Кіріспе

классикалық грек пьесалары титан Прометей туралы

Прометея (Προμήθεια) – титан Прометей туралы пьесалардың трилогиясы. Бұл шығарма ежелгі грек трагедия авторы Эсхилге б.з.д. 5 ғасырда жатқызылған. Александриялық Эсхил пьесаларының каталогы трилогияны Хой Прометейс ("Прометейлер") деп белгілесе де, қазіргі зерттеулерде трилогия Эсхилдің сақталған жалғыз трилогиясы – Орестеяның атауын үлгі етіп, Прометея деп аталады. Орестеядан өзгеше, осы трилогиядан тек бір пьеса – "Шынжырланған Прометей" ғана жетіп қалды. "Шынжырланған Прометейдің" авторлығы күмәндалып тұрғандықтан, Прометей трилогиясының бар екендігі де белгісіз. Қазіргі ғалымдар егер осындай трилогияны бір автор жазған деп есептесе, ол "Шынжырланған Прометей", "Босатылған Прометей" және "От әкелген Прометей" пьесаларынан тұрады деген консенсусқа келген.

Прометейдің байланысы

Драматис персоналары – Прометей, Кратус (Қуат), Бия (Зорлық), Гефест, өлімді әйел Ио, Океан, Гермес және Океанидтер хоры. Пьеса көбінесе сөздерден тұрады және сюжеті аз, себебі оның басты кейіпкері тауға тізгінталған және қимылсыз болады. Бастапқыда Кратус, Бия және темірші-құдай Гефест Прометейді Кавказдағы тауға тізгіндейді де, кетеді. Эсхилдің айтуынша, Прометей отты ұрлағаны үшін ғана емес, сонымен қатар Зевстің адамзатты жою жоспарына бөгет қойғаны үшін жазаланады. Бұл жаза әсіресе қынжырлы, себебі Прометей Зевстің Титаномахиядағы жеңісіне үлкен үлес қосты. Океанидтер пайда болып, Прометейді жұбатуға тырысады. Прометей оларға Зевстің құлауына әкелетін мүмкін неке туралы сырлы түрде айтады. Океан да кейін Прометейге көңіл айту үшін келеді; ол Титанды Зевспен келісуге шақырады және кетеді. Прометейге Зевстің құштарлығымен қуып жүрген Ио келеді. Олимпиялық оны сиырға айналдырды, ал Гера жіберген жәндік оны Аргостан бастап қуалайды; Прометей оның болашақ саяхаттарын болжайды, Зевс ақырында оның азаптарын Египетте аяқтап, Епаф есімді ұлды дүниеге әкелетінін айтады. Ол оның ұрпақтарының бірі (Геракл) оны он бір буыннан кейін өзінің азаптарынан босататынын қосады. Соңында, хабаршы құдай Гермес ашулы Зевстің бұйрығымен Прометейден оны құлатуға кім қауіптеніп жатқанын білуді талап етеді. Прометей бас тартады, ал Зевс оны найзағаймен ұрып, Прометейді құйысқа құлатады.