Симеон бен Шетах: Парысай ғалымы және Санхедрин басшысы
Simeon ben Shetach
Симеон бен Шетах (б.ж.д. 140-60 жж.) – Фарисей ғалымы, Санхедрин төрағасы. Александр Янай және Саломея Александра дәуіріндегі рөлі, Садукейлермен күресі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһуди парызшыл ғалымы (шамамен б.з.д. 140–60 ж.)
Jewish Pharisee scholar (c. 140–60 BCE)
Симеон бен Шетах, немесе Шимон бен Шетах немесе Шатах, шамамен б.з.д. 140–60 жылдары, парызшыл ғалым және Александр Яннаяның (б.з.д. 103–76 ж.) және оның ізбасары, патшайым Саломея Александраның (б.з.д. 76–67 ж.) Санхедриннің Насиі болған. Саломея Александра – Симеонның қарындасы болғандықтан, ол патша сарайымен тығыз байланыста болып, әсіресе бастапқыда Александрдың құрметіне ие болды. Раввин мамандығымен айналысса да, раббилік әдебиеттерде оның «раввин» деген атауының жоқтығы оның раббилік дана ретіндегі ұлылығын көрсетеді, ол Хиллельмен тең дәрежеде саналады. Иерусалимнің орталығындағы Шиммон бен Шатах көшесі оның есімімен аталады.
Simeon ben Shetach, or Shimon ben Shetach or Shatach , circa 140 60 BCE, was a Pharisee scholar and Nasi of the Sanhedrin during the reigns of Alexander Jannæus (c. 103 76 BCE) and his successor, Queen Salome Alexandra (c. 76 67 BCE), who was Simeon's sister. He was therefore closely connected with the court, enjoying, at least initially, the favor of Alexander. Although a rabbi by profession, the omission of such an epithet when referred to in rabbinic literature is said to attest to his greatness as a rabbinic Sage, ranking with Hillel. The Shim'on ben Shatah Street in the center of Jerusalem carries his name.
Александр Яннейдің тұсында
Александрдың тұсында Синедрионның құрамының басым бөлігін садукейлер құрады, бірақ Симеон садукейлердің бір бөлігін қуып шығып, олардың орнына парызшылдарды тағайындады. Осыны істеген соң, Симеон Александр Янейдің тұсында Египетке қашқан парызшылдарды, олардың ішінде бұрынғы Наси – Ешуа бен Перахияны қайта шақырды. Ешуа қайтадан президент болып сайланды, ал Симеон вице-президент болды. Ешуа қайтыс болғаннан кейін Симеон президент, ал Яһуда бен Таббай вице-президент болды. Алайда, көп ұзамай Александр Янейдің парызшылдарға деген көзқарасы өзгерді, және олар тағы да қашуға мәжбүр болды, тіпті Симеоннің өзі де жасырынуға мәжбүр болды. Осы шақта Парфия елшілері Александрдың сарайына келіп, патшаның дастарқанына шақырылды. Олар бұрынғы келісімдерде Симеонның даналығынан пайда көргендіктен, патша дастарқанында оның жоқтығын байқады. Патша қашқынға ешқандай зиян келтірмейтініне сендірген соң, патшайым ағасын сарайға қайтаруға бұйрық берді. Қайта келген Симеон патша жұбының арасында өзін-өзі ұстау арқылы патшаны таң қалдырды, сосын: "Мен қызмет ететін даналық мені патшалармен теңестіреді" деді. Симеон бен Шетах Синедрион төрағасы болған кезінде, сот Мұса заңында көрсетілгендей, ақша талаптары бойынша (ивритше: диней мамонот) айыппұл салуды тоқтатты. Сондай-ақ, оның басшылығымен, Яней патшасының бір қызметкері кісі өлтірген оқиғаға байланысты, [Израиль] патшасын да, ешкімді де соттауға болмайтын қағида қабылданып, жүріс-тұрыс ережесі ретінде бекітілді.
During the reign of Alexander the Sanhedrin consisted almost entirely of Sadducees; nevertheless Simeon succeeded in ousting some of the Sadducean members and in replacing them with Pharisees. Having accomplished this, Simeon recalled from Alexandria, Egypt the Pharisees who had been compelled to seek refuge there during the reign of Alexander Jannæus, among these fugitives being Joshua ben Perachya, the former Nasi. Joshua was elected president anew, and Simeon assumed the office of vice president. Upon the death of Joshua, Simeon became president and Judah ben Tabbai vice president. The attitude of Alexander Jannæus toward the Pharisees, however, soon underwent a change; and they were again compelled to flee, even Simeon himself being obliged to go into hiding. About this time certain Parthian envoys came to Alexander's court and were invited to the king's table, where they noticed the absence of Simeon, by whose wisdom they had profited at previous visits. Upon the king's assurance that he would do the fugitive no harm, the queen caused her brother to return to the court. Upon his reappearance Simeon took his place between the royal couple with a show of self consciousness which surprised the king; whereupon Simeon remarked, "The wisdom which I serve grants me equal rank with kings." During Simeon ben Shetach's tenure as head of the Sanhedrin, the court ceased to exact fines in monetary suits (Hebrew: dinei mamonot) as prescribed in the Law of Moses. It was also during his tenure that he enacted the rule of conduct that an [Israelite] king is not to judge, neither are men to judge him, because of an incident that occurred with one of King Janneus' servants who had committed murder.
Александраның қызметі
Симеон қайтып келгенде патшаның ықыласына ие болды (көп бөлігі патшайымның арқасында болды). Патша қайтыс болғаннан кейін патшайым Александра билікке келді; Симеон мен оның жақтастары, парызшылар, үлкен ықпалға ие болды. Өзінің әріптесі Яһуда бен Таббаймен бірге Симеон садукейлердің ілімдерін ескіртіп, Тораның парызшылдар түсіндірмесінің құқығын қайта орнатуға кірісті. Сондықтан ол "Заңды қайта жаңғыртушы" деп аталады, ол "білімнің бұрынғы жарқырағын қайтарды". Симеон садукейлердің Киелі кітап заңына қосымша ретінде енгізген жаза кодексін жойды; және ол енгізген барлық ілімдер мен қағидалар садукейлердің Заңға берген түсіндірмесіне қарсы бағытталған. Симеонның екі ісі ерекше маңызға ие болды. Бірі – жиі кездесетін ажырасуды шектеу. Симеон күйеуінің белгіленген неке сыйлығын ("кетуба") өз ісінде пайдалана алатынын, бірақ оның барлық мүлігі оған жауапкершілікте боларына келісім жасады. Кірісі аз күйеудің бизнесінен ақша алуы қиын болғандықтан, Симеонның шешімі асығыс ажырасуды тоқтатуға көмектесті. Екінші маңызды шара – жастарды тәрбиелеу.
After Simeon returned, he enjoyed the king's favor (in large part due to the queen). Upon the king's death, Queen Alexandra succeeded to the rulership; and Simeon and his party, the Pharisees, obtained great influence. Together with his colleague, Judah ben Tabbai, Simeon began to supersede the Sadducean teachings and to re establish the authority of the Pharisaic interpretation of the Torah. He is therefore called "the restorer of the Law," who "has given back to the crown of learning its former brightness". Simeon discarded the penal code which the Sadducees had introduced as a supplement to the biblical code; and almost all the teachings and principles introduced by him are aimed against the Sadducean interpretation of the Law. Of Simeon's enactments two were of especial importance. One consisted in the restriction of divorces, which were then of frequent occurrence. Simeon arranged that the husband might use the prescribed marriage gift ("ketubah") in his business, but that his entire fortune should be held liable for it. Inasmuch as a husband of small means could ill afford to withdraw a sum of money from his business, Simeon's ruling tended to check hasty divorces. The other important act referred to the instruction of the young.
Құрылған халықтық мектептер
Шимонның заманына дейін Яһудеяда мектептер болған жоқ, және балаларды тәрбиелеу туралы нұсқаулар Киелі кітаптағы қағидаларға сәйкес, әкелеріне жүктелген. Шимон үлкен қалаларда жастарға Киелі кітапты және дәстүрлі заң білімін үйрету үшін ешивоттар ашуға бұйрық берді.
Up to Simeon's time there were no schools in Judea, and the instruction of children was, according to biblical precepts, left to their fathers. Simeon ordered that yeshivot be established in the larger cities in which the young might receive instruction in the Holy Scriptures as well as in the traditional knowledge of the Law.
Жаратушы мен оның ұлының өлімі
Маңызды сот қуғынының ерте мысалы ретінде, бір күні Симеон бен Шетахтың соты Ашкелон қаласында қолданушылықпен айыпталған сексен әйелді өлім жазасына кесті. Осы әйелдердің туыстары кек алу ниетімен Симеонның ұлына қарсы жалған куәліктер келтіріп, оны өлім жазасын көздейтін қылмыс жасады деп айыптады. Осы айыптаудың нәтижесінде ол өлім жазасына кесілді. Орындауға бара жатқан жолда куәгерлер өз көрсетпелерін бас тартып алды. Симеон бен Шетах істі қайта қарауға тырысты. Симеонның ұлы, Заң бойынша, бұрынғы мәлімдемесінен бас тартқан куәгерге сенбеу керек деп қарсылық білдірді және әкесіне: "Егер сен құтылуға ұмтылсаң, мені сол мақсатқа жетуге арналған табалдырық ретінде қарастыр" деді. Одан кейін өлім жазасы орындалды. Осы оқиға Симеонның куәгерлерді әрдайым мұқият тексеру қажеттігі туралы ескерту жасауына себеп болған болуы мүмкін.
In a significant case of an early witch hunt, on a single day Simeon ben Shetach's court sentenced to death eighty women in Ashkelon who had been charged with sorcery. The relatives of these women, filled with a desire for revenge, brought false witnesses against Simeon's son, whom they accused of a crime which involved capital punishment; and as a result of this charge he was sentenced to death. While on the way to the place of execution, the witnesses recanted their testimony. Simeon ben Shetach sought to have the case reopened. Simeon's son protested that, according to the Law, a witness must not be believed when he withdraws a former statement, and he said to his father, "If you seek to bring about salvation, then consider me as a threshold [towards that goal]." The execution then proceeded. This event may have been the reason why Simeon issued a warning that witnesses should always be carefully cross questioned.
Әділдік
Шимонның басқа ұлттарға деген әділдігін келесі оқиға көрсетеді: Шимон қарапайым өмір сүріп, мата тауары сату арқылы өзін және отбасын асырады. Бір күні оның шәкірттері оған бір дінге келмейтін саудагерден сатып алынған есекті сыйға тартысты. Олар Талмудта көрсетілген заңдық формуланы қолданып: «Ақысын төлеген соң, осы есек пен оның үстіндегі барлығы біздікі болады», – деді. Шимон сыйлықты алғаннан кейін, жалатын құрылғыны алып тастап, ішінде қымбат бағалы әшекей тас бар екенін байқады. Оқушылары қуанып, зергерлік бұйымды сатудан түскен пайдамен ол енді еңбек етпеуі мүмкін екенін, себебі сатудың заңдық формуласы бойынша әшекей тас енді оның меншігіне өткенін айтты. Бірақ Шимон, заң бойынша олардың айтқаны дұрыс болғанымен, сатушының малмен бірге әшекей тасты сатуға ниеті жоқ екені анық екенін жеткізді. Шимон әшекей тасты саудагерге қайтарды, ол: «Шимон бен Шетахтың Құдайы мақтаулы болсын!» – деп шақырып қалды.
Simeon's fairness toward gentiles is illustrated by the following narrative: Simeon lived in humble circumstances, supporting himself and his family by conducting a small business in linen goods. Once his pupils presented him with a donkey which they had purchased from a gentile merchant. Using the legal formula prescribed by the Talmud, they said "When we pay you, this donkey and everything on it is ours." After receiving the gift, Simeon removed the saddle and discovered a costly jewel. The students joyously told their master that he might now cease toiling since the proceeds from the jewel would make him wealthy the legal formula of the sale meant that the jewel was now his property. Simeon, however, replied that even though the letter of the law said they were right, it was clear that the seller had no intention of selling the jewel along with the animal. Simeon returned the gem to the merchant, who exclaimed, "Praised be the God of Simeon ben Shetach!"
Дәйексөздер
Куәгерлерден сұрақтарды мұқият қойыңыз, сөздеріңізге сақтаныңыз, осылайша олардың жалған айтуларын үйренбеуіне себеп болмаңыз.
Be diligent when inquiring of the witnesses, and be careful of your words, lest thereby they learn to lie.