Кіріспе

Рандиандық батыр – 20 ғасырдың романист және философ Айн Рэндтің көркем әдебиетінде кең таралған тұлға, ең танымал мысалдары – "Фонтандер" романының Хауард Роарк және "Атлас Шруггидс" романының Джон Галт кейіпкерлері. Рэндтің көркем әдебиет жазудағы мақсаты – "идеал адамды" бейнелеу, яғни тек өзінің құндылықтарына жету үшін табандылық танытатын адамды көрсету. Рандиандық батыр этикалық эгоизмді бейнелейді, бұл – адамның рационалды жеке мүддесі моральдық әрекеттердің негізі болуы керек деген этикалық принцип. Басты құндылық, "жоғары моральдық мақсат" – бақыт (гр. эвдемония). Оның барлық кейіпкерлері – батырлар.

Сипаттамалары

Рандиандық кейіпкердің архетипі – шығармашылық жеке тұлға. Рэнд адамдардың бір-біріне қарызды болуын жоққа шығарғанымен, оның кейіпкерлері өте жомарт, себебі олар кінә сезімі емес, мейірім мен түсінікпен әрекет етеді. Әдетте, Рандиандық батыр радикалдық жекешелікпен, моральдық нығайлылықпен, интеллектісімен/қабілетімен, өзін-өзі бақылаумен, эмоционалдық дисциплинамен және (көбінесе, бірақ әрқашан емес) басқа Рандиандық батырлардың көзімен тартымды физикалық қасиеттерімен сипатталады. Рэнд кейіпкерлері бойы ұзын, күшті және тік жүреді; әйелдері әдемі келбетті, қарсы тұратын позада және ішкі тыныштық сезімін білдіреді, ал еркектер физикалық тұрғыдан мықты және иілгіш, көбінесе сұр көзді болады. Джером Тукилл АҚШ президенті Джеральд Фордты "бойы ұзын, сары шашты, көздері айқын, жүзі сұлу және дене бітімі жақсы" деп сипаттап, оны Рандиандық кейіпкердің физикалық бейнесінің үлгісі деп атады. Марксистік философ Славой Жижек Рандтың туындыларындағы Рандиандық кейіпкерді ерекше, шығармашылық жеке тұлға (Мырза) мен біртекті конформистер тобы арасындағы қақтығыстың "дәстүрлі еркек сюжетінде" қарастырады. Ол Рандиандық кейіпкерді фаллократ деп санамайды, оның орнына "темір ерік-жігері бар тік, келісімсіз еркек тұлғалары" шындығында басқаның құштарлығына батып, одан арылу арқылы босаған әйелдік субъект ретінде пайда болатынын, оған немқұрайлы "таза құштарлық болмысына" айналатынын айтады.

Ерекше жағдайлар

Рандиандық батырдың архетипі Рандтың ең алғашқы шығармаларында-ақ (әсіресе, «16 қаңтар түні» романындағы Бьорн Фолкнер және «Біз тірілер» романындағы Лео Коваленский) кездеседі, бірақ оның ең белгілі мысалдары Рандтың пісіп-жетілген туындыларында, атап айтқанда, 1938 жылғы «Аннтем» повесінен бастап пайда болады.

Әнұран

Азаттық жойылған және жеке ерекшелік ауру деп есептелетін антиутопиялық болашақтағы "Әнұран" повесі, жылдам және зейінді ойлы адам – Теңдік 7-2521-нің көзімен баяндалады. Оның коллективистік қоғамының басшылары оны көше сыпырушысы болып жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Көтерілісшінің өртелісін көргенде, Теңдік ортақ рухты сезінеді. Өзінің достары ұстанған бұйрықтарға қарамастан, ол антиутопиялық қоғамда жоғалған электр қуатын қайта ашады. Ол сүйіктісімен бірге коллективистік қоғамнан қашып, бір-бірін "Жеңілмеген" және "Алтын" деп атайды, және олар жекелей тұлғаның бекінісін бірге салады, одан олар мен осындай ойлы адамдар бостандық үшін күресті бастай алады. Архитектор Роарк өз мамандығының қауымдастығымен бірнеше рет келіспейді. Романның басында Роарк дәстүрлі стильде жобалаудан бас тартқандықтан университеттен қуылды. Мансабының барысында ол өзінің көзқарасынан басқа ешқандай жобаны жасаудан бас тартады. Архитекторлардың кәсіби ұйымы оны дәстүрге "лайықты құрмет" көрсетпегені үшін сынап, алайда соңында ол жеңіске жетеді.

Атлас күресін бастады

Атлас күресінің басты кейіпкері – Дагни Таггарт, оны Рэнд «әйелдік Роарк» деп сипаттайды. «Атлас Шруггге» бірнеше Рандиандық батырлар енгізілген, олардың кейбіреулері түсіндірме сюжетте де, негізгі оқиғада да кездеседі. Олар интеллекттің тұлғасы болып бейнеленеді – Джон Галттың жетекшілігімен әлемнен кетуі, әлемнің біртіндеп құлдырауымен паралель. Дагни Таггарт кейіпкерін Рандиандық батыр ретінде қарастырған ғалым Эдвард Юнкинс, ол құштарлық пен құрмет сезімін тудырғанын, бірақ ынталандырғаннан гөрі шабыттандырғанын атап өтті. Юнкинс Рандиандық батыр тұжырымын тартымды деп тапты, бірақ Таггарттың нақты жағдайын білмейтін адам үшін ол қол жеткізбес. Рэндтің романдары әркімнің тек қана өз таңдауымен ең жақсы бола алатын әлемді көрсетеді, ал Юнкинс «біз өзіміздің жағдайымызды жеңе алмаймыз және бұл жағдай көбінесе көпшілікке тиесілі» деген қарама-қайшылыққа тап келеді деп мәлімдеді.