Кіріспе

Роман немесе косс салатасы (Lactuca sativa L. var. longifolia) – ортасынан төмен қарай берік қабырғалары бар, тығыз жасыл жапырақтарымен биік бас түрінде өсетін салаттың бір түрі. Көптеген салаттардан айырмашылығы, ол ыстыққа төзімді. Солтүстік Америкада романды көбінесе толық бас немесе сыртқы жапырақтары алынып тасталған "жүрегі" ретінде сатады, олар көбінесе бірге жиналып оралады. Саудада сатылатын роман салатасы кейде АҚШ және Канада денсаулық сақтау органдарының тұтынушыларға патогенді E. coli бактерияларымен ластануы немесе олардың көбеюі мүмкін екендігі туралы ескертулеріне түседі. Мал бактерияны ауруға шалдықтырмастан, оның симптомсыз тасымалдаушысы бола алады. Салат малдың тыңайтқышы егіс далаларын тыңайту үшін қолданылғанда немесе мал жайылымдары мен мал шаруашылықтары егіс суаруға қолданылатын су көздеріне жақын орналасқанда бактериямен ластанады.

Шығуы мен этимологиясы

Солтүстік Америка ағылшын тілінде бұл "romaine" салат деп аталады, ал британ ағылшын тілінде "cos" және "romaine" салаттарының екі атауы да қолданылады. Көптеген сөздіктер "cos" сөзінің грек аралы Кос есімінен шыққандығын көрсетеді, одан бұл салаттың енгізілгені болжамдалады. Басқа да мамандар "cos" сөзін араб тіліндегі салатты білдіретін "خس" сөзімен байланыстырады. "Cos" салат ағылшын тілінде алғаш рет 17 ғасырдың соңында Джон Эвелиннің 1699 жылғы "Ацетария. Салаттар туралы әңгіме" еңбегінде кездеседі. Салаттың Батыс Еуропаға Рим арқылы жеткені белгілі, себебі итальян тілінде "lattuga romana", ал француз тілінде "laitue romaine" деп аталады, екеуі де "Рим салат" деген мағынаны білдіреді, содан "romaine" атауы пайда болған, ол Солтүстік Америкадағы ең көп қолданылатын термин. Romaine салат Пасха мерекесіндегі ритуалдық дастарқанда ащы шөп түрінде қолданылуы мүмкін. Ол Мысырлықтардың ізраилдіктерді құлдыққа ұстап, салған азаптарын символдайды. Француз Республикалық күнтізбесіндегі 22 Germinal күні "Romaine" деп аталып, romaine салатына арналған.

Ас мәзірі

Роман – кең таралған салат жасылы және Цезарь салатында қолданылатын әдеттегі салат. Роман Таяу Шығыс аспазында жиі қолданылады. Романды, басқа салаттар сияқты, пісіруге де болады. Мысалы, оны сөңге салуға немесе сорпаға қосуға болады. Қалың қабырғалары, әсіресе ескі, сыртқы жапырақтарында ақшыл сұйықтық болады, ол романдағы дәміне тән ащы шөптің иісін береді.

Тамақ қауіпсіздігі мәселелері

2017 жылдың қарашасынан 2018 жылдың қаңтарына дейін Канаданың Халық денсаулығы агенттігі (PHA) 41 канадалықтың ауруына ромаин салатының қатысты екенін анықтады. АҚШ-тың 15 штатында жапырақты көкөністер жеген 25 адамға әсер еткен, бірақ АҚШ Ауруларды бақылау орталығы (CDC) оның ромаин екенін нақты растай алмады. Бір адам қайтыс болды. Аурудың себебі Шига токсинін өндіретін E. coli O157:H7 бактериясы болды. Соңғы ауру 2017 жылдың 12 желтоқсанында тіркелді; PHA 2018 жылдың 10 қаңтарында жағдайды бақылауға алғанын, ал CDC 25 қаңтарда жариялады. 2018 жылдың наурыз айының ортасында басталуы мүмкін E. coli O157:H7 бактериясының тағы бір ошағына жауап ретінде CDC 2018 жылдың сәуірінде тұтынушыларға Юма, Аризона аймағынан емес екеніне көз жеткізбесе, ромаин салатын сатып алмау немесе жемеуді ұсынды. 2018 жылдың 22 мамырында, бір айлық ескертуден кейін, CDC енді ромаин салатын жеудің қауіпсіз екенін мәлімдеді. Бұл ошақтан 5 адам қайтыс болды және 32 штат бойынша 89 адам ауруханаға түсті. 2018 жылдың маусым айында Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) соңғы E. coli ошағының көзін Аризона штатының Юма қаласындағы канал суымен байланыстырды. 2018 жылдың қараша айында CDC және PHA тұтынушыларды қандай да бір түрінде ромаин салатын жемеуге және барлық қолдағысын жоюға шақырды. 2017-2018 жылдардағы ошақта анықталған E. coli бактериясының сол штаммы осы жағдайға да қатысты. Осы ошақта кем дегенде 43 адам ауырды, FDA оны Калифорния штатының орталық бөлігіндегі алты округтің біріне: Монтерей, Сан-Бенито, Сан-Луис-Обиспо, Санта-Барбара, Санта-Круз және Вентура округтеріне дейін байлады.

Өсірушілер

Солтүстік Америкадағы супермаркеттерде ромайн жыл бойы кеңінен қол жетімді. Солтүстік Еуропаға сатылатын ромайн көкөнісінің көп бөлігі Испанияның оңтүстігінде өсіріледі, Африкадан келген шаруаларға тәуелді.