Кіріспе

Неміс философы (1949 жылы туған)

Аксель Хоннет (/hɒnɪt/, /ɛ/t/; 1949 жылдың 18 шілдесінде туған) – неміс философы, Франкфурт қаласындағы Гете университетінің әлеуметтік философия профессоры және Колумбия университетінің философия факультетіндегі гуманитарлық ғылымдар профессоры. 2001-2018 жылдар аралығында Германияның Франкфурт-на-Майне қаласындағы Әлеуметтік зерттеулер институтының (Institut für Sozialforschung) директоры болды.

Өмірбаян

Хоннет 1949 жылғы 18 шілдеде Батыс Германияның Эссен қаласында дүниеге келді, Бонн, Бохум, Берлин және Мюнхенде оқыды (Юрген Хабермастың басшылығымен), Берлиндегі еркін университетінде және Нью-Школда сабақ берді. 1996 жылы Франкфурттағы Иоганн Вольфганг Гете университетіне көшті. 1999 жылы Амстердам университетінде философия кафедрасының Спиноза профессоры қызметін атқарды. 2001 және 2018 жылдар аралығында Франкфурт университетінің, бастапқыда «Франкфурт мектебі» деп аталған, Әлеуметтік зерттеулер институтының директоры болды. 2011 жылдан бері Нью-Йорк қаласындағы Колумбия университетінің философия факультетінде гуманитарлық ғылымдар профессоры болып жұмыс істейді.

Зерттеу

Хоннеттің еңбектері әлеуметтік-саяси және моральдық философияға, әсіресе билік қатынастарына, танылу мен құрметке қатысты. Оның негізгі аргументтерінің бірі – әлеуметтік қатынастарды түсінуде танылудың субъектілер арасындағы қарым-қатынастарының басымдылығын көрсету. Бұл, әлеуметтік және жеке дара қақтығыстардың негізі ретінде танылмау мен бұрыс танылуды қамтиды. Мысалы, қоғамдағы игіліктердің бөлінуіне қатысты наразылықтар, түптеп келгенде, танылу әділеті үшін күрес болып табылады. Оның тұңғыш маңызды еңбегі – «Билік туралы сын: сындық әлеуметтік теориядағы рефлексивтік кезеңдер» Франкфурт мектебі мен Мишель Фуко арасындағы жақындықтарды зерттейді. Оның екінші маңызды еңбегі – «Танылу үшін күрес: әлеуметтік қақтығыстардың моральдық грамматикасы» танылу тұжырымдамасын негізінен Г.В.Ф. Гегельдің ерте әлеуметтік-философиялық еңбектерінен шығарады, бірақ оны Джордж Герберт Мидтің әлеуметтік психологиясымен, Юрген Хабермастың коммуникативтік этикасымен және Дональд Винникотттың объектілер қатынастары теориясымен толықтырады. Оларды Хоннеттің сын тұрғысынан бейімдеуі – оның сындық әлеуметтік теориясының негізі болып табылады, ол бұрынғы тәсілдердің кемшіліктерін жоюға тырысады. 2003 жылы Хоннет феминистік философ Нэнси Фрейзермен бірлесіп «Танылу ма, қайта бөлу ме?» атты еңбекті жазды, онда Фрейзер Хоннеттің ойлауынша танылу сияқты этикалық категорияларға қарағанда, қайта бөлу сияқты құрылымдық әлеуметтік-саяси категорияларға басымдық беруді сынға алады. Оның соңғы еңбегі – «Реификация» осы маңызды «Батыс марксистік» тұжырымдаманы субъектілер арасындағы танылу және билік қатынастары тұрғысынан қайта қарастырады. Хоннет үшін реификацияның барлық түрлері Карл Маркс пен Дьёрдь Лукачтың айтуынша, капитализм сияқты әлеуметтік жүйелердің құрылымдық ерекшелігіне емес, субъектілер арасындағы патологияларға байланысты. «Социализм идеясында» Хоннет социалистік теорияны 21-ғасыр үшін өзекті ету мақсатында қайта қарауға шақырады, бұл тарихи материализмнің социалистік теориясын сынға алу, саяси құқықтарды ескермеу және қазіргі қоғамдағы әлеуметтік дифференциация, сондай-ақ революциялық субъект ретінде жұмысшы табына артық мән беру негізінде құрылған. Француз революциясының үш принципін толық іске асыру үшін Хоннет үш өзгеріс енгізуді ұсынады: экономикалық детерминизмді Джон Дьюидің ықпалымен тарихи тәжірибемен алмастыру, әлеуметтік еркіндікті кеңейту – қоғам мүшелерінің өзара тәуелділігі мен ынтымақтастығы – қазіргі қоғамның басқа салаларына (яғни саяси және жеке) тарату, сондай-ақ демократиялық сфераның барлық азаматтарын қамту.

Ағылшын тіліне аударылған шығармалары

Әлеуметтік іс-қимыл және адам табиғаты, Ханс Йоаспен бірге жазылған (Кембридж университетінің баспасы, 1988 [1980]). Биліктің сыны: Критикалық әлеуметтік теорияның рефлексивтік кезеңдері (MIT Press, 1991 [1985]). Әлеуметтік фрагменттелген әлем: Әлеуметтік және саяси философиядағы эсселер (SUNY Press, 1995 [1990]). Танылу үшін күрес: Әлеуметтік қақтығыстардың моральдық грамматикасы (Polity Press, 1995 [1992]). Қайта бөлу ме тану?: Саяси-философиялық пікір алмасу, Нэнси Фрейзермен бірге жазылған (Verso, 2003). Реификация: Тану теориялық тұрғысынан қарау (Оксфорд университетінің баспасы, 2007). Құрметсіздік: Критикалық теорияның нормативтік негіздері (Polity Press, 2007 [2000]). Ақыл-ойдың патологиясы: Критикалық теория мұрасы туралы (2009). Жеке бостандықтың патологиясы: Гегельдің әлеуметтік теориясы (2010). Біздегі «Мен»: Тану теориясы бойынша зерттеулер (2012). Азаттықтың құқығы (2014). Социализм идеясы (2016).