Кіріспе

Сидама – Эфиопияға тән этникалық топ, дәстүрлі түрде Сидама аймағында қоныстанған, бұрын Эфиопияның Оңтүстік халықтары, ұлттары және халықтары аймағының құрамында болған. 2019 жылдың 23 қарашасында Сидама аймағы аймақ көлемінде өткен референдумнан кейін Эфиопияның 10-шы аймақтық мемлекеті атанды. Олар сидама тілінде сөйлейді, ол афроазиялық тілдер отбасының кушит тармағына жатады. Қатары көп болғанына қарамастан, Сидаманың жеке этникалық аймақтық мемлекеті болған жоқ, бірақ үздіксіз наразылықтар нәтижесінде бұл мәселе 2019 жылдың қараша айында өткен референдумда дауысқа салынып, қабылданды.

Тарих

Сидама туралы тарихи жазбаларда сидама халқының кім екендігі және олардың қай аймақтарын өздерікі деп санау керектігі туралы шатасушылықтар бар. Бұл топ ерте жазбаларда "Сидамо кластері" деп аталды, ал "Сидамо" атауы Эфиопияның оңтүстік-батысындағы кушит және омот тайпаларының барлығын білдіретін ұжымдық атау ретінде қолданылды. Сидама халқының бастапқыда 16 ғасырдың басында оромолармен қуылғанға дейін Дава өзені маңындағы Бали тарихи провинциясында мекендегені айтылады. Содан кейін сидамалар батысқа қарай, қазіргі Хаваса көлі маңындағы отанына қарай көшкен. Ауызша дәстүрлерге сәйкес, сидама қоныс аударушылары бұл аймақты Хофа тайпасының мекендегенін анықтады, бірақ кейін оларды қуды. Сидама тарихында екі топ рулар саяси билік үшін күресті. Біріншісі – Йемерико, оған аймақтың алғашқы қоныс аударушылары болған сегіз ру кіреді. Олар үлкен біртұтас жерлерді иеленгендіктен, ең жоғары тазалық деңгейіне (агна) ие деп есептелді. Екіншісі – Алетта, онда он екі ру бар, олар саны бойынша басымдық құрайды. Сидамадағы рулардың өз аумақтары мен басшылары болды, олар үнемі бір-бірімен соғысқан. Сидамалар Агар Мақнат кезінде Эфиопия империясына күшпен қосылды. Көптеген сидама рулары Менелик II-ге қарсылықсыз мойынсұнды. Солтүстіктегі Холло Гарбичо және Савола рулары, сондай-ақ оңтүстіктегі кейбір Алетта рулары өз аумақтарын қорғауға тырысты, бірақ олар мен басқа рулар арасындағы сенімсіздік олардың қарсылығын үйлестіруге және біртұтас майдан құруға кедергі келтірді. Янасе сияқты басқа рулар императорға мойынсұнып, салық төлеуге келісті.

Демография

Сидама халқының саны 3,81 миллион адамды құрайды (ұлттық халықтың 4,01%), оның ішінде 149 480 адам қалалық тұрғындар. Олар Эфиопиядағы ең көп халықты құрайтын бесінші этникалық топ. Олардың тілі Сидаму Афу деп аталады, және 1994 жылғы ұлттық халық санағы бойынша, олардың 99,5% үшін ол ана тілі болған. Бір дереккөздің мәліметінше, көптеген сидамалар дәстүрлі сенімдерін сақтайды, ал еуропалық миссионерлер олардың аймағына 1960 жылдары келгенге дейін ешкім бұл сенімнен бас тартқан жоқ. Дегенмен, 1994 жылғы ұлттық халық санағы бойынша, дәстүрлі сенімді ұстанатындардың үлесі тек 14,9% құрайды, ал көпшілігі (66,8%) протестанттар, 7,7% мұсылман, 4,6% католик және 2,3% эфиопиялық православие христиандары.

Сидама облысы

Бүгінде Сидама аймағында көптеген мектептер мен жеткілікті денсаулық сақтау қызметтері бар. Бастауыш, орта, дайындық сыныптардағы және көптеген колледждер мен университеттердегі білім беру де кеңейді. Сидама әкімшілік аймағы Эфиопияның Оңтүстік Ұлттар, Ұлыстар және Халықтар аймағының құрамында орналасқан. Сидама аймағы 2019 жылғы қарашада өткен референдумның нәтижесінде жеке өңірлік мемлекет мәртебесін алды.

Экономика

Сидама халқының шамамен 90 пайызы ауыл шаруашылығымен тіршілік етеді. Маңызды негізгі тағам – вессе өсімдігі, яғни жалған банан. Басқа дақылдар да өсіріледі және мал шаруашылығымен айналысады, олардың меншігіне қатысты берік мәдени дәстүрлер сақталған. Ең маңызды табыс көзі – кофе, сондай-ақ "чат" немесе хат ағаштары да маңызды кіріс әкеледі. Сидама аймағы кофе өндірісіне зор үлес қосады, орталық үкіметке экспортқа кететін кофе өнімдерінің үлкен бөлігін жеткізеді, бұл көрсеткіш бойынша Оромия аймағынан кейін екінші орында тұрады. Әлемдік нарықта кофе бағасының төмендеуіне байланысты аштыққа ұшыраған Сидама шаруалары, аймақтан шыққан кофе өнімдерінің көп бөлігін танымал Starbucks компаниясына жеткізеді.

Дін және наным-сенімдер

Сидама халқы арасында рухтардың иеленуі кездеседі. Антропологтар Айрин және Джон Хамер рухтардың иеленуінің Сидама қоғамында кемсінудің орнын толтыру түрі екенін айтты.