Британдық Үндістандағы «Жауынгер нәсілдер» теориясы

Кіріспе

Британдық Үндістанның отарлық әскери жұмылдыру теориясы

Жауынгерлік нәсіл – 1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін Британдық Үндістандағы әскери шенеуніктер жасаған белгілеу. Олар әр кастаны екі санаттың біріне жатқызды: «жауынгерлік» каста және «жауынгерлік емес» каста. Бұл жіктеу жүйесінің негізгі себебі – «жауынгерлік нәсілдің» әдетте батыл және жақсы жабдықталған, соғысуға дайын болуы, ал «жауынгерлік емес нәсілдер» британдықтардың отырықшы өмір салтынан қанағаттанбай, шайқасқа жарамсыз деп санайтын нәсілдері еді. Британдықтар білімге қол жеткізу мүмкіндігі шектеулі адамдардан жауынгерлік үндістерді жұмылдыру саясатын ұстанды, себебі оларды бақылау оңай болды. Қазіргі заманғы тарихшы Джеффри Гринхут әскери тарих туралы былай дейді: «Жауынгерлік нәсіл теориясы керемет үйлесімділікке ие. Ақылды және білімді үндістердің барлығы қорқақ деп танылды, ал батыл деп танылғандар білімсіз және артта қалған болып есептелді». Амия Самантаның сөзіне сәйкес, жауынгерлік нәсіл – жалдамалы рухқа ие адамдардан (қайсыбір топ немесе ел ақы төлесе, солар үшін күресетін сарбаз) таңдалды, себебі олар ұлтшылдық сезімінен мүлдем құр болған. Британдықтар даярлаған үнді сарбаздары 1857 жылы көтеріліске қатысты. Содан кейін Бенгалия армиясы британдық империяға адал болған касталарды қолдап, жаңа саясатты қабылдады. Бұл тұжырым Үндістан мәдениетінде бұрыннан бар еді, индуизмнің ведалық әлеуметтік жүйесіндегі төрт топтың (варналардың) бірі – кшатрия, яғни «жауынгерлер» деп аталады. Брахмандар бұрынғы екі британдық-үнді полкісіне ие болған «ең көне әскери қауымдастық» деп сипатталды: 1-ші брахмандар және 3-ші брахмандар. Қазір әдет-ғұрыптары қарапайым Гаур тайпасынан басқа, әскерде олардың саны өте аз. Британдық Үндістан қарулы күштерінің Үндістан қарулы күштеріне берілуінен кейін бұл қауымдастықтардың өкілдігі жоғары деңгейде сақталды. Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, 1949 жылдың ақпанында Үндістан үкіметі әскери жұмылдыруға қатысты «жауынгерлік нәсіл» қағидаларын ресми түрде жойды, бірақ олар кейбір жағдайларда ресми және бейресми түрде қолданыла берді. Пәкістанда мұндай қағидалар қатаң түрде сақталмаса да, олар әлі де маңызды ықпалға ие және елдің саяси өміріне үлкен әсер етеді. Ең ауыр жағдай – Бангладеш азаттық соғысы, ондаған жылдар бойы бенгалдықтар қарулы күштерден шеттетілді.

Martial race was a designation which was created by army officials in British India after the Indian Rebellion of 1857, in which they classified each caste as belonging to one of two categories, the 'martial' caste and the 'non martial' caste. The ostensible reason for this system of classification was the belief that a 'martial race' was typically brave and well built for fighting, while the 'non martial races' were those races which the British considered unfit for battle because of their sedentary lifestyles. The British had a policy of recruiting the martial Indians from those who has less access to education as they were easier to control. According to modern historian Jeffrey Greenhut on military history, "The Martial Race theory had an elegant symmetry. Indians who were intelligent and educated were defined as cowards, while those defined as brave were uneducated and backward". According to Amiya Samanta, the martial race was chosen from people of mercenary spirit (a soldier who fights for any group or country that will pay him), as these groups lacked nationalism as a trait. British trained Indian soldiers were among those who had rebelled in 1857 and thereafter, the Bengal Army abandoned or diminished its recruitment of soldiers who came from the catchment area and enacted a new recruitment policy which favoured castes whose members had remained loyal to the British Empire. The concept already had a precedent in Indian culture as one of the four orders (varnas) in the Vedic social system of Hinduism is known as the Kshatriya, literally "warriors". Brahmins were described as 'the oldest martial community', in the past having two of the oldest British Indian regiments, the 1st Brahmans and 3rd Brahmans. Now, except a clan known as Gaur whose habits are simpler, very few are found in the army. Following the transfer of the British Indian Armed forces to the Indian Armed forces, these communities continued to have a high representation. Following Indian independence, the Indian government in February 1949 abolished the official application of "martial race" principles with regard to military recruitment, although it has continued to be applied formally and informally in certain circumstances. In Pakistan, such principles, although no longer rigidly enforced, have continued to hold considerable sway and have had major consequences for the nation's political life—the most extreme case being the Bangladesh Liberation War, following decades of continued Bengali exclusion from the armed forces.

Критерийлер

1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін британдықтар билігін орнатуға тырысқанда, кейбір аймақтарда күшті қарсылыққа тап болды, ал басқаларын оңай бағындырды. Британдық шенеуніктер аң аулауға дағдыланған, немесе таулы немесе төбелі аймақтардағы егіншілік мәдениеттен шыққан, соғыс тарихы бар "жауынгерлік нәсілдерді" іздеді. Басқалары "қайта-қайта тіршілік ету оңайлығы" себепті жатты немесе бүлікшіл науқастаушылар деп танылды. "Жауынгерлік нәсілдер" доктринасы бойынша, жақсы сарбазды құрайтын қасиеттер мұрагерлікпен беріледі және көптеген үндістерде жауынгерлік қасиеттер жетіспейді. Британдық генерал және ғалым генерал-лейтенант Джордж Макманн (1869–1952) өзінің жазбаларында: "Британдықтарға қызмет етудің ырымсыз және ұятты екені сезімі туса, бүкіл құрылысымыз бір оқ аталмай, қылыш сығайын жоқ, карточка үйі сияқты құлап кетеді" деп жазды. Осы мақсатта британдықтар тек "жауынгерлік нәсілдерге" жататын тайпалардан ғана әскер қабылдау саясатын жүргізді, және бұл практика Британдық Радж армиясының жауынгерлік нұсқаулықтарының ажырамас бөлігіне айналды. Британдықтар "жауынгерлік нәсілдерді" батыл және күшті деп есептеді, бірақ сонымен қатар интеллектуалдық тұрғыдан кемтар, ірі әскери құрамалармен басқаруға қабілетсіз деп санайтын. Олар саяси жағынан тәуелді немесе билікке бағынушы деп есептелді. Уинстон Черчилль соғыс кезінде бұл теориядан бас тартқанына алаңдап, Үндістанның Бас қолбасшысына "мүмкіндігінше жауынгерлік нәсілдерге сенуіңіз керек" деп хат жазды. Теорияны сынға тартқандар 1857 жылғы Үндістан көтерілісі британдықтардың оған сенімін күшейткен болуы мүмкін деп мәлімдейді. Оқиға кезінде Бенгалдық жеке жұмыскерлер, сепуй Мангал Пандей бастаған, британдықтарға қарсы бүлік шығарды. Сонымен қатар, Читтагонгтан шыққан Раджаб Алидің көтерілісі де британдық күштеріне қиындықтар тудырды. Алайда, адал раджпуттар, джаттар, пуштундар, сикхтер, гурхалар, куманилер және гархвалилер бүлікке қосылмады және британдық армияның жағында соғысты. Содан бері бұл теория осы "нәсілдерден" әскер қабылдауды жеделдету үшін пайдаланылды, сонымен қатар соғыс кезінде бүлікшілердің жағында болған "сенімсіз" әскерлер мен жоғары касталы индустарды қабылдаудан бас тартты. Кейбір авторлар, мысалы, Хизер Стритс, әскери билік әскери сарбаздардың бейнесін полк тарихын жазу арқылы және көптеген суреттерде шотландтық килттерді, кукри ұстаған гурхаларды және тюрбанды сикхтерді дәріптеу арқылы көтеріп көрсеткенін айтады. Ричард Шульц, американдық автор, әскери нәсіл тұжырымын өздерінің саяси мақсаттары үшін Үндістан халқын бөліп-үкім ету үшін ағылшынның тапқыр әрекеті деп мәлімдеді.

In their attempts to assert control after the Indian Rebellion of 1857, the British faced fierce resistance in some regions while easily conquering others. British officials sought 'martial races' accustomed to hunting, or from agricultural cultures from hilly or mountainous regions with a history of conflict. Others were excluded due to their 'ease of living' or branded as seditious agitators. The doctrine of 'martial races' postulated that the qualities that make a useful soldier are inherited and that the rest of most Indians did not have the requisite traits that would make them warriors. British general and scholar Lieutenant General George MacMunn (1869–1952) noted in his writings "It is only necessary for a feeling to arise that it is impious and disgraceful to serve the British, for the whole of our fabric to tumble like a house of cards without a shot being fired or a sword unsheathed". To this end, it became British policy to recruit only from those tribes whom they classified as members of the 'martial races', and the practice became an integral part of the recruitment manuals for the Army in the British Raj. The British regarded the 'martial races' as valiant and strong but also intellectually inferior, lacking the initiative or leadership qualities to command large military formations. They were also regarded as politically subservient or docile to authority. Winston Churchill was reportedly concerned that the theory was abandoned during the war and wrote to the Commander in Chief, India that he must, "rely as much as possible on the martial races". Critics of the theory state that the Indian rebellion of 1857 may have played a role in reinforcing the British belief in it. During this event the troops from the Bengal Native Infantry led by sepoy Mangal Pandey mutinied against the British. Similarly, the Revolt of Rajab Ali from Chittagong also caused trouble with British forces. However, the loyal Rajputs, Jats, Pashtuns, Sikhs, Gurkhas, Kumaunis and Garhwalis did not join the mutiny, and fought on the side of the British Army. From then on, this theory was used to the hilt to accelerate recruitment from among these 'races', whilst discouraging enlistment of 'disloyal' troops and high caste Hindus who had sided with the rebel army during the war. Some authors, such as Heather Streets, argue that the military authorities puffed up the images of the martial soldiers by writing regimental histories, and by extolling the kilted Scots, kukri wielding Gurkhas and turbaned Sikhs in numerous paintings. Richard Schultz, an American author, has claimed the martial race concept as a supposedly clever British effort to divide and rule the people of India for their own political ends.

Үндістан

Тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістан әскери жарыстар теориясын ресми түрде жоққа шығарды. Британдық Үндістан армиясына ең көп салым Пәнжабтан түсті, оның ішінде сикхтер мен пәнжаби мұсылмандары ерекше басымдыққа ие болды. Нәтижесінде, тәуелсіздік алған кезде жаңа Үндістан Қарулы Күштерінің жоғары шенді офицерлерінің 90% астамы Шығыс Пәнжабтан шықты және халықтың 5% ғана құраса да, пәнжаби сикхтері болды. Өкілдіксіз қарулы күштердің тұрақсыздық тудыруы мүмкін екенін мойындаған премьер-министр Джавахарлал Неру Үндістанның Бас қолбасшысын және Қорғаныс хатшысын "қарулы күштерді кең ауқымды реформалауға" шақырды. Дегенмен, рекрут бойынша касталық немесе тайпалық шектеулер алынса да, бұрынғы "жауынгерлік жарыстар" қоныстанған аймақтардағы рекрут интенсивтілігі күшейтілді. Нәтижесінде, 1970-ші жылдардың басына қарай Үндістан "жауынгерлік сынып" бөлімшелерінің санын екі еседен астам арттырды. Сікхтер мен дограларды негізгі түрде жұмысқа алатын Пәнжаб полкі тәуелсіздік алғаннан бері бес батальоннан 29-ға дейін өсті, ал негізінен джаттар мен раджпуттардан құралған Раджпутана полкі сол кезеңде алты батальоннан 21-ге дейін өсті. Бұл 1984 жылға дейін болды, содан кейін пәнжаби халқы, әсіресе сикхтер армиядан шығып, Үндістан мемлекетіне қарсы соғыс бастады. Халықтың 2,4% құраса, қазіргі уақытта Қарулы Күштердің 12,6% құрайды, армияға қатысуының төмендеуі саяси себептерге байланысты. Бірақ кейбір әскери құрылымдарда этникалық немесе касталық талаптар сақталды. Ең көрнекті мысалы – Президенттің күзеті, Үндістан армиясының ең жоғары және ең беделді бөлімі, ол тек сикхтер, джаттар және раджпуттарды тең пропорцияда жұмысқа қабылдайды. Үндістан үкіметі "кластық құрам" деп аталатын шектеулерді "функционалдық қажеттіліктер" негізінде қорғайды, атап айтқанда, рәсімдік жасақтың "салтанатты міндеттері [ол] салтанаттылық пен мәртебе үшін ортақ бой, дене бітімі, сыртқы түрі мен киім талап етеді".

India was quick to formally disclaim the martial races theory after gaining independence. The largest single source of recruitment for the British Indian Army had come from Punjab, with Sikhs and Punjabi Muslims particularly preferred, with the result that at independence over 90% of the new Indian Armed Forces' senior officers came from East Punjab, and were Punjabi Sikhs despite the fact that it made up just 5% of the new country's population. Recognizing the destabilising potential of an unrepresentative armed forces, Prime Minister Jawaharlal Nehru soon urged the Commander in Chief, India and Defence Secretary to undertake "large scale reform to the armed forces”. However, while most caste or tribal bars on recruitment were lifted, recruitment in regions populated by the former "martial races" was progressively intensified, with the result that by the beginning of the 1970s, India had more than doubled the number of "martial class" units. The Punjab Regiment, which recruits mainly Sikhs and Dogras, had gone from five to 29 battalions since independence, while the Rajputana Rifles, which is mainly composed of Jats and Rajputs, increased from six to 21 battalions over the same time period. This was before 1984 and since then the Punjabi people more specifically the Sikhs had left the army and waged a war on the Indian state while accounting for 2.4% of the population they currently are 12.6% of the Armed forces, the decrease of their participation in the army due to political reasons. Explicit ethnic or caste based requirements have nevertheless persisted amongst some military formations. The most notable instance is the President's Bodyguard, the most senior and arguably the most prestigious unit of the Indian Army, which recruits exclusively from Sikhs, Jats and Rajputs in equal proportion. The Indian government has defended what it terms as "class composition" restrictions on the grounds of the "functional requirements" of the ceremonial detachment, namely its "ceremonial duties [which] demand common height, built, appearance and dress for reason of pomp and projection".

Пәкістан

Тәуелсіздік алғаннан кейін жаңа Пәкістан Қарулы Күштері де «жауынгерлік жарыстар» теориясының институционалдық мұрасын көрсетті, бірақ ол енді ресми түрде қолданылмады. Британдықтардың пәнджабилерді артық көруі және жаңа мемлекеттегі ең ірі топ болған бенгалдардың 1857 жылғы көтерілістен бері жағымсыз жағдайға түсуі, Үндістандағыдан да этникалық тұрғыдан біржақты армия құралуына әкелді. 1947 жылы Пәкістан армиясы құрылғанда, жаңа мемлекеттің халқының 25% құраған Пәнджаб армияның 72% -ын құрады, ал жалпы халықтың 55% -ын құраған Шығыс Бенгалияда іс жүзінде өкілдік болмады. Зымырандық корпуста Синд, Белуджистан немесе Бенгалиядан бірде-бір мұсылман офицер болған жоқ, ал олар Пакистанның халқының 70% -ын құрады. Пакистандық автор Хасан Аскари Ризви бенгалдықтардың Пәкістан армиясына аз қабылдану себебінің Батыс пакистандықтардың «жауынгерлік жарыстар теориясынан арыла алмауы» екенін айтады. Нәтижесінде, 1955 жылы Пәкістан армиясының 908 офицерлік құрамының 894-і Батыс Пәкістаннан, ал тек 14-і Шығыс Пәкістаннан болды. Осылайша, 1958 жылғы төңкерістен кейін Шығыс Пәкістан бенгалдарын әскери басшылықтан шеттету олардың мемлекеттік саяси басшылықтан шеттетілуіне әкелді. Бұл Шығыс пакистандықтардың пакистандық үкіметтен алшақтауын күшейтті, бұл ақырында Бангладештің тәуелсіздігіне әкелді. Осы сенімге сүйене отырып, жаудың сандық артықшылығын жеңуге болады деп есептелді. Пәкістанның қорғаныс жазушылары 1971 жылғы жеңілістің ішінара «жауынгерлік жарыстар» теориясының кемшіліктеріне байланысты болғанын, бұл теорияға сүйене отырып, Бенгалдық көтерісшілерді жеңуге болатынына қате үміттер тудырғанын атап өтті. Автор Стивен П. Коэн «'жауынгерлік жарыстар' теориясын абсолюттік шындық деңгейіне көтеру Пәкістан саясатына ішкі әсер етті және қауіпсіздіктің басқа аспектілерін ескермеуге себеп болды» деп мәлімдеді. Қазіргі Пәкістанда армияға қабылдау әлі де «жауынгерлік жарыстар» теориясының ықпалында, этникалық пуштундар мен пәнджабилердің, әсіресе Тұздық аймағынан, үлкен өкілдігімен және балучилер мен синдтардың аз өкілдігімен сипатталады. Соңғы ондаған жылдарда осы теңсіздіктерді түзету және Қарулы Күштерді көбірек өкілдік ету үшін бірқатар күш-жігер жұмсалды, оның ішінде Синд пен Белуджистанда қабылдау талаптарын жеңілдету арқылы. 2007 жылы Inter Services Public Relations жариялаған есеп армия құрамын ұлттық демографияға жақындатуда жетістікке қол жеткізілгенін мәлімдеді; армиядағы пәнджабилердің үлесі 2001 жылы 71% -дан 2007 жылы 57% -ға дейін төмендеді және 2011 жылға қарай 54% -қа жетеді деп күтілді. Сол сияқты, синдтардың үлесі 15% -дан 17% -ға дейін, ал балучилердің үлесі 2007 жылы 3,2% -дан 2011 жылы 4% -қа дейін өседі деп күтілді. Есепте сонымен қатар 2011 жылға қарай Азат Кашмир мен Гилгит-Балтистаннан келген сарбаздардың саны 0% -дан 9% -ға дейін өседі деп болжанып отыр. Алайда, мысалы, Синдтен қабылданып алынған жаңа сарбаздардың көп бөлігі синдтар емес, пуштундар екенін атап өткен сыншылар мұндай көрсеткіштер провинциялық тегін өлшеу арқылы, этностың өзінен гөрі, жұмысқа алудағы жасырын бейімділіктерді жасырады деп мәлімдеді.

At independence, the new Pakistan Armed Forces likewise reflected the institutional legacy of the "martial races" theory, although it was no longer formally applied there as well. The British preference of Punjabis, combined with the fact that Bengalis (who were the single largest group in the new nation) had been disfavored ever since the Revolt of 1857, led to an even more ethnically lopsided army corps than in India. At the Pakistan Army's establishment in 1947, Punjab, with 25% of the new nation's population, accounted for 72% of the Army's headcount, while East Bengal, with 55% of the total population, was virtually unrepresented. In the Armoured Corps, there was not a single Muslim member from Sindh, Balochistan or Bengal, which together comprised 70% of Pakistan's total population. Pakistani author Hasan Askari Rizvi notes that the limited recruitment of Bengali personnel in the Pakistan Army was because the West Pakistanis "could not overcome the hangover of the martial race theory". As a result, in 1955, out of the Pakistan Army's 908 strong officer corps, 894 hailed from West Pakistan and a mere 14 from East Pakistan. Thus, following the coup d'état of 1958, the exclusion of East Pakistani Bengalis from military leadership translated into their exclusion from the nation's political leadership. This deepened the alienation of East Pakistanis from the Pakistani government, which would eventually lead to the independence of Bangladesh. Based on this belief in martial supremacy numerical superiority of the foe could be overcome. Defence writers in Pakistan have noted that the 1971 defeat was partially attributable to the flawed 'martial races' theory which led to wishful thinking that it was possible to defeat the Bengali Rebel Forces based on the theory alone. Author Stephen P. Cohen notes that "Elevating the 'martial races' theory to the level of an absolute truth had domestic implications for Pakistani politics and contributed to the neglect of other aspects of security.". In contemporary Pakistan, army recruitment still reflects the biases of "martial races" theory, with a considerable over representation of ethnic Pashtuns and Punjabis, particularly from the Salt Range, and under representation of Balochis and Sindhis. In the past few decades there have been some efforts to rectify these imbalances and make the Armed Forces more representative, in part by relaxing recruitment standards in Sindh and Balochistan. In 2007 a report published by the Inter Services Public Relations claimed success bringing the army's composition closer to national demographics; the proportion of Punjabis in the army had fallen from 71% in 2001 to 57% in 2007, and was expected to reach 54% by 2011. In turn, the proportion of Sindhis was expected to increase from 15% to 17%, and Balochis from 3.2% in 2007 to 4% in 2011. The report also projected an increase in the soldiers from Azad Kashmir and Gilgit Baltistan from 0% to 9% by 2011. However, noting that, for instance, a disproportionately large share of new recruits from Sindh are ethnic Pathans (Pashtuns) rather than Sindhis, critics have alleged that such figures, in measuring provincial origin rather than ethnicity per se, mask continued biases in recruiting.