Бос кеңістік, ұялау, шарап жасаудағы маңызы. Ұялау – ыдыстағы сұйықтың бос қалған бөлігі. Этимологиясы, тарихы және шарап өндірісіндегі қолданысы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Контейнердегі толмаған кеңістік, әсіресе сұйық ішінде. Шарап жасау саласында қолданылуы. Улаж немесе бас кеңістік – контейнердегі толмаған кеңістік, әсіресе сұйықпен толтырылмаған бөлік.
Unfilled space in a container, particularly with a liquid
the winemaking usage
Ullage or headspace is the unfilled space in a container, particularly with a liquid.
Этимология
Уллаж сөзі латын тіліндегі "oculus" сөзінен шыққан, римдіктер шарап шелекшесіндегі тесікке осылай атаған. Бұл сөз орта ғасырлық француз тілінде "œil" деп алынып, одан "ouiller" етістігі жасалды, ол шелекшені толық сыйымдылыққа дейін толтыруды білдіреді. Шамамен 1300 жылы нормандар шелекшені толық сыйымдылыққа дейін толтыру үшін қажетті сұйықтық мөлшерін көрсету үшін "ouillage" сөзін қолданды.
The word ullage comes from the Latin word oculus, used by the Romans to refer to a barrel cork hole. This word was, in turn, taken in medieval French as oeil, from which a verb ouiller was created, meaning to fill a barrel to full capacity. Around 1300, the word ouillage was created by the Normans to refer to the amount of liquid needed to fill a barrel to capacity.
Алкогольді сусындар
Шарап жасау ісінде "ұлғация" термині бочканың толық толтырылмаған бөлігін, яғни ішіндегісінің бір бөлігі қолданылғандықтан қалған бос кеңістікті білдіреді. Бұл термин шарап бөтелкесінің жоғарғы жағындағы бос ауаға да қолданылады, ол температура өзгерген кезде шараптың кеңеюіне мүмкіндік береді. Ал сыра жасау және сыра сату саласында "ұлғация" – бочкада қалған сыра қалдығын атайды. Салық есептеу кезінде лицензиясы бар кәсіпкерлер, үй иелері немесе басқарушылар "ұлғация" бойынша салықты немесе бочканың қажетсіз ысырабын есепке ала алады. Осылайша, "ұлғация" лицензиялық саудада бочкада, кранда немесе сыра сорғысында қалған сыраның ысырабын білдіретін жалпы терминге айналды. Дегенмен, клиенттердің стакандарында қалған сыра "ұлғация" ретінде есептелмейді, себебі ол сатылған.
In winemaking, ullage came to refer to any amount by which a barrel is unfilled, perhaps because some of the contents have been used. It is also applied to the unfilled air space at the top of a bottle of wine, which in this case is essential to allow for expansion of the contents as the temperature changes. By further extension, in brewing and beer retail, ullage is the residue of beer left in a barrel that has been emptied. When calculating tax returns and the like, licensed premises owners, landlords or managers can factor in the duty on ullage, or unavoidable barrel wastage. Ullage therefore has come to be used as a general term, in the licensed trade, for waste beer whether at the barrel or at the bar tap or pump. However, what customers leave in their glasses does not count as ullage, because it has been sold.
Ракеталық техника
Сұйық отынды зымырандар мен ғарыш кемелері отындарын резервуарларда сақтайды. Криогендік резервуарлар ешқашан толық толтырылмайды, себебі қозғалтқыш іске қосылғаннан кейін резервуардағы қысымның күрт төмендеуіне бөгет жасау қажет. Жер бетінде немесе зымыранмен ұшу кезінде Жердің гравитациялық өрісінде, отын деңгейінің жоғарғы жағы мен резервуардың жоғарғы жағы арасындағы кеңістік "уллаж кеңістігі" деп аталады. Уллаж қысымы – қуатты зымыран ұшуы кезінде өлшенетін маңызды көрсеткіш, өйткені ол резервуардың құрылымдық тұтастығына және қозғалтқыштың қабылдау қысымына (NPSP) әсер етеді. Ғарышта, қозғалтқыш итеруі болмағандағы салмақсыз жағдайда, жартылай толтырылған резервуарларда бос орын пайда болады, ал уллаж кеңістігі көптеген газды аймақтар арасында сұйық массаларының әртүрлі қоспасы ретінде резервуардың көп бөлігіне таралады. Мұндай жағдайларда сұйықтық қозғалтқышқа берілетін құбырдан алыстап кетеді, бұл қозғалтқыштың тұрақты жұмыс істеуі үшін қанағаттандырмас жағдай. Негізгі қозғалтқышты тұтандыру алдында, отынды резервуардың түбіне, қозғалтқышқа отын құю тесігіне қайта жинақтау (тұрақтандыру) үшін, кішкентай ракеталық қозғалтқыштан алынған шағын күш қолданылуы мүмкін. Осы мақсатқа арналған қозғалтқыштар әдетте уллаж қозғалтқыштары деп аталады. Сұйық отынды қозғалтқышты ғарышта қайта іске қосу алдында отынды тұндыру үшін реакциялық басқару жүйесінің қозғалтқыштары да жиі қолданылады.
Liquid propellant rockets and spacecraft store their propellants in tanks. Cryogenic tanks are never completely filled, to prevent severe pressure drop in the tank after engine start. On the ground, or in the continued gravitational field of Earth during rocket propelled ascent, the space between the top of the propellant load and the top of the tank is known as "ullage space". Ullage pressure is a critical measurable during powered rocket flight, because it affects tank structural integrity and engine Net Positive Suction Pressure (NPSP). In the weightless condition in space without engine thrust, empty space occurs in partially filled tanks, and the ullage space becomes distributed across much of the tank in a heterogenous mixture of masses of liquid amidst many gaseous regions. Under these conditions, liquid floats away from the engine intake, which is undesirable for stable engine operation. The application of a small force, from a small rocket engine for example, are sometimes used to provide sufficient acceleration to reaggregate (settle) the liquid propellant at the bottom of the tank near the engine propellant inlet prior to ignition of the main engine(s). Engines devoted to this single purpose are typically called ullage motors. Reaction control system thrusters are also often used to settle propellants prior to reignition of a liquid propellant engine in space.
Өнеркәсіптік пайдалану
Ұлғау сонымен қатар өнеркәсіптік немесе теңіздік ортада сұйықтықтарды немесе астық сияқты жапырық заттарды сақтауға немесе тасымалдауға арналған үлкен резервуарлар мен қоймалардағы бос кеңістікті сипаттау үшін кеңінен қолданылады. ХМО ережелеріне, Федералдық ережелер жинағына және болат кемелерге арналған ABS ережелеріне сәйкес, болат кемелердегі кейбір қысымды резервуарлар 98%-дан артық толтырылмайды, бірақ ерекшеліктер бар. Бұл қысымды түсіретін клапанның газ немесе бумен үнемі жанасуын қамтамасыз ету үшін жасалған. Химиялық қолданысқа арналған кейбір қысымды түсіретін клапандар сұйықтықпен жанасқанда қысымды түсіруге арналмаған. Кейбір жағдайларда кемедегі ұлғау кеме тұрақтылығына әсер етуі мүмкін; жартылай толтырылған жүк қоймасындағы сұйық немесе жапырық жүк кеме бір жаққа еңгенде асимметриялық түрде сол жаққа қарай жылғалысы мүмкін, бұл толық жүк қоймасымен салыстырғанда тұрақтылықтың қалыпты шегін азайтады. Резервуардағы шамадан тыс ұлғау еркін беттік әсерге ықпал етуі мүмкін. Еркін беттік әсерге қатысты, толмаған резервуар "бос резервуар" деп, ал толық резервуар "толтырылған" деп сипатталады.
Ullage is also widely used in industrial or marine settings to describe the empty space in large tanks or holds used to store or carry liquids or bulk solids such as grain. In accordance with IMO regulations, the Code of Federal Regulations, and the ABS Rules for Steel Vessels, certain pressurized tanks on steel ships may not be filled greater than 98% full, although there are exceptions. This is so that the pressure relief valve is always in contact with a gas or vapor. Certain pressure relief valves for chemical use are not designed to relieve the pressure when in contact with liquids. In some cases, the ullage in a ship's hold can be relevant to stability; liquid or dry bulk cargo in a part filled hold can shift asymmetrically towards one side as the ship heels to one side and the other, reducing the margin of stability when compared with a full hold. Excessive ullage in a tank may contribute to the free surface effect. When referring to the free surface effect, the condition of a tank that is not full is described as a "slack tank", while a full tank is "pressed up".