Коннектикут штаттары арасында шамамен тең бөлінді. 2004 жылы БИА Нипмук ұлтына федералдық танудан бас тартқандығы туралы хабарлады. Алғашқы байланыс кезінде нипмуктар үлкен топ болды, олар аймақты шабуылдаған Пеквот, Мохок және Абенаки тайпаларына қарсы қорғаныс берген күшті көршілеріне бағынды. Колонистер бастапқыда Жаңа әлемде тіршілік ету үшін үндістерге тәуелді болды, ал үндістер тез арада колонистердің мыс қазандары, қарулары және металл құралдары үшін азық-түлік, тері және вампуммен сауда жасауды бастады. 1620-1640 жылдар аралығында көптеген пуритан қоныстанушылары келді, бұл олардың көбірек жер алу қажеттілігін арттырған «Ұлы көші-қон» болды. Колонистерде келіспейтін колониялық және патшалық гранттары болғандықтан, қоныс салушылар жер актілерінде үнді есімдерін көрсету арқылы заңдылықты растауға тырысты. Бұл процесте елеулі кемшіліктер болды, өйткені Джон Вомпас колонистердің құрметіне ие болу үшін көптеген жерлерді берді, олардың көпшілігі тіпті оның меншігінде болмаған.

Филип патшаның соғысы

Массачусетс шығанағы колониясы үнді мәдениеті мен дініне қарсы көптеген заңдар қабылдады. Жаңа заңдар «шаман» деп аталатын powwows-тың ықпалын шектеу үшін шығарылды және дінге өтпеген жергілікті американдықтардың демалыс күні колониялық қалаларға кіруіне шектеу қойылды. Нипмук тайпасына дамытылмаған жерлердің өсіп келе жатқан колонияға қосылу үшін ашық екені хабарланды. Бұл қатаң шаралар мен отарлаушыларға жоғалған жердің көбеюі Нипмук тайпасының көптеген өкілдерін Вампаноаг басшысы Метакометтің колониялық кеңеюге қарсы соғысына, «Король Филипп соғысы» деп белгілі болған соғысына қосылуға итерді, ол 1675 жылдан 1676 жылға дейін Жаңа Англияны қиратты. Бұрыннан «Дұға етуші қалаларға» қоныстанған жергілікті американдықтар Бостон портындағы Елік аралына қыстауда қамалды, онда көптеген адам аштықтан және суықтан қаза тапты. Көптеген жергілікті американдықтар көтеріліске қосылу үшін қашса да, басқалары отарлаушыларға қосылды. «Дұға етуші үндістер» ерекше қауіпте болды, өйткені соғыс барлық жергілікті американдықтарды күдікті етті, бірақ «Дұға етуші қалаларға» Метакометтің күресіне қосылған «жабайы» американдықтар да шабуыл жасады. Нипмук тайпасы Массачусетс штатындағы Ланкастер, Брукфилд, Садбери және Блоди Брук қалаларын қоршауға белсенді қатысты. Тайпа одақтар құрып, қақтығысқа мұқият дайындалды, тіпті топта «қару жасаумен айналысатын, ақсақ ер адам болды, ол қаруларын жақсы жағдайда ұстады». Ланкастер қаласын қоршау нәтижесінде Мэри Роулендсон тұтқындалды, ол 20 фунт төлеп босатылғанға дейін тұтқында болды және кейіннен өзінің тұтқындық өмірі туралы естелік жазды. Жергілікті американдықтар соғысты ұтысты, ал аман қалғандары аңға түсіріліп, өлтірілді, Батыс Үндістанға құлдыққа сатылды немесе осы аймақты тастауға мәжбүр болды.

18 ғасыр

Нипмуктер бұрынғы дұға қалаларының айналасына қайта жиналып, қалған жерлерді егіншілікке немесе ағаш сатуға пайдалана отырып, белгілі бір дербестік сақтап қалды. 1702, 1721, 1730, 1752, 1764, 1776 және 1792 жылдары қайта оралған шешек індеттерінен тайпаның халқы азайды. Жер сатуы тоқтаған жоқ, оның көп бөлігі заңдық төлемдерге, жеке шығыстарға және қорық жерлерін жақсартуға жұмсалды. 1727 жылға қарай Хассанмиссит бастапқы 7500 акрдан 500 акрға дейін азайды, бұл жер Массачусетс штатының Графтон қаласына қосылды, ал 1797 жылы Чаубунагумангамуг қорығы 200 акрдың 26-сына дейін қысқартылды. Мал шаруашылығына көшу осы аймақтың экономикасын бұзды, өйткені отаршылардың малдары нипмуктердің қоршалмаған жерлерін жеп қойды және соттар әрқашан түпкілікті американдықтардың жағында болған жоқ. Бірақ түпкілікті американдықтар экономикадағы өзгерістер мен қалған табиғи жерлердің жоғалуы аң аулау мен балық аулау мүмкіндіктерін шектегендіктен, шошқа шаруашылығын тез қабылдады. Түпкілікті американдықтардың жерден басқа мүлкі аз болғандықтан, көптеген жерлер медициналық, заңдық және жеке шығыстарды төлеу үшін сатылды, бұл жерсіз қалған американдықтардың санын арттырды. Азаятын саны мен жер иеленуімен Үнді автономиясы Революциялық соғысқа дейін әлсіреп, қалған қорық жерлері колониялар, ал кейін штат тағайындаған қорғаншылардың бақылауында болды, олар түпкілікті американдықтардың мүддесін қорғауға тиіс еді. Алайда, 1776 жылы тағайындалған Хассанамисконың қамқоршысы Стивен Мейнард қаражатты жымқырып, жазаланбады.

Соғыстар

Жаңа Англия француздар мен британдықтар және олардың үндіс одақтастары арасындағы бірқатар соғыстарға тез араласты. Жаңа Англияның көптеген жергілікті американдықтары аймақтан кетіп, француздармен одақтас Абенаки тайпасына қосылды; бірақ, жергілікті американдықтар көбінесе колонистер үшін жетекшілер немесе барлаушылар ретінде тартылды. Ғасырдың көп бөлігі соғыстармен өтті, оның ішінде Король Уильям соғысы (1689–1699), Королева Анна соғысы (1704–1713), Даммер соғысы (1722–1724), Король Жорж соғысы (1744–1748) және Француз бен Үнді соғысы (1754–1760). Көптеген жергілікті американдықтар да Азаттық соғысында қаза тапты.

Көшіп кету

Үнді соғыстарының салдарынан туған дүрбелең мен отаршылдардың түпкілікті американдықтарға деген сенімсіздігінің күшеюі, тұрақты ағынға, кейде толық ауылдардың қашуына әкелді. Олар француз қорғауында болған Пеннакук және Абенаки тайпаларына солтүстікке қарай немесе Махикан тайпасына батысқа қарай, Шэгтикок немесе Стокбридж сияқты араласып кеткен елді мекендерге қосылды. Соңғысы ақырында Висконсинге дейін көшіп кетті. Бұл Жаңа Англиядағы үндістердің санының одан әрі азаюына себеп болды, бірақ барлық түпкілікті американдықтар тарап кеткен жоқ. Қашқан Нипмуктар ақырында басымдық құратын қабылдаушы тайпаға немесе пайда болған біріккен тайпаларға қосылды. Түпкілікті американдықтар өмір сүруді жалғастырды, бірақ азайып бара жатқан қорық жерлерінде тұра алмай, көпшілігі ақ үйлерде үй шаруашылығы қызметкерлері немесе қызметшілер ретінде жұмыс іздеуге, кит аулаушылар немесе теңізшілер ретінде теңізге шығуға немесе жұмысшылар немесе шаштараздар болған өсіп келе жатқан қалаларға кетті. Мәдениетке бейімделудің, аралас некелердің және азаятын халықтың нәтижесінде Массачусет тілінің Натик диалектісі жойылды, 1798 жылы тек бір ғана сөйлеуші табылды. Сақталған мәдени амалдардың бірі – қолмен жасалған, тік бұрышты, қамыстан тоқылған себеттер мен дәрі-дәрмектерді сату еді. Массачусетс штаты түпкілікті американдықтардың жағдайын зерттегеннен кейін, 1869 жылғы Массачусетс сайлау құқығы туралы заң арқылы түпкілікті американдықтарға азаматтық беруге шешім қабылдады, бұл қалған жерлердің сатылуына әкелді. Хассамессит бірнеше отбасы арасында бөлінді. 1897 жылы Дадлидің соңғы жері сатылып, бес отбасы Вебстердегі (Массачусетс штаты) Лейк-стриттегі пәтерлік үйге орналастырылды. "Қалғандары тарап кетіп, Вудсток, Ворстер, Провиденс және Хассанамиско қалаларында тұратын басқа Нипмук отбасыларымен бірге қоныстанды. Ворстерде негізінен афроамерикандық аудандарда күшті үнді анклавтары пайда болды. Нипмуктардың қызметі Хассанамиско резервациясында шоғырланды. Жыл сайынғы Clambake және 4 шілдедегі сайлау сияқты шаралар Нипмуктар үшін тайпалық мәселелерді талқылауға және жиналуға мүмкіндік берді."

Аралас некелер

Ақ, қара (немесе чикити) және үндістер арасындағы аралас некелер ерте отарлық дәуірде басталды. Африкалықтар мен үндістер арасында гендерлік теңгерімсіздік болды, себебі құл саудагерлері Жаңа Англияға аз ғана әйел құл әкелді, ал көптеген үнді еркектері соғыста қаза тапты немесе кит аулау саласына қосылды. Көптеген үнді әйелдері африкалық еркектерге үйленді. Ақтармен аралас некелер сирек кездесті, себебі отарлық заңдар араласқанға қарсы болды. Мұндай одақтардың балалары Нипмук мәдениетінің аналық желісіне байланысты үндістер ретінде тайпаға қабылданды, бірақ олардың күмәнді ақ көршілерінің көзімен қарағанда, кейбіреулерінің қара түсті фенотипі үндік тегін жоққа шығарды. 19 ғасырға қарай, таза қанды үндістердің саны азайып, мемлекеттік және федералдық санақтарда үндістер туралы мәліметтер жоқ болды, олар сыртқы түріне қарай «қара», «мулат», «түсті» немесе «басқа» деп тіркелді. Ғасыр басында Джеймс Л. Сиско және оның қызы Сара Сиско Салливан Графтон орталығынан мәдени және генеалогиялық зерттеулер жүргізіп, басқа жақын тайпалардың қалдықтарымен, мысалы, Глэдис Тантаквиджен және Могеган тайпасының Филдлинг отбасыларымен, Пеквоттың Этвуд Л. Уильямс және Наррагансеттің Уильям Л. Вилкокспен тығыз жұмыс істеді. Бірлесіп, тайпа мүшелері мәдени естеліктерді бөлісе бастады, 1920 жылдары Пан-индиандық қозғалыс күшейді, Род-Айленд штатының Провиденс қаласында өткен Жаңа Англияның Алгонкин үнділер кеңесі және 1924 жылы Хассанмесситте өткен билер мен мерекелер сияқты жиындар ұйымдастырылды. Үндістердің киімдері, әсіресе жазық далалық үндістердің киімдері, үндік өзін-өзі танудың маңызды белгісі болды, олар аймақтағы тұрақты тұруын дәлелдеді, сондай-ақ бастапқы мәдениеттің көп бөлігі жоғалып кеткендіктен. Басқа Нипмук өкілдері қалалық шерулер мен жәрмеңкелерде көрінді, соның ішінде 1938 жылы Массачусетс штатының Стурбридж қаласында өткен екі жүз жылдық жәрмеңкеде бүгінгі Чаубунагумагуг Нипмук тайпасының көптеген ата-бабалары болды. 1970 жылдары Нипмук тайпасы көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Көптеген жергілікті тайпа мүшелері бұрынғы Нипмук аумағының ортасында салынған 19 ғасырлық тірі мұражай – Ескі Стурбридж ауылындағы үндістер туралы көрмені дамытуға көмектесуге шақырылды. Сондай-ақ, сол онжылдықтың соңында мемлекеттік тануға қол жеткізілді, бұл Нипмук халқының мемлекетпен қарым-қатынасын жаңартты және шектеулі әлеуметтік қызметтерді қамтамасыз етті. Нипмук тайпасы 1980 жылдары федералдық тануды сұрады. Нипмук ұлтының ішіндегі шиеленіс, оның ішінде Саттон қаласында орналасқан Хассанамиско және Чаубунагумагуг тайпасының көптеген ұрпақтары, және Вебстер қаласында орналасқан Чаубунагумагуг тайпасының қалған бөлігі 1990 жылдардың ортасында тайпаны екіге бөлді. Бөлінуге себеп – тану процесінің баяудығы және құмар ойындарға қатысты келіспеушіліктер болды. Грэфтонның Хассанмессит орманындағы 190 акр жер, онда дұға ететін ауылдың қалдықтары бар деп есептеледі, 100 үй салу үшін келісімге қол қойылды. Бұл жер Хассанамиско Нипмук тайпасы үшін маңызды мәдени мағынаға ие, себебі онда мәжіліс үйі және ескі дұға ететін ауылдың орталығы орналасқан. Алайда, Қоғамдық жерлерді сақтау қоры, Грэфтон қаласы, Грэфтон жер қоры, Нипмук ұлты және Массачусетс штаты араласты. Қор мүлікті сатып алып, 2004 жылға дейін оны нарықтан алып тастады, мүлікті тұрақты түрде қорғау үшін жеткілікті қаражат жиналғаннан кейін. Бұл жердің экологиялық маңызы да бар, себебі ол Грэфтонның 187 акр жеріне және Грэфтон жер қорының 63 акр жеріне іргелес орналасқан. Бұл жерлер тұрғындарға көптеген демалыс мүмкіндіктерін ұсынады, сондай-ақ жергілікті су айдындарының су сапасын сақтауға көмектеседі. 2013 жылдың шілдесінде Хассанамиско тайпасы Уолтер Викерстің отставкасынан кейін Шерилл Тони Холлиді басшылыққа таңдады.

Белгілі нипмук халқы

Шерилл Тони Холли, тарихшы, мұражай директоры және 2013 жылдан қазірге дейін Хассанамиско Нипмук тайпасының Sonksq (әйел басшысы). Уллумаһчейн, сондай-ақ Блэк Джеймс (1640 жылға дейін — шамамен 1686 жыл), Нипмук бейбітшілік кеңсесінің қызметкері және рухани көшбасшы.