Кіріспе
Британдық графша және ақын Энн Финч, Винчилсия графшасы (туған аты Кингсмилл; 1661 жылдың сәуірі – 1720 жылдың тамызы), – ағылшын ақыны және сарай қызметкері. Финч көптеген жанрларда және тақырыптарда жазды, оның ішінде "саяси идеология, діни бағыты және эстетикалық сезімталдықпен" сипатталатын мысалдар, одалар, әндер және діни өлеңдер бар. Оның туындылары сол кездегі Афра Бен және Кэтрин Филлипс сияқты басқа әйел авторларға да сілтеме жасайды. Ол жыныстардың рухани және зиялық теңдігі, сондай-ақ әйелдердің өздеріне және қоғамға деген моральдық міндет ретінде әлеуетін іске асыру маңыздылығы туралы ойларын білдіріп, олардың қарым-қатынасы мен шын ниетін жұртқа жеткізді. Осылай өзін-өзі таныстыру арқылы Энн Финч замандас әлеуметтік нормаларына сыза сызып өтті. Оның ерте туындыларында әйелдерге деген жәбіршіл көзқарасқа сатиралық қарсылық білдірген. Дегенмен, күйеуі оның жазу қызметін үнемі қолдады. Сараймен байланысы бар болғанына қарамастан, Анна мен Хенидж Финч тыныш өмір сүрді. Алғашқыда олар Вестминстерде тұрды, кейін Хенидж Финч қоғамдық істерге белсенді қатыса бастағанда Лондонға көшіп келді. 1685 жылы II Джеймс таққа отырғанда оның әрекеті күшейді. Бұл жұбайлық патшаға адалдығын көрсетті, бірақ оның билігі аз ғана уақытқа созылды.
Anne Finch, Countess of Winchilsea (née Kingsmill; April 16615 August 1720), was an English poet and courtier. Finch wrote in many genres and on many topics including fables, odes, songs, and religious verse which are informed by "political ideology, religious orientation, and aesthetic sensibility". Her works also allude to other female authors of the time, such as Aphra Behn and Katherine Phillips. Through her commentary on the mental and spiritual equality of the sexes and the importance of women fulfilling their potential as a moral duty to themselves and to society,), celebrated their relationship and ardent intimacy. In expressing herself in such a fashion, Anne Finch quietly defied contemporary social conventions. In other early works she aimed a satiric disapproval at prevailing misogynistic attitudes. Still, her husband strongly supported her writing activities. Despite their court connections, Anne and Heneage Finch led a rather sedate life. At first they lived in Westminster; then, as Heneage Finch became more involved in public affairs, they moved to London. His involvement had increased when James II took the throne in 1685. The couple demonstrated great loyalty to the king in what turned out to be a brief reign.
Вильгельм патшаға адалдық ант беруден бас тарту
1688 жылы "Қансыз төңкеріс" кезінде II Джеймс тақтан түсірілді. Ұзаққа солмаған билік кезеңінде Джеймс автократиялық басқару салдарынан қатты сынға ұшырады. Соңында ол Англиядан Францияның Сен-Жермен қаласына қашып кетті. Осының нәтижесінде британ Парламенті Вильгельмге Англия тәжін ұсынды. Вильгельм мен Мэри жаңа монархтар болып таққа отырғанда, халық пен дін қызметкерлерінің барлығы адалдық серт беруге міндетті болды. Вильгельм мен Мэри протестанттар еді, ал Финчтер католик Стюарт сарайына адал қалды және серт беруден бас тартты. Олар бұрынғы монархияға берген серттерін моральдық жағынан міндетті және өзгермейтін деп есептеді. Бірақ мұндай ұстаным қиындықтарға алып келді. Хенидж Финч үкіметтегі лауазымын жоғалтып, қоғамдық өмірден шеттеді. Лауазымын жоғалту табысын жоғалтумен бірге келді, сондықтан Финчтер біраз уақыт Лондондағы достарымен бірге тұруға мәжбүр болды. Қалада тұрғанда олар мазасыздыққа, айыппұл төлеуге және түрмеге қамалу қаупіне тап болды. 1690 жылдың сәуір айында Хенидж Финч Франциядағы сүйгінге кеткен II Джеймске қосылуға тырысқаны үшін тұтқындалды және якобизммен айыпталды. Бұл Якобиттер мен серттен бас тартқандар (Нонжурлар, мысалы, Финчтер) үшін қиын кезең болды, өйткені олардың тұтқындалуы мен жазалануы зорлыққа толы болды. Тұтқындалғандықтан Хенидж мен Энн Финч сол жылдың сәуірінен қараша айына дейін бөлек өмір өтіді. Осы жағдай жұбайларға зор рухани ауыртпалық әкелді. Күйеуі Лондонда қорғанысын дайындап жатқанда, Кентте достарымен бірге тұрған Энн Финч көңіл күйінің түсуіне жиі тап болды, бұл оның ересек өмірінің көп бөлігінде мазалады. Осы кезеңде жазған "Арделия Меланхолияға" сияқты өлеңдері оның психикалық халдерін көрсетеді. Басқа өлеңдерінде саяси тақырыптар да бар болды. Осы кезеңдегі шығармалары бұрынғы туындыларына қарағанда көңіл көтеру мен қуаныштан мүлдем айырылған.
Ауылдық жерге көшу
Хенидж Финч босатылып, ісі қарастырылмағаннан кейін, оның немере інісі Чарльз Финч, Винчелсияның 4-ші графы, олардың отбасылық Иствуэлл Парк, Кент, иелігіне тұрақты көшіп келуге шақырды. Финчтер 1690 жылдың соңында осы жерге қоныстанды және тыныш ауылда 25 жылдан астам уақыт өмір сүретін үйінде тыныштық пен қауіпсіздік тапты. Энн Финч үшін бұл иелік оның әдеби еңбектері үшін өнімді және қолдау көрсетілген орта болды. Чарльз Финч өнерді қолдаушы болды және Хенидж Финчпен бірге Энннің жазуын ынталандырды. Оның күйеуінің қолдауы нақты көмек болды. Ол оның 56 өлеңін жинап, қолмен көшіріп, түзетулер енгізді. Бір маңызды өзгеріс Энннің псевдониміне қатысты болды, Хенидж оны "Аретадан" "Арделияға" өзгертті. Иствуэллдегі тыныштық пен уединение Финчтің поэзиясының дамуына көмектесті, ал елдегі зейнеткерлік оған ең өнімді жазу кезеңін сыйлады. Оның туындылары қазіргі поэзиялық нормаларды жақсы білетіндігін көрсетті, ал ол қарастырған тақырыптарға метафизика, табиғаттың әсемдігі ("Түнгі ойлар") және достықтың құндылығы ("Толық уединение туралы петиция") кірді.
Қоғамдық өмірге оралу
XVIII ғасырдың басында Англиядағы саяси жағдай Финчтер үшін жақсарып, тұрақтанды. 1702 жылы Вильгельм патша қайтыс болды, ал оның орнына 1701 жылы қайтыс болған Джеймс II-нің қызы Анна патшайым таққа отырды. Осы өзгерістер Финчтерге қоғамдық өмірге белсенді қатысуға дайындық жасауға мүмкіндік берді. Хенидж Финч парламентке үш рет сайлануға тырысты (1701, 1705 және 1710 жылдары), бірақ сәттілікке жете алмады. Дегенмен, Финчтер ауылдық өмірдің тыныштығынан шығып, Лондонға көшу уақыты келді деп ойлады. Лондонға келген соң, Энн Финчтің өлеңдерін өз атынан жариялауға ынталандырды. Бұрын, 1691 жылы, ол өлеңдерінің бір бөлігін анонимді түрде жариялаған еді. 1701 жылы ол "The Spleen" өлеңін "A New Miscellany of Original Poems, on Several Occasions" жинағында анонимді түрде жариялады. Депрессия туралы терең ойларға толы бұл өлең оның өмірінде ең танымал туындысы болды. Финчтер Лондонға оралғаннан кейін, Анна Джонатан Свифт, Николас Роу және Александр Поуп сияқты белгілі жазушылармен, сондай-ақ басқа да ықпалды достармен танысты. Олар оны шығармаларын ашық жариялауға және жазуға шақырды. Мысалы, Свифттың "Apollo Outwitted" поэмасында ашулы құдай Финчті "атаққа немқұрайлы" өмір сүруге айыптайды, бұл оның тартымдылығының кері әсері екенін білдіреді. Бірақ Финч бұл идеяға қарсы болды, өйткені қоғам мен саяси ахуал әйелдерге қатысты әлі де қиындықтарға толы деп санады. (Жеке таратылған "The Introduction" өлеңінде ол замандас ақындарға қатысты қалыптасқан көзқарастарды талқылады.) 1713 жылы "Miscellany Poems, on Several Occasions" жинағын жариялағанда, алғашқы басылымның мұқабасында жинақталған туындылардың (86 өлең және бір пьесадан тұратын) "Бір ханымның жазғаны" деп көрсетілген. Бірақ кейінгі басылымдарда Финч (Анна, Винчилсия графинясы) автор ретінде көрсетілді.
Леди Винчилсия
1712 жылы 4 тамызда Чарльз Финчтің күтпеген және кенеттен қайтыс болуына байланысты Анна Финч Винчилсия графинясы атанды. Чарльз Финчтің балалары болмағандықтан, оның інісі Хенидж Финч Винчилсия графы болды, осылайша Анна графиня мәртебесіне ие болды. Финчтер Чарльз Финчтің қаржылық және құқықтық жауапкершіліктерін де мойнына алды. Бұл мәселелер 1720 жылы Финчтердің пайдасына шешілді, бірақ оған дейін олар шамамен жеті жыл бойы ауыр эмоционалдық күйзеліс басынан өткерді. Осы кезеңде Хенидж мен Анна Финчтер сарай саясатынан туындаған жаңа шиеленістерге тап болды. 1714 жылы Анна патшайым қайтыс болғаннан кейін, оның орнына Георг I таққа отырды. Содан кейін, якобиттерге қарсы болған виг үкіметі билікке келді. 1715 жылы Шотландияда болған якобиттердің көтерілісі саяси жағдайды одан әрі ушықтырды. Финчтер өз қауіпсіздігіне қатты алаңдады, әсіресе олардың саяси көзқарастарын бөлісетін досы Мэтью Приор түрмеге қамалғаннан кейін.
Денсаулығының нашарлауы
Оның барлық уайымдары Энн Финчтің денсаулығына зиян келтірді, ол нашарлай бастады. Ол жылдар бойы депрессияға бейім болған, ал 1715 жылы ауыр сырқатқа шалдықты. Оның кейінгі өлеңдерінде оның мазасыздығы көрінді. Әсіресе, "Көктемнің қуанышына тілек" және "Тебіреніс" шығармаларында оның өмірі, саяси және рухани сенімдері туралы алаңдаушылықтары айқын болды. Финч 1720 жылы Лондонның Вестминстер қаласында қайтыс болды, ал оның денесі оның бұрынғы өсиетіне сәйкес Ествеллге жерлену үшін қайтарылды. Оның күйеуі оның жазушылық қабілетін және жеке тұлғалық қасиеттерін мақтаған некролог жазды. Оның бір бөлігі былай деді: "Оның ханымының шын мінезін бейнелеу үшін, өзіне тән шеберлікпен қалам қажет (өйткені ол жақсы жазушы және ұлы ақын); біз оның тек өздерінің Патшалық қызметшісіне ең адал, асыл иесіне ең жақсы әйел болғанын және басқа да қарым-қатынастарда, қоғамдық және жеке, Англия сарайы одан да жақсы әйелді, ал Англия шіркеуі жақсы христианды өсірмеген, дене мен жанның осындай ерекше қабілеттерінің көрнекті үлгісі екенін айтуға батыламыз". Оның күйеуі 1726 жылдың 30 қыркүйегінде қайтыс болды. Энн Финч – Джон Блоудың музыкасына жазылған "Венера мен Адонис" операсының либретто авторы; кейбір ғалымдар бұл туындыны ағылшын тіліндегі алғашқы опера деп санайды. Пурселл қоғамы үшін операның сындық басылымын дайындаған Брюс Вуд Виннмен келіседі. Дегенмен, Энн Финчтің туындыларының жаңа Кембридж басылымында: "Оның авторлығы нақтыланбағандықтан, Финчтің анонимділікті қалауын тарихи қиялдың нәтижесі деп қарастыру және оны авторлық дәлел ретінде пайдалануға болмайды" делінеді. 1929 жылы Вирджиния Вулф өзінің классикалық эссесі "Бөлмесі өзінің" еңбегінде Финчтің жазуын сынға алып, сонымен бірге оған зор құрмет көрсетті. Вулфтың "әйел үнін" зерттеуі мен әйел жазушылардың тарихын іздеу барысында ол Финчтің жазуының "жеккөрушілік пен наразылықпен мазаланғанын" дәлелдеді, Финч үшін "ерлер жек көрінетін және қорқынышты, себебі олар оның қалаған ісіне кедергі келтіруге күшті" екенін атап өтті. Алайда, Вулф Финчтің туындыларындағы кемшіліктерді кешіріп, Финчтің "өз жазғандары ешқашан жарияланбайды деп ойлап, өзін жазуға ынталандырғанын" айтты. Ол Финчтің шығармаларында "кейде таза поэзия сөздері пайда болатынын" мойындады. "Осындай жазуға қабілетті, табиғатқа, терең ойларға бейім әйелдің ашу мен ағымға батып кетуі өте өкінішті". Вулф оны әйелдер жазуының дарынды, бірақ кейде түсінікті қате үлгісі ретінде қорғауға кіріседі. Вулфтың әйел ақын ретінде Финчтің қиын жағдайына терең сыныққандығы анық, және ол Финчтің жазбаларындағы кейбір мазмұнға қарсы болса да, Финчтің соншалықты белгісіз екеніне қайғырады: "Леди Винчилсия туралы фактілерді іздегенде, әдеттегідей, оның туралы ештеңе білмейтінін табасың". Вулф "алаңдарда серуендеуге, ерекше нәрселер туралы ойлауға ұнаған және 'қызметші үйдің жайбарақаттығын' асығыс, ақылсыздықпен жек көрген бұл қайғылы әйел туралы" көбірек білуді қалайды.
Тақырыптар
Ақын ретінде Финч өмір кешіп барысында шамалы даңққа ие болды. Оның лирикалық өлеңдерінен, одаларынан, махаббат өлеңдерінен және қара сөзбен жазылған өлеңдерінен басқа, Финчтің шығармалары Август дәуіріне (шамамен 1660–1760 жылдар) жатқан деп есептеледі. Бұл, көбінесе, оның өлеңдерінде табиғатты бейнелеуіне және оған эмоционалды және рухани байланыс табуына байланысты, нәтижесінде сол заманғы философиялық және саяси бағыттардың өзгеруіне ой-пікір білдірді. Кейін әдебиет сыншылары оның поэзиялық шығармашылығының алуан түрлілігін, сондай-ақ оның жеке және сырлы стильін таныды. Осы стиль оның өлімінен кейін одан да көп назар аудартты.
Автордың еңбектері
Король Джеймс ІІ-нің қайтысы туралы, анонимді (Лондон, 1701). Тунбридждің ғажайыбы (Лондон: Джон Морфью басып шығарды және сатты, 1706). "Сплейн" - Пиндарлық ода. Бір әйел жазған (Лондон: H. Хиллз басып шығарған және сатты, 1709). Бос ойлылар: Диалог түріндегі өлең (Лондон, 1711). Әртүрлі жағдайларға арналған әр түрлі өлеңдер. Бір әйел жазған (Лондон: Джон Барбер үшін басылып, Бендж. Тоук, Уильям Тейлор және Джеймс Раунд сатады, 1713).
Баспалар мен жинақтар
Винчилсидің Энн графесінің өлеңдері, Мира Рейнольдс құрастырған (Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1903). Винчилси графесі Энн Финчтің таңдамалы өлеңдері (Халл, Квебек: Оринда, 1906). Өлеңдер, Винчилси графесі Аннаның, Джон Миддлтон Мюрри жинаған (Лондон: Кейп, 1928). Таңдамалы өлеңдер, Кэтрин М. Роджерс редакциялаған (Нью-Йорк: Унгар, 1979). Таңдамалы өлеңдер, Денис Томпсон редакциялаған (Манчестер: Карканет Пресс, 1987; Нью-Йорк: Файфилд, 1987). Винчилси графесі Аннаның Велсли қолжазба өлеңдері, Жан М. Эллис Д'Алесандро редакциялаған (Флоренция: Universita degli Studi di Firenze, 1988). Энн Финчтің цифрлық мұрағаты, Дженифер Кит редакциялаған. Энн Финчтің цифрлық мұрағаты. Винчилси графесі Энн Финчтің шығармаларының Кембридж басылымы, Дженифер Кит және т.б. редакциялаған, 2 томдық (Кембридж, Ұлыбритания: Кембридж университетінің баспасы, 2020–2021). Кембридж UP веб-сайтындағы ақпарат.
The Cambridge Edition of the Works of Anne Finch, Countess of Winchilsea, edited by Jennifer Keith, et al., 2 volumes (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2020–2021). Cambridge UP website information