Кіріспе

Еврей Киелі кітаптарында дұға – Құдаймен байланыс құрудың дамып келе жатқан жолы, көбінесе жеке немесе ұжымдық, спонтанды, ұйымдастырылмаған түрде тілек айту және/немесе алғыс білдіру арқылы. Қазіргідей қалыптасқан дұғалар бұл кітаптарда кездеспейді. Дегенмен, 5 Мұса кітабынан бастап, Киелі кітап ұйымдастырылған дұғаның негізін қалайды, соның ішінде литургиялық ережелерді де қамтиды. Ал Киелі кітаптың кейінгі бөлімдерінде дұға одан әрі қалыптасып, стандартталған формаға айналады, бірақ бұл форма қазіргі еврейлердің дұғаларынан мүлдем өзгеше. Танах жеке дұғаны екі түрлі жолмен көрсетеді. Біріншісі – дұға жасалып, нәтижеге қол жеткізілгені айтылады, бірақ дұғаның өзі туралы қосымша мәлімет берілмейді. Мысалы, Исақ, Мұса, Самуил және Әйүп сияқты жағдайларда дұға жағдайды жақсартудың бір жолы болып табылады. Екіншісі – дұғаның толық эпизодтары, онда адамның дұғасы толығымен баяндалады. Ханнадан Езекияға дейінгі барлық маңызды тұлғалардың ішінде осындай дұғалары бар көптеген танымал библиялық кейіпкерлер кездеседі.

Жеке дұға

Еврей жазбаларында адамдар қиындыққа тап болғанда немесе одан сақталғанда, Құдайға спонтанды түрде дұға ететін жағдайлар жиі кездеседі. Жоғарыда айтылғандай, мұндай дұғалардың бәрі толық жазылмаған, алайда көптеген жағдайларда толыққанды келтірілген. Танахта осы дұға түрінің бейнеленуінде белгілі бір тақырыптар жиі кездеседі. Олардың ең маңыздысы – мәтінде немесе оны түсіндірушілерде жиі сипатталатын, Құдайға талас айту идеясы. Төменде жеке дұғалардың тізімі хронологиялық ретпен келтірілген.

Ыбырайым

Тәуратта және еврей Библиясында жазылған ең алғашқы маңызды дұға – Ыбырайымның туысы Лот тұратын Содом халқын жоймау үшін Құдайға жалбарынуында кездеседі. Ол Құдаймен соптасып, қалада елу адал адам болса, қаланы қиратпауды сұрайды, және соңында бұл санды онға дейін төмендетіп алады. Құдай қалаға екі періште жібереді, олар он қажетті адал адамды таба алмағандықтан, қала "күйдіретін күкіртпен" жойылды.

Елиезер

Ыбырайым қарт адам болғанда, өзінің есімдері нақты айтылмаған, бірақ көбінесе Дамасктық Елиезер болған басты қызметшісіне Ысқаққа өз халқынан әйел іздеп табуға уәде береді. Елиезер Ысқақты өзімен бірге алып кетпеу керектігін естіген соң, әйелдің Ыбырайымның үйіне оралуға келісе қоймауы мүмкін екендігіне күмәнданатынын білдіреді. Жауабында Ыбырайым Елиезерге Құдай оның міндетін орындауына көмектесу үшін періште жіберетінін айтады. Бірақ Елиезер кешкі уақытта, қала әйелдері су алатын Нахордың құдырына келгенде, дұға ете бастайды. Ол Құдайдан Ысқаққа лайықты әйелді көрсетуін сұрайды. Бұл дұға басқа кейіпкерлердің, оның ішінде қожайынының дұғаларындағы пікір таласына қарағанда, тек тілек білдіру сипатына ие, олардың Құдаймен қарым-қатынасы мүлдем өзгеше. Елиезер дұғасын бітірердің алдында, оның тілегі орындала бастайды және ол Рабиқаның таңдалған қыз екенін көреді. Содан Елиезер оны үйіне алып келеді, олар Ысқақпен үйленеді.

Исақ

Ысқақ әйелі Ребеккаға бала берсін деп дұға етеді.

Жақып

Жақып ағасы Есаумен қайта кездесуге дайындалғанда, өзін, отбасын және қызметшілерін күтіп отырған шабуылдан құтқару үшін Құдайға қайғымен дұға етеді. Әкесі Ибрайым сияқты, оның дұғасы – дәлел келтіруден тұрады, ол бұл жағдайда Құдайдың бұрын айтқан сөздерін еске түсіріп, Оны көмектесуге көндіруге тырысады. Бірақ Жақыптың дұғасы оның көңілін тоқтатпайды, себебі Есау жақындағанда, ол балаларын әйелдері мен қызметшілері арасына бөліп, оларды күтіп отырған шабуылдан қорғауға тырысады. Дегенмен, Таурат тура мағынасында қарастырылғанда, қуанышты кездесуді көрсетеді, онда Есау інісін құшақтау үшін әдет-ғұрыптарды елемейді, алайда кейбір түсіндірушілер Есау інісіне шабуыл жасағанын айтады.

Мұса

Мұса пайғамбар – Торада ең көп кездесетін тұлға, бірақ ол шынайы ниетпен, өз еркімен тілек тілеп немесе шүкірлік айтып дұға жасайды деп айту қиын. Оның дұға еткені анық белгілі бір жағдай – «Шығу» кітабында алтын бұзау жасалғаннан кейін, ол Құдайдан халқына мейірімділік көрсетуін сұраған кез. Мәтінді әдеби мағынасында қарағанда, Мұса басқа тұлғалар сияқты аргумент келтірмейді. Алайда, Раши оны халықтың күнәсі үшін Құдайды кінәлаған деп түсіндіреді, сондықтан бұл дұғаны Ыбырайым мен Яқубтың дұғаларына жақындатады.

Ешуа

Ешуа кітабында израильдіктер көптеген түрлі қарсылас ұлттармен шайқасады. Кітаптың жетінші тарауы Құдайдың олардың күнәсі салдарынан бір шайқасты ұтыру арқылы халқын қалай жазалайтынын сипаттайды. Жеңіліс туралы жаңалықты естіген соң, Ешуа мен Израильдің қарттары киімдерін жыртып, Келісім Шыңырының алдында бетімен жерге жатады, содан кейін Ешуа халқының төмендеген моральдық жағдайы, шабуылға осалдығы және мүмкін құрылуына қатысты Құдайға шағымданады.

Ханна

1 Самуил кітабында Ханна бала сұрап дұға етеді. 1 Самуил 1:13-те былай делінген: «Ханна тек жүрегімен дұға етеді, еріндері қимылдаса да, дауысы естілмейді» (Жаңа Ғимарат). Діни қызметкер Ели оны мас деп ойлайды, бірақ Ханна өзінің кінәсіз екенін айтады. Ханна Самуил деген ұлды дүниеге әкелген соң, 1 Самуил 2:1–10-да жазылған дұғасын оқиды. Бұл әдетте Ханнаның әні деп аталады, бірақ 1 Самуил 2:1-де бұл дұға екені айтылған. Юджин Петерсонның пікірінше, Ели үшін «қалыпты дұға ету тәсілі» – «діни қызметкердің басшылығымен, рәсімдер, құрбандықтар мен хош иісті заттар арқылы, қауымның жиналуы» болған. Ханна «өз заманының барлық литургиялық дәстүрлерін еске алмай, өзінің сөздерін, өзінің даусын, делдалсыз пайдаланады».

Ұйымдастырылған дұға

Ұйымдастырылған дұға алғаш рет Еврей Киелі кітабында Ескі өсиеттегі Евтоном кітабында кездеседі, онда жеміс әкеліп құрбандық шалғанда дұға оқу міндетті болып белгіленеді, осылайша алғаш рет литургия орнатылады. Мұса құрбандыққа бара жатқан адамның өзінің халқының тарихы мен мұрасын баяндайтын негізгі сенімді айтуын, сондай-ақ жинаған жемістері үшін Құдайға алғыс айту дұғасын оқуын бұйырады. Мұса сонымен қатар израильдіктерден белгілі бір уақытта олар ешқандай мицвоттарды бұзбағанын мәлімдейтін жариялау жасауды талап етеді.