Кіріспе
Діни әйелдер қауымының мүшесі – қарапайым өмір салған әйелдер қауымының мүшесі. Көптеген қауымдар қасиетті Августинның монахтық ережесін сақтайды. Атауы еркектерге қатысты қолданылатын «канон» деген сөзбен сәйкес келеді, бірақ кейбір әйелдер «канон» атауын, «канонист» емес, «актер» емес, «актриса» сияқты қолдануы мүмкін, мысалы, Сара Фут. Олардың шығу тегі мен ережелері ортақ. Канондар сияқты, олардың да екі түрі бар: реттелген канонисттер, Августин ережесін ұстанатындар, және дүниелік канонисттер, ешқандай монахтық өмір салтын ұстанбайтындар.
A canoness is a member of a religious community of women living a simple life. Many communities observe the monastic Rule of St. Augustine. The name corresponds to the male equivalent, a canon, though some women may use the title canon and not canoness similar to the way actor is used rather than actress, e. g. Sarah Foot. The origin and Rule are common to both. As with the canons, there are two types: canonesses regular, who follow the Augustinian Rule, and secular canonesses, who follow no monastic Rule of Life.
Өмірбаян
Әйелдердің шіркеу жұмысына қатысуы ең ерте заманнан басталады, ал олардың қоғамдық құлшылық үшін бірігіп жаттығу жасауы діни құлшылықтың табиғи дамуы болды. Көптеген діни ордендер мен ерлер қауымдастықтарының қасында әйелдер монастырьлары бар, олардың көпшілігі бірдей ережелер мен тұжырымдамаларды ұстанады, ал көптеген канонисттер қауымы тұрақты канондар қауымдары үшін белгіленген атау мен өмір салтын қабылдайды.
Тарих
Ұлы Василий өзінің ережелерінде ерлер мен әйелдерге де үн қосады. Гипполық Августин әйелдер қауымдары үшін алғашқы жалпы ережені жасады. Ол 423 жылы жазылған және Гиппо монастырының басшысы Фелицитасқа, сондай-ақ Августин тағайындаған, монахтарға қараушы Рустикусқа арналған болатын. 8-ғасырдың соңына қарай «канонисса» атауы алғаш рет қолданыла бастады және осы қауымдағы әйелдерге берілді. Олар ортақ өмір салғанмен, әлдеқашан қабылданған Августинның бастапқы ережесін толыққанды орындамады. Бұл канониссалар, шын мәнінде, Мецтің әулие Хродеганның «Regula vitæ communis» ережесінің енгізілуі арқылы жақында ғана пайда болған канондардың бөлімдерін имитациялады. Канониссалар тек екі серт берді: тазалық пен бағыну. Олардың басшылары аббатшалар деп белгілі болды, көбінесе ханшалық дәрежеге ие болып, феодалдық билік құқықтарына ие болды. Канониссалардың міндеттеріне діни қызметтерді оқу, шіркеу киімдерін күту және, әсіресе, ақсүйектердің қыздарын тәрбиелеу кірді. Қалыпты канониссалар көбінесе Августин ережесін ұстанады, бірақ жергілікті жағдайлар ережелерге түрлі өзгерістер енгізуге мүмкіндік берді. Бір кезде Ходдесдонда тақуалық өмірге және мәңгілік Евхаристиялық құлшылыққа берілген қауым болды. Бұл монастырь 1519 жылдың 8 желтоқсанында Бэкингемширдегі Барнхарм монастырында ант берген Элизабет Вудфорд арқылы Реформацияға дейінгі канониссалармен байланысты болды. 1539 жылы монастырь жабылған кезде ол Төмен елдерге барып, Лувендегі Сент-Урсула монастырындағы канониссалар қауымына қабылданды. Көптеген әйелдер оны іздеп келді және жеке ағылшын тілді қауым құрылды. 18-ғасырдың соңында бұл ағылшын канониссалар қауымы Англияға қайта оралды. Канондардың арасында болғандай, канониссалардың арасында да діни дұғаға, тәртіпке және қауымдық өмірге деген құлшыныс алдымен гүлденді, бірақ кейіннен әлсіреп, 10- және 11-ғасырларда бірнеше монастырьдер зайырлы болып, бір үйде тұрса да, енді кедейлікке адал болмады немесе ортақ дастархан ұстамады.
Қасиеттілік тұрақты
Қасиетті әйелдер мен қасиетті ерлер бар, олардың екеуіне де апостолдық тегі ортақ. Қасиетті әйелдердің қауымдары, әртүрлі қасиеттілер қауымдары үшін белгіленген атауды және өмір салтын қабылдаған әйелдер тобынан пайда болды. Олар діни уәде беріп, қасиеттілер сияқты, Сент-Августин ережесін ұстанды. Олар қасиеттілермен бірдей Құдайға арналған қызметке міндетті, және олар сияқты, діни киімдерінің ерекше бөлігі – дәстүрлі қара көйлектің үстіндегі ақ зығыр рошет. Кейбір қауымдар, қасиеттілер сияқты, рошетті әдет-ғұрып үшін ақ көйлекке ауыстырды. Монахинялардан айырмашылығы, олардың қауымдары көбінесе Сент-Бенедикт ережесін ұстанды және шаруашылықпен айналысып өздерін-өздері қамтамасыз етті, ал қасиетті әйелдер қауымдары өздерін әртүрлі әлеуметтік қызметтерге, мысалы, медбикелікке немесе оқытуға толықтай арнады.
Дінсіз каноника
Ортағасырлық Еуропада көптеген қауымдар пайда болды, онда ақсүйектердің арасында тұрмысқа шықпаған қыздар мен жесірлер монастырларға шегініп, сонда құдайға адал, ізгіленген өмір сүретін болды, бірақ кешіріп монах болған жоқ. Олар монахтар ережесін (Regula) ұстанбағандықтан, оларды зайырлы канониссалар деп атады. Көбінесе, мұндай монастырлардың құрамына толығымен аристократтар кірген. Монахинялардан өзгеше, олар мәңгілікке ант бермеді, кедейлікке беріліп, бірге тамақтану мен ұйықтауға міндеттеме алған жоқ. Бұл, некеге тұруға құштар болмаған немесе өмірінің сол кезеңінде дұғаға, өз әлеуметтік статусына лайық түрде назар аударғысы келген әйелдер үшін құрметті де, діни өмір салтын ұсынатын мүмкіндік болды. Кейбір жағдайларда олар өз үйлерінде тұрып, көбінесе қызметшілері болды. Олар мәңгілік бойдақ болуға ант бермеді (Эссен аббаттығындағы аббатиссадан басқа, көбінесе), сондықтан кез келген уақытта үйленуге құқылы болды, және мұндай жағдай жиі кездесетін. Эссендегі грек аттарының көбеюі 991 жылы император Феофанның қайтысынан кейін, Византиялық ханшайымның грек қызметшілерінің Эссенге жаппай зейнеткерлікке шыққандығын көрсетеді, сол кездегі қуатты аббатиссалар негізінен биліктегі Оттон әулетінен шыққан әйелдер болды. Протестанттық реформацияға ұшыраған жерлерде осы қауымдар көбінесе жаңа дінді қабылдады. Кейбіреулері жергілікті билеушілердің қолдауымен жалғыз әйелдер қауымдастығы ретінде өмір сүруін жалғастырды. ХХ ғасырға келген кезде олардың көбісі жойылып кетті.