Португалия ақыны Бернардим Рибейру өмірі мен шығармашылығы
Bernardim Ribeiro
Бернардим Рибейру (1482-1552) – португалиялық Ренессанс ақыны және жазушысы. Өмірі, отбасы тарихы, саяси жағдайлар мен Манвел I тұсындағы өркендеуі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Португалиялық ақын және жазушы Бернардим Рибейро (1482 жылдың қазаны – 1552 жыл) – Ренессанс дәуірінің португалиялық ақыны және жазушысы.
Portuguese poet and writer
Bernardim Ribeiro (1482October 1552) was a Renaissance Portuguese poet and writer.
Ерте өмір
Рибейро Альентежодағы Торрао қаласының тумасы еді. Оның әкесі, Дамиао Рибейро, 1484 жылы король Жоао II-ге қарсы қастандыққа қатысты, сол себепті Кастилияға қашуға мәжбүр болды, ал жас Бернардим мен анасы Сантра маңындағы Квинта-дос-Лобоста туыстары Антонио мен Инес Загалода паналады. 1495 жылы Португалия тағына Мануэл I келген кезде, ол өзінің ізашарлары қудалаған отбасыларды ақтады, соның арқасында Рибейро тығылған жерінен шығып, Торраоға қайта оралды. Осы уақытта Дона Инес Эстремоздың бай жер иесіне үйленді, ал 1503 жылы ол сарайға шақырылып, Инфанта Беатристің қызметшілерінің бірі болып тағайындалды. Рибейро онымен бірге жүрді, және оның ықпалымен король оны өзінің қорғауына алды және Лиссабон университетіне жіберді, онда ол 1506 жылдан 1512 жылға дейін білім алды. Ол заң мамандығын бітіргеннен кейін, король оған одан да артық құрмет көрсетіп, оны Ескриван да Камара, яғни хатшы лауазымына тағайындады, содан кейін Қылышталған Әйкелді Әулие Джеймс орденінің киім-кешегін сыйлады.
Ribeiro was a native of Torrão in the Alentejo. His father, Damião Ribeiro, was implicated in a conspiracy against King John II in 1484, and had to flee to Castile, while young Bernardim and his mother took refuge with their relatives António and Inês Zagalo at Quinta dos Lobos, near Sintra. When Manuel I came to the Portuguese throne in 1495, he rehabilitated the families persecuted by his predecessor, and Ribeiro was able to leave his retreat and return to Torrão. Meanwhile, Dona Inês had married a rich landowner of Estremoz, and in 1503 she was summoned to court and appointed one of the attendants to the Infanta Beatriz. Ribeiro accompanied her, and through her influence the king took him under his protection and sent him to the University of Lisbon, where he studied from 1506 to 1512. When he obtained his degree in law, the king showed him further favour by appointing him to the post of Escrivão da Câmara, or secretary, and later by bestowing on him the habit of the Military Order of Saint James of the Sword.
Ашу-ыза және жер аударылу
Рибейроның поэзиялық мансабы сарайға келгеннен басталып, оның алғашқы өлеңдері Гарсия де Ресенденің "Cancioneiro Geral" жинағында табылады. Ол тарихи "Serões do Paço", яғни сарайдағы кешкі ойын-сауықтарға қатысты, олардың көп бөлігі поэзиялық импровизациялардан тұратын. Сол жерде ол ақын Са де Миранда және Кристова Фалькаомен танысып, олармен достық қарым-қатынас орнатты, олар оның әдеби серіктеріне және махаббатының құпияларын сақтаушыларына айналды. Рибейро ерте кезден қорғаушысы дона Инестің қызы дона Жоана Загалоға күшті ғашықтық сезіммен махаббаттана бастады. Бірақ оның отбасы, қаражаты аз және болашағы белгісіз әнші мен арманшылға үйленуіне қарсылық көрсетіп, оны бай Перо Гатоға күйеуге беруге мәжбүр етті. Бірақ Перо Гато көп ұзамай қайтыс болғаннан кейін Жоана елдегі үйге көшіп, Рибейро оның қонағы болған деген қауесет тарады. 1521 жылы ол Эстремоздегі Сент-Клэр монастыріне уақытша шегініп, бірнеше жылдан кейін дүние салды. Рибейроның әрекеттерінен патша оны лауазымынан алып, елден қуған деген айыптар таралды. Рибейро өзінің сезімдерін бес эклогта суреттеді, ең алғашқысы португал тілінде, халыққа танымал сегіз буынды өлеңмен жазылған. Енді болашаққа үміті қалмаған және рухани тұрғыдан күйреген Рибейро, ақындар үшін уәделі жер саналатын Италияға баруды шешті. Ол 1522 жылдың басында саяхатын бастап, түктай жартыаралда кеңінен саяхаттады. Оның Италияда болған кезінде ол өте әсерлі рыцарлық және пасторлық романсын – "Livro das saudades" (көбінесе "Menina e moça" деп аталады, оның кіріспесінен алынған), онда өзінің бақытсыз махаббатының оқиғасын айтты. Онда өзін "Бимнардер" анаграммасымен, ал дона Инесті "Аония" деп бейнеледі. Романның атауын "Қыз бен адал" деп аударуға болады, және ол Ренессанс әдебиетіндегі пасторлық романс жанрының ең көрнекті үлгілерінің бірі саналады.
Ribeiro's poetic career began with his coming to court, and his early verses are to be found in the Cancioneiro Geral of Garcia de Resende. He took part in the historic Serões do Paço, or palace evening entertainments, which largely consisted of poetical improvisations. There he met, and earned the friendship of the poets Sá de Miranda and Cristóvão Falcão, who became his literary comrades and the confidantes of his romance, in which hope deferred and bitter disappointment ended in tragedy. Ribeiro had early conceived a violent passion for his cousin, Dona Joana Zagalo, the daughter of his protector, Dona Inês. However, her family opposed her marriage to a singer and dreamer with small means and prospects, and finally compelled her to wed a rich man, one Pero Gato. When the latter died shortly afterwards, Joanna retired to a house in the country, where it was rumoured that Ribeiro was a visitor, and in 1521 she went into seclusion in the convent of St Clare at Estremoz, where she died some years later. It was alleged that Ribeiro's conduct had caused a scandal which led the king to deprive him of his office and exile him. Ribeiro poured out his heart in five eclogues, the earliest in Portuguese, written in the popular octosyllabic verse; and now, hopeless of the future and broken in spirit, he decided to go to Italy, for a poet the land of promise. He started early in 1522, travelling widely in the peninsula, and during his stay he wrote his moving knightly and pastoral romance Livro das saudades, mostly known as Menina e moça (taken from its incipit), in which he related the story of his unfortunate passion, personifying himself under the anagram of "Bimnarder," and Dona Inês under that of "Aonia." The title can be translated as Maiden and Modest, and is regarded as one of the finest examples of the genre of pastoral romance in Renaissance literature.
Қайтару және құлдырау
1524 жылы ол үйіне оралғанда, жаңа патша Иоанн III оны бұрынғы лауазымына қалпына келтірді, және ол Әйелдер монастыріндегі сүйіктісіне соңғы рет барып, оны ақыл-есінен айырылған күйде тапқандығы айтылады. Осы кезден бастап оның зиялы қабілеттері төмендеді. Шамамен 1534 жылы ол ұзаққа созылған ауруға шалдықты, және өліміне дейін денсаулығы нашарлай берді. Ол лауазымдық міндеттерін орындай алмады, сондықтан 1549 жылы патша оған күнкөріс үшін зейнетақы тағайындады. Ол одан көп уақыт көре алмады, өйткені 1552 жылы Лиссабондағы Барлық Әулиелер ауруханасында қайтыс болды. "Меньина е Моса" Рибейроның өлімінен кейін ғана басылды, алғаш рет 1554 жылы Феррарада жарық көрді. Кітаптың жарық көргенімен сенсация тудырып, оқуға тыйым салынды, себебі ол отбасылық трагедияны ашып берді, ал аллегория оны жасыра алмады. Ол екі бөлікке бөлінген, олардың біріншісі Рибейроның туындысы екені сөзсіз. Алайда, екінші бөлімі туралы пікірлер қарама-қайшы. Бірінші бөлімнің бір нұсқасын доктор Хосе Пессанха (Опорто, 1891) шығарған, ал 2012 жылы жаңа басылымы жарық көрді (библиографияны қараңыз). Рибейроның өлеңдері, оның ішінде бес эклогасы, доктор Ксавье да Кунья (Лиссабон, 1886) тарапынан шектеулі тиражбен қайта басылды.
When he returned home in 1524, the new king, John III, restored him to his former post, and it is said that he paid a last visit to his love at St Clare's convent and found her in a fit of madness. From that time his mental powers declined. About 1534 he suffered a long illness, and he continued to decline until his death. He was unable to fulfil the duties of his office, and in 1549 the king bestowed upon him a pension for his support. He did not live long to enjoy it, as in 1552 he died at All Saints Hospital in Lisbon. The Menina e Moça was not printed until after Ribeiro's death, and then first in Ferrara in 1554. On its appearance the book made such a sensation that its reading was forbidden, because it disclosed a family tragedy which the allegory could not hide. It is divided into two parts, the first of which is certainly the work of Ribeiro. However, opinion has been divided on the second. One edition of the first part was made by Dr José Pessanha (Oporto, 1891), and a more current edition was made in 2012 (see bibliography). Ribeiro's verses, including his five eclogues, were reprinted in a limited edition by Dr Xavier da Cunha (Lisbon, 1886).