Кіріспе
Гумма патшалығы – 18 ғасырда пайда болған Эфиопия империясының Гибе аймағындағы патшалық. Оның шығыс шекарасын Дидесса өзенінің иілісі құрады, ол оны солтүстік-шығыста Лимму Эннареядан (ағыс бойымен жоғарыға қарай) және оңтүстікте Гомма мен Гера патшалықтарынан бөліп тұрды. Оның солтүстік шекарасынан әртүрлі Мача Оромо топтары, ал батысында Сидамо топтары орналасқан. Оның аумағы шамамен қазіргі Гечи, Бореча және Дидесса аудандарымен сәйкес келеді. Бұл бұрынғы патшалық көбінесе орташа биіктігі 6500 фут болатын жазықта орналасқан және 1880 жылы шамамен 50 000 адамға ие болды. Оның тұрғындары батырлар ретінде танымал болған. Беккингем мен Хантингфорд Гумманы, Гоммамен бірге, Гибе патшалықтарының ең аз экономикалық дамыған патшалығы деп есептеді; алайда Мохамед Хассен, солтүстік және батыс шекараларын қоспағанда, солтүстіктегі Аржо мен батыстағы Нонно көршілерінің үнемі шабуылдары осы аймақтардағы адамдарды мал өсіруге мәжбүр еткенімен, қалған жерлер қарқынды түрде өңделіп, сорго, бидай, арпа және мақта сияқты басқа Гибе патшалықтарындағы дәл осы егіндер өсірілді, тек кофе өспеген.
The Kingdom of Gumma was a kingdom in the Gibe region of Ethiopia that emerged in the 18th century. Its eastern border was formed by the bend of the Didessa River, which separated it from (proceeding downstream to upstream) Limmu Ennarea to the northeast, and the kingdoms of Gomma and Gera to the south. Beyond its northern border were various Macha Oromo groups, and to the west Sidamo groups. Its territory corresponds approximately with the modern woredas of Gechi, Borecha, and Didessa. This former kingdom was mostly located on a plateau with an average elevation of 6500 feet, and had a population estimated in 1880 of about 50,000. Its inhabitants had a reputation as warriors. Beckingham and Huntingford considered Gumma, along with Gomma, was the least economically developed of the Gibe kingdoms; however Mohamed Hassen notes that, with the exception of the northern and western boundaries where constant raiding by her neighbors, the Arjo in the north and the Nonno in the west, forced those living in those parts to embrace pastoralism, the land was intensively farmed and grew many of the same crops as the other Gibe kingdoms sorghum, wheat, barley and cotton, except for coffee.
Тарих
Билік басындағы Гомма әулетінің айтуынша, олар Могадишодан келген шейхтің ұрпағы. Олар өздерінің таяу уақыттағы шығу тегін Адам есімді адаммен байланыстырады. Шамамен 1770 жылы ол осы аймаққа келіп қоныстанды, кейін бұрынғы әулеттің соңғы патшасы Сарбораданы құлатуға көмектескен деседі. Тарихшы Мұхаммед Хассен осы дәстүрді талқылағанда, Адам туралы бұл әңгіменің «әулеттің түпкі негізін қалаушыны исламдастыру үшін ойлап табылды» деген пікірді келтіреді. Жаве патшаны Шева мен Бегемдерден келген саудагерлер ислам дініне өткізіп, өз кезегінде ол да өз халқына діни сенімін таңды. 1882 жылы Гумма патшасы Абба Джубир Эннерея, Гомма және Джимма патшаларын «Мұсылман лигасы» деп аталатын конфедерация құруға көндірді, осы арқылы Мача Оромо тайпаларының қауіп-қатеріне тойтарыс беруді көздеді. Мача Оромо тайпалары да өздерінің «Төрт Оромо лигасы» атты одағын құрған болатын. Бастапқыда Мұсылман лигасы бұл қауіпке қарсы көп табысқа жете алмады, себебі Абба Джубирдің ағасы Абба Дигир тұтқындалғанға дейін, басқа мүшелері Мачаға қарсы оны қолдамады. Осы кезде Эннерея халқы оларға көмекке келді, бірақ тіпті осы көмекпен де Абба Джубир сәттілікке жете алмады және ағасын қауіпсіз босату үшін Мачамен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. Содан кейін Абба Джубир Джиммаға қарсы соғыс ашты және оның астанасын тонады, Гомма мен Лимму Энерея Джиммаға көмекке келгеніне қарамастан. Мұсылман лигасының сәтсіздігіне қарамастан, Гумма исламның бекінісі болып қала берді және басқа Гиб патшалықтарынан қуылған адамдарға пана берді. 1885 жылы оны император Менелик II басып алды, бірақ патшалық «шетелдік отарлаушылық әкімшілікке қарсы бүлік пен мұсылман фанатизмінің ошағы» болып қалды. Соңғы патшаның ұлы Фириса, жаулап алудан кейін Суданға қашып, 1899 жылы оралып, жаулап алушыларға қарсы джихад жариялады. Фириса 1902 жылы тұтқындалып, көп ұзамай Джиммада өлім жазасына кесілді.