Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шағын пияздың бір түрі – француз қызыл шалутасы. Шалута – пияздың бір тобы. 2010 жылға дейін (француз қызыл) шалута Allium ascalonicum деп жеке түр ретінде жіктеліп келді. Айырмашылықтар тым шағын болғандықтан 2010 жылы бұл таксон Allium cepa (жалпы пияз) синонимі ретінде қарастырылды, жеке түр ретінде сақтауға жеткіліксіз болды. Пияз туысы Аллиумға жататын оның жақын туыстары – сарымсақ, көк пияз, бидай пиязы, қияқ және қытай пиязы.
Variety of small onion
the French red shallot
The shallot is a cultivar group of the onion. Until 2010, the (French red) shallot was classified as a separate species, Allium ascalonicum. The taxon was synonymized with Allium cepa (the common onion) in 2010, as the difference was too small to justify a separate species. As part of the onion genus Allium, its close relatives include garlic, scallions, leeks, chives, and the Chinese onion.
Этимологиясы мен атаулары
Скалло́н және шало́т атаулары ескі француз тіліндегі eschalotte сөзінен, одан латынша Ascalōnia caepa немесе Аскалондық пияз, Аскалон қаласының атымен алынған. Шалот термині көбінесе француз қызыл шалотына (Allium cepa var. aggregatum, немесе A. cepa Aggregatum тобы) қолданылады. Ол сондай-ақ Иран мен Ирактағы Загрос тауларынан шыққан парсы шалотына немесе мусирге (A. stipitatum) және француз сұр шалотына (Allium oschaninii) да қолданылады, ол griselle немесе "нағыз шалот" деп те аталады; ол Орталық Азиядан Оңтүстік-Батыс Азияға дейін табиғатта өседі. Шаллот атауы сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльсте, Австралияда және Квебектегі ағылшын тілді халық арасында скалло́н үшін де қолданылады, ал француз шалоты термині осы бетте сипатталған өсімдікке қатысты. Көптеген ағылшын тілді елдерде атау француз тіліндегі "sha lot" сөзі сияқты соңғы буынға баса назар қойылады, ал АҚШ-та көбінесе бірінші буынға баса назар қойылады. Француз сөзі échalote-дан туындаған eschalot термині де шалотты білдіреді.
The names scallion and shallot are derived from the Old French eschalotte, by way of eschaloigne, from the Latin Ascalōnia caepa or Ascalonian onion, a Ascalōnia caepa or Ascalonian onion, a namesake of the ancient city of Ascalon. The term shallot is usually applied to the French red shallot (Allium cepa var. aggregatum, or the A. cepa Aggregatum Group). It is also used for the Persian shallot or musir (A. stipitatum) from the Zagros Mountains in Iran and Iraq, and the French gray shallot (Allium oschaninii) which is also known as griselle or "true shallot"; it grows wild from Central to Southwest Asia. The name shallot is also used for a scallion in New South Wales, Australia and among English speaking people in Quebec while the term French shallot refers to the plant referred to on this page. In most English speaking nations, the name is pronounced with the emphasis on the last syllable in common with the French pronunciation, sha lot, while the emphasis is commonly made on the first syllable, shall ət, in the United States. The term eschalot, derived from the French word échalote, can also be used to refer to the shallot.
Сипаттамасы мен өсіру
Сарымсақ сияқты, шалапоттар да бірнеше тісшеден тұратын баспен, шоғырланған бүршіктер түрінде қалыптасады. Шалапоттың қабығының түсі алтын қоңырдан сұрға, ал қызыл түске дейін өзгеруі мүмкін, ал оның ақшыл еті көбінесе жасыл немесе фуксия түсті болады. Шалапот кеңінен ас дайындау үшін өсіріледі және бүршіктер арқылы көбейтіледі. Кейбір аймақтарда ("ұзақ маусымды аймақтарда") бүршіктер әдетте күзде (Солтүстік жарты шарда қыркүйек немесе қазан айларында) отырғызылады. Ал кейбір басқа аймақтарда негізгі егін үшін ұсынылатын егу уақыты ерте көктем (әдетте ақпан айында немесе Солтүстік жарты шарда наурыз айының басында) болып табылады. Егу кезінде түйірдің жоғарғы жағы жер бетінен сәл жоғары болуы керек, ал тамырлар жақсы сіңгеннен кейін түйірдің айналасындағы топырақ көбінесе алыстатылады. Олар жазда пісіп жетеді, бірақ қазіргі таңда супермаркеттерде жыл бойы жаңа шалапоттарды табуға болады. Шалапотты жақында тыңайтылған жерге отырғызуға болмайды. Шалапоттар бұршақ көбелегінің личинкаларынан зардап шегеді, олар жапырақтарына немесе түйірлеріне еніп зиян келтіреді.
Like garlic, shallots are formed in clusters of offsets with a head composed of multiple cloves. The skin colour of shallots can vary from golden brown to gray to rose red, and their off white flesh is usually tinged with green or magenta. Shallots are extensively cultivated for culinary uses, propagated by offsets. In some regions ("long season areas"), the offsets are usually planted in autumn (September or October in the Northern Hemisphere). In some other regions, the suggested planting time for the principal crop is early spring (typically in February or the beginning of March in the Northern Hemisphere). In planting, the tops of the bulbs should be kept a little above ground, and the soil surrounding the bulbs is often drawn away when the roots have taken hold. They come to maturity in summer, although fresh shallots can now be found year round in supermarkets. Shallots should not be planted on ground recently manured. Shallots suffer damage from leek moth larvae, which mine into the leaves or bulbs of the plant.
Тамақ
Шикі шалапоттың құрамында 80% су, 17% көмірсулар, 2,5% ақуыз және көлемі незнарлық май бар (кесте). 100 грамм шикі шалапот 72 калория береді және В6 витаминінің бай көзі болып табылады (күнделікті қажеттіліктің 27%), сонымен қатар марганецтің (14% DV) және С витаминінің (10% DV) орташа мөлшерін қамтамасыз етеді (кесте). Басқа микроэлементтер маңызды мөлшерде кездеспейді.
A raw shallot is 80% water, 17% carbohydrates, 2.5% protein and contains negligible fat (table). In a reference amount of , raw shallot supplies 72 calories and is a rich source of vitamin B6 (27% of the Daily Value, DV), while providing moderate amounts of manganese (14% DV) and vitamin C (10% DV) (table). No other micronutrients are in significant content.
Ас үй
Шалоттар тамақ дайындауда қолданылады. Оларды тұздауға болады. Жұқақ кесілген, қатты қуырылған шалоттар азиялық тағамдарда дәмдеуіш ретінде қолданылады, көбінесе қайнатылған талқанмен бірге беріледі. Шалоттың дәмі басқа пияз түрлеріне ұқсас, бірақ оның дәмі жұмсақ. Пияз сияқты, шалотты кескенде, шикі шалоттың бөлінетін заттары көзді тітіркендіріп, жас шығарады. Жаңа шалоттарды салқын, құрғақ жерде (0–4 °C, 32–40 °F, 60–70% ылғалдылық) алты ай немесе одан ұзақ сақтауға болады. Сонымен қатар, ұсақталған, кептірілген шалоттар да сатылады.
Shallots are used in cooking. They may be pickled. Finely sliced deep fried shallots are used as a condiment in Asian cuisine, often served with porridge. Shallots taste similar to other cultivars of the common onion, but have a milder flavor. Like onions, when sliced, raw shallots release substances that irritate the human eye, resulting in production of tears. Fresh shallots can be stored in a cool, dry area (0 to 4 °C, 32 to 40 °F, 60 to 70% RH) for six months or longer. Chopped, dried shallots are available.
Еуропа
Еуропада пикант, атлас және Ed's Red сорттары ең көп таралған.
In Europe, the Pikant, Atlas, and Ed's Red types of shallots are the most common.
Азия
Шаллот Шри-Ланканың көптеген тағамдарының дәстүрлі таңдауы болып табылады, соның ішінде pol sambola, lunu miris және көптеген ет, балық және көкөніс тағамдары. Көптеген үнді асханаларында пияз бен шалот арасындағы айырмашылық шамалы; шалоттың ірі сорттары кейде кішкентай қызыл пиязбен шатастырылады және бір-бірімен алмастырылып қолданылады. Шындысынан, Үндістанның көп бөлігінде пияздың аймақтық атауы шалотпен де қолданылады (мысалы, Махараштрада екеуі де канда деп аталады). Үндістанның оңтүстік аймақтарында пияздан шалотты жиі ажыратады, әсіресе ең ұнатылатын кішкентай сорттары (саусақтың еніне жуық); олар карриде және самбардың түрлі-түрлерінде, бұршақ негізіндегі тағамда кеңінен қолданылады. Қызыл сірке суында маринадталған шалот көптеген үнді мейрамханаларында танымал, олар дәмдеуіштер табасында соустармен және пападпен бірге ұсынылады. Олар сондай-ақ, ауыздың ісінуіне қарсы үй жағдайындағы ем ретінде қолданылады, жаггер немесе қантпен араластырылып. Непалда шалот момо дайындау үшін қолданылатын ингредиенттердің бірі болып табылады. Кашмирде шалот Вазван кашмир асханасын дайындауда кеңінен қолданылады, себебі олар ерекше дәм береді және пиязбен жиі болатын қараюдан сақтайды. Иранда шалотты әртүрлі жолдармен пайдаланады, ең көп таралғаны – тығыз йогуртқа ысталған шалот, ол гриль немесе кебап тапсырыс бергенде барлық мейрамханаларда ұсынылады. Шаллоттан түрлі торши (ترشی) дайындалады, бұл қышқыл ирандық гарнир, сірке суында сақталған түрлі көкөністерден тұрады және негізгі тағамдармен бірге аз мөлшерде жейді. Шаллотты басқа көкөністермен бірге торши ретінде беру үшін де маринадтайды. Оңтүстік-Шығыс Азия асханаларында, мысалы Индонезия, Вьетнам, Таиланд, Камбоджа, Малайзия, Филиппин, Сингапур және Брунейде шалот пен сарымсақ көбінесе негізгі дәмдеуіштер ретінде қолданылады. Шикі шалотты жеңіл сірке суында маринадталған қиярмен де қосады. Оларды жиі ұсақтап турап, алтын түске дейін қуырып, нәтижесінде индонезия тілінде баванг горенг (қуырылған шалот) деп аталатын қытырлақ шалот кесектері пайда болады, оларды азық-түлік дүкендерінен және супермаркеттерден дайын күйде сатып алуға болады. Шаллот көптеген Оңтүстік-Шығыс Азия тағамдарының дәмін жақсартады, мысалы, қуырылған күріштің түрлері. Олар лапша және салат тағамдарында да жиі кездеседі. Қытырлақ шалот кесектері Оңтүстік Қытай асханасында да қолданылады. Индонезияда шалотты кейде маринадтап, бірнеше дәстүрлі тағамдарға қосады; маринадталған қышқылдың тәбетті арттырады деп есептеледі. Филиппиннің оңтүстігінде шалоттың түйірлері мен жапырақтары Маранаоның танымал дәмдеуіші – палапа жасауға қолданылады, ол пиапаран тағамында қолданылады. Өсімдіктің түтік тәрізді жасыл жапырақтарын да жеуге болады және олар көктемгі пияз бен шабды жапырақтарына өте ұқсас.
Shallots are the traditional choice for many dishes in Sri Lankan cuisine, including pol sambola, lunu miris and many meat, fish and vegetable dishes. In most Indian cuisines, the distinction between onions and shallots is weak; larger varieties of shallot are sometimes confused with small red onions and used interchangeably. Indeed, most parts of India use the regional name for onion interchangeably with shallot (Maharashtra, for instance, where both are called kanda). The southern regions of India distinguish shallots from onions in recipes more often, especially the much loved tiny varieties (about the width of a finger); these are widely used in curries and different types of sambar, a lentil based dish. Shallots pickled in red vinegar are common in many Indian restaurants, served along with sauces and papad on the condiments tray. They are also used as a home remedy for sore throats, mixed with jaggery or sugar. In Nepal, shallots are used as one of the ingredients for making momo. In Kashmir shallots are widely used in preparation of Wazwan Kashmiri cuisine, as they add distinct flavor and prevent curry from becoming black, which is common with onions. In Iran shallots are used in various ways, the most common being grated shallot mixed into dense yogurt, a combination served in almost every restaurant when one orders grills or kebabs. Shallots are also used to make different types of torshi (ترشی), a sour Iranian side dish consisting of a variety of vegetables under vinegar, eaten with main dishes in small quantities. Shallot is also pickled—called shour (شور) in Persian—along with other vegetables to be served as torshi. In Southeast Asian cuisines, such as those of Indonesia, Vietnam, Thailand, Cambodia, Malaysia, Philippines, Singapore and Brunei, both shallots and garlic are often used as elementary spices. Raw shallots can also accompany cucumbers when pickled in mild vinegar solution. They are also often chopped finely, then fried until golden brown, resulting in tiny crispy shallot chips called bawang goreng (fried shallots) in Indonesian, which can be bought ready made from groceries and supermarkets. Shallots enhance the flavor of many Southeast Asian dishes, such as fried rice variants. They are also often present in noodle and slaw dishes. Crispy shallot chips are also used in southern Chinese cuisine. In Indonesia, shallots are sometimes pickled and added to several traditional foods; the pickles' sourness is thought to increase the appetite. In the southern Philippines, shallot bulbs and leaves are used to make the popular spicy Maranao condiment called palapa, which is used in the dish Piaparan. The tubular green leaves of the plant can also be eaten and are very similar to the leaves of spring onions and chives.