Элиза Харт Спалдинг: Америкалық миссионер және Нез-Перс халқымен жұмысы
Eliza Hart Spalding
Элиза Спалдинг (1807-1851) – АҚШ миссионері, Нез-Перс тайпасы (nimiipuu) арасында білім таратып, алғашқы кітаптарды тілдеріне аударған. Миссионерлік қызмет, білім беру.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық миссионер (1807–1851) Элиза Харт Спэлдинг (1807–1851) – американдық миссионер. Ол күйеуі Генри Х. Спэлдингпен бірге Орегон миссионерлік тобына қосылып, Айдахо штатының Лапвай қаласында Нимипуу деп аталатын Нез Персе тайпасының арасында қоныстанды. Ол жақсы білім алған және Америкада туған халықтардың тілін үйренген алғашқы миссионерлердің бірі болды. Ол Нез Персе тілінің жазбаша нұсқасын жасап, Киелі кітаптан алынған оқиғалар мен ән-күйлерді сол тілде басып шығарды. Оның ән жинағы Нез Персе тілінде жазылған алғашқы кітап еді. Ол жүздеген жергілікті тұрғындарға біріншіде бірнеше адамға сабақ немесе ән үйретті, ал олар оны жаттап алғаннан кейін, оны адамдар тобына үйретті.
American missionary (1807–1851)
Eliza Hart Spalding (1807–1851) was an American missionary who joined an Oregon missionary party with her husband Henry H. Spalding and settled among the Nez Perce People called the nimiipuu in Lapwai, Idaho. She was a well educated woman who was among the first missionaries to learn a Native American language. She developed a written version of the language and printed Bible story lessons and hymns in the Nez Perce language. Her hymnal was the first book written in the Nez Perce language. She taught hundreds of native people by first teaching a few people a lesson or a song, and after they memorized it, they taught it to groups to people.
Ерте өмір
Элиза Харт 1807 жылғы 11 тамызда қазіргі Коннектикут штатындағы Берлин қаласында капитан Леви мен Марта Харттың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі фермер болған, сонымен қатар жергілікті милицияда капитан болған болуы мүмкін. Ол алты баланың үлкені, үш інісі мен екі апасы болған. Оның отбасы 1820 жылы Нью-Йорк штатының Oneida округіне көшіп, Голландия Патент ауылының жанындағы фермада тұрды. Ол ірімшік, май, шам және сабын жасауды үйренді. Жіп иіріп, мата тоқуға да қабілетті болды. Бала кезінде сурет салу мен бояу өнерін де меңгерді. Ол Чипман әйелдер академиясына оқуға түсті. Нью-Йорктің Клинтон қаласында орналасқан бұл академия оның отбасының фермасынан шамамен 20 шақырым қашықтықта болды. Ол сондай-ақ мектепте сабақ берген деседі. Дініне терең берілген, тіпті мистикалық көзқарастары бар Элиза 1826 жылғы 20 тамызда Голландия Патенті Пресвитериан шіркеуіне қосылды.
Eliza Hart was born in what is now the town of Berlin, Connecticut on August 11, 1807 to Captain Levi and Martha Hart. Her father was a farmer and may have been a captain in the local militia. The oldest of six children, she had three brothers and two sisters. Her family moved to Oneida County, New York in 1820 and lived on a farm near the village of Holland Patent. She learned to make cheese, butter, candles, and soap. She was able to spin thread and weave fabric. She also learned to draw and paint as a child. She attended Chipman Female Academy. Located in Clinton, New York, it was about 20 miles from her family's farm. She is also said to have taught school. Deeply and nearly mystically religious, she joined the Presbyterian Church of Holland Patent on August 20, 1826.
Неке және балалар
Бір ортақ дос Генри Х. Спалдингті, іздегені – дінге берілген әйел болған Елиза Хартпен таныстырды. Нью-Йорк штатының Пратсбург қаласындағы Франклин академиясының студенті Генри 1830 жылы Элизамен хаттасуды бастады. Бір жыл өткен соң ол Клинтон қаласындағы Гамильтон колледжіне қабылданды, бірақ Огайо штатының Хадсон қаласындағы Батыс резервтік колледжіне ауысты, онда Америка білім беру қоғамынан қолдау алатын басқа студенттер мектеппен көбірек үндестік тапты. Ол 1833 жылдың 13 қазанында Гадсон қаласында Генриге тұрмысқа шығып, Елиза Харт Спалдинг атанды. 1838 жылдың көктемінде, ана болғаннан кейін Спалдинг миссионер әріптесі Нарцисса Уитменмен бірге таңғы сағат 9-дан 10-ға дейін "аналардың жауапты міндеттерін атқару үшін және балаларымыздың ертерек сенімге келуі үшін құдайдан жәрдем іздеуге" уәде берді. Бұл амал оған Вашингтонда тұратын Уитменмен байланыста болуға көмектесті және аналық туралы өсіп келе жатып үйренген мәдени дәстүрлерін сақтауға мүмкіндік берді. 1838 жылдың қыркүйегінде Спалдинг, Уитмен және жаңадан келген әйел миссионерлер – Майра Элс, Мэри Уокер, Мэри Грей және Сара Смит Колумбия аналар қауымдастығын құрды.
A mutual friend connected Henry H. Spalding, who was seeking a pious woman, with Eliza Hart. A student at Franklin Academy in Prattsburgh, New York, Henry began corresponding with Eliza in 1830. One year later, he enrolled at Hamilton College in Clinton, but transferred to Western Reserve College in Hudson, Ohio, where other students receiving aid from the American Education Society felt more accord with the school. She married Henry in Hudson on October 13, 1833, becoming Eliza Hart Spalding. In the Spring of 1838, after she had become a mother, Spalding made a commitment with fellow missionary Narcissa Whitman to spend the hour between 9 and 10 a. m. "to seek divine assistance discharging the responsible duties of mothers and for the early conversion of our children." This practice helped her feel connected to Whitman, who lived in Washington, and maintained the cultural practices she learned as she grew up about motherhood. In September 1838, Spalding, Whitman, and the newly arrived women missionaries—Myra Eells, Mary Walker, Mary Gray, and Sarah Smith—formed the Columbia Maternal Association.
Саяхат
Сполдингтер 1835 жылдың қысында Орегон өлкесіне (Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы кең аумақ) бағыт алған пресвитериандық миссионерлік топқа қосылды, сондай-ақ Уильям Генри Грей Американың шетелдік миссиялар жөніндегі комиссарлар кеңесі (ABCFM) үшін жұмыс істеді. Оларды Гудзон шығанағы компаниясы мен Америкалық тері компаниясының тері саудагерлері жетектеп, қорғады. Гудзон шығанағы компаниясының бекіністері миссионерлер сапары барысында оларға қажетті жабдықтарды сатты. Нарциссамен бірге олар Континенттік бөліністі кесіп өткен алғашқы еуропалық әйелдер болды, және тағы біреуі Вайоминг штатының Ландер қаласының жанындағы Орегон жолындағы Тәуелсіздік тасында тоқтады.
The Spaldings joined a Presbyterian missionary party bound for Oregon Country (a large region of the Pacific Northwest) in the winter of 1835. and William Henry Gray for the American Board of Commissioners for Foreign Missions (ABCFM). They were led and protected by fur traders from the Hudson's Bay Company and the American Fur Company. The Hudson's Bay Company forts sold supplies to the missionaries over the course of their journey. With Narcissa, the two were the first white women to cross the Continental Divide. and another along the Oregon Trail at Independence Rock near Lander, Wyoming.
Миссияны белгілеу
Сполдингтер 1836 жылдың 29 қарашасында миссиялық орындарына келді. Ол қыздарға тоқу, тігу және мата тоқуды үйретті, бұл Роки тауларының батысындағы алғашқы тоқу станогы болды.
The Spaldings arrived at their mission site on November 29, 1836. She taught girls to knit, sew, and weave cloth, using the first weaving loom west of the Rocky Mountains.
Қарым-қатынастар
Ол nimiipuu-дан көмек сұрап, оны қабылдады, мысалы, 1837 жылы қарашада қызы Элизаның дүниеге келуіне көмектесті. Ол, олардан өзгерістерді сұрамас бұрын, жергілікті халықтан үйренудің маңызды екенін түсінді. Миссия Айдаходағы алғашқы еуропалықтар қонысына айналды, онда темірші шеберханасы, екі мектеп, студенттерге арналған жатақханалар, жиналыстар үйі, екі баспахана, иіру және тоқу шеберханасы, жазғы ас үйі және басқа да шаруашылық ғимараттары болды. Оның 44 акр өңделген жері, 146 жылқысы, шошқасы және сиыры болды.
She asked for and accepted help from the nimiipuu, such as help with the delivery of her daughter, Eliza, in November 1837. She felt it was important to learn from the native people before asking them to change. The mission grew to become the first white settlement in Idaho, with a blacksmith shop, two schools, student dormitories, a meeting house, two print shops, a spinning and weaving shop, a summer kitchen, other outbuildings. It had 44 acres of cultivated land with 146 horses, pigs and cows.
Өлім
Элиза Спалдинг туберкулезден 1851 жылдың 7 қаңтарында Орегон штатының Браунсвилл қаласының жанында қайтыс болды. Оның қабір тасына Генридің мына сөздері жазылған: "Спалдинг ханымды барлығы да құрметтеді және жоғары бағалады, ал индейлерге одан артық немесе жақсырақ әсер ете білген адам болған жоқ". Бұл қабірстан Лапвай миссиясы қабірстаны деп те аталады және ол Спэлдинг миссиясына жақын орналасқан.
Eliza Spalding died of tuberculosis near Brownsville, Oregon on January 7, 1851. Her tombstone, among other sentiments, was engraved with words from Henry: "Mrs. Spalding was respected and esteemed by all, and no one had greater or better influence over the Indians". The cemetery is also called the Lapwai Mission Cemetery and is located near the Spalding Mission.
Спэлдинг миссиясының орны
1923 жылы Америка революциясының қыздары (DAR) Сполдинг миссиясын еске алу үшін тақта орнатты. Жақын жердегі Сполдинг үйінің орнына да белгі қойылды. DAR миссиялық жерді мемориалдық паркке айналдыру үшін штатка лобби жасады, ол 1936 жылы Сполдинг мемориалдық мемлекеттік паркі ретінде құрылды. 1965 жылдан бері ол Нез Перс ұлттық тарихи паркінің құрамына кіреді. 1974 жылы Айдахо университетінің археологтары бұл жерді қазба жұмыстарынан өтеді.
A tablet was installed by the Daughters of the American Revolution (DAR) in 1923 that commemorated the Spalding Mission, A marker was also placed at the nearby Spalding Home Site. The DAR lobbied the state for the mission site to become a memorial park, which was established as Spalding Memorial State Park in 1936. Since 1965, it is now part of the Nez Perce National Historical Park. The site was excavated by University of Idaho archaeologiests in 1974.