Кіріспе

Советтік орыс жазушысы, аудармашы және диссидент Юлий Маркович Даниил (15 қараша 1925 – 30 желтоқсан 1988) – орыс жазушысы және совет диссиденті, 1966 жылғы Синявский-Даниил ісі бойынша сотталушы ретінде танымал. Даниил кеңес қоғамын сынаған әңгімелер мен өлеңдерді Николай Аржак және Ю. Петров псевдонимдерімен жазып, аударған, оларды совет цензурасынан қашу үшін Батыста жариялаған. Даниил мен Андрей Синявскийлер көрсеткіштік сотта кеңеске қарсы агитация жасады деген айыппен сотталды, өз шығармалары мен көркем әдебиеті үшін ғана сотталған алғашқы совет жазушылары болып есептеледі. Олар бес жыл бойы Гулаг лагерінде және түрмеде жазасын өтеді.

Жас шағы мен шығармашылығы

Юлий Даниэль 1925 жылғы 15 қарашада Мәскеуде, Ресей еврей драматургі Марк Даниэль мен Мина Павловна Даниэльдің ұлы болып дүниеге келді. 1942 жылы 17 жасар Даниэль жасы жөнінде жалған мәлімдеме жасап, Екінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданында 2-ші Украина және 3-ші Белоруссия майдандарында өз еркімен қызмет етті. 1944 жылы Даниэль аяқтарына ауыр жарақат алды және Қызыл Армиядан демобилизацияланды. 1950 жылы Даниэль Мәскеу педагогикалық институтын (қазіргі Мәскеу мемлекеттік аймақтық университеті) бітіріп, Калуга және Мәскеуде мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Даниэль сонымен қатар түрлі тілдерден өлеңдерді аударды, және достасы Андрей Синявский сияқты, совет қоғамын сатиралық тұрғыдан немесе сынға алып жазған, бірақ, әрине, Кеңес Одағының Коммунистік партиясы (КПСС) оларды жариялаудан бас тартқан, өзекті әңгімелер мен повестьтер жазды. Даниэль мен Синявский өздерінің туындыларын Кеңес Одағынан Францияға заңсыз шығарып, псевдонимдермен жариялады. Даниэль Лариса Богоразға үйленді, ол да кейіннен Кеңес диссиденті ретінде танылды.

Синявский-Даниел ісі

1959 жылы Николай Аршак деген атпен жарық көрген Даниэльдің «Мәскеу сөйлейді» атты еңбегі КГБ-ның, яғни Кеңес Одағының басты қауіпсіздік агенттігі мен құпия полициясының назарын аударды. КГБ Даниэль мен Синьевскийдің Батыста жарық көрген диссиденттік шығармаларын тергеуді бастады және олардың псевдонимдерін нақты кімдіктерімен байланыстырды. Даниэль мен Синьевский бірнеше жыл бойы КГБ-ның үздіксіз бақылауында және тергеуінде болды. 1965 жылдың қыркүйегінде Даниэль мен Синьевский шетелде жарық көрген әдеби шығармалары үшін тұтқындалып, танымал Синьевский-Даниэль процесіне тартылды. Кеңес прокуратурасы Даниэль мен Синьевскийді шетелде материал жариялағаны үшін немесе псевдонимдер қолданғаны үшін айыптай алмады, себебі екеуі де Кеңес заңы бойынша заңмен рұқсат етілген. Оларға РСФСР Қылмыстық кодексінің 70-бабы бойынша кеңеске қарсы агитация мен пропаганда жасады деген айып тағылды. Екі жазушы да өзінің кінәсіз екенін мәлімдеді, бұл Кеңес заманындағы көрсеткіштік сот процестерінде айыпталушылар үшін ерекше жағдай болатын. 1966 жылдың 14 ақпанында Даниэль «кеңеске қарсы қызметі» үшін бес жылға қатаң еңбекке сотталды, ал Синьевский жеті жылға сотталды. 1967 жылы Андрей Сахаров Даниэльдің мүддесін қорғап, сол кездегі КГБ төрағасы Юрий Андроповқа тікелей жүгінді. Сахаровқа Даниэль мен Синьевскийдің Қазан төңкерісінің 50 жылдығына орай жалпы кешіріммен босатылатыны айтылды, бірақ бұл жалған болып шықты, себебі кешірім саяси тұтқындарға қолданылмады. Даниэль төрт жыл Мордовиядағы ГУЛАГ лагерінде, Дюбравлагта, ал бір жыл Владимир түрмесінде өтті.

Соңғы жылдары және ықпалы

Даниэль бостандыққа шығып, кеңес диссиденттері арасындағы әдеттегідей, елден кетуден бас тартты және Мәскеуге көшіп бармас бұрын Калугада тұрды. Фред Коулманның айтуынша, "қазіргі тарихшылар заманауи кеңес диссиденттер қозғалысының туған күнін анықтауда қиындық көрмейді. Ол 1966 жылдың ақпанында Андрей Синявский мен Юлий Даниэльдің сот процесімен басталды, екеуі де шетелге контрабандалық жолмен өткізілген және псевдонимдермен жарияланған сатиралық туындыларында коммунистік режимді қынжырлаған еді. Олар сол кезде коммунистік үкіметті құлатуға көмектесетін қозғалысты бастап жатыр екендерін түсінбеді". Даниэль мен Синявский Кеңес Одағына қарсы шығуға ниеттенген жоқ. Даниэль Никита Хрущев кезіндегі Жеке Басқа Құлықтың қайта жандануынан шын жүректен алаңдады, бұл оның "Бұл – Мәскеу сөйлейді" атты әңгімесіне түрткі болды, ал Синявский социализмнің дұрыс бағыт екеніне сенетінін, бірақ қолданылған әдістердің кейде қате болғанын айтты. Даниэльдің өліміне аз уақыт қалғанда Булат Окуджава оның атымен жарияланған кейбір аудармалардың ішінде Даниэльдің жазғандарының да бар екенін мойындады, себебі ол Кеңес Одағында жариялануға тыйым салынған авторлардың тізімінде болған. Даниэль 1988 жылдың 30 желтоқсанында қайтыс болды, ал Синявский мен оның әйелі Мария Розанова 1973 жылы Синявский босатылғаннан кейін эмиграциялық кеткен Франциядан дереу оның жерлеу рәсіміне ұшып келді. Даниэль Мәскеудегі өнер қайырмандарының көптеп жерленгенімен белгілі Ваганьково зиратына қойылды.

Отбасы

Оның ұлы Александр Даниэль математик, ал немересі Майкл Даниэль тіл білімі маманы.