Кіріспе

Маңғала сүтресі немесе тали (ISO: tāḷi) – күйеу жігіт үйлену тойында, индуисттік той кезінде келіншектің мойнына байлайтын алқа. Бұл алқа тұрмысқа шыққан индуист әйелдің мәртебесін көрсетеді. Маңғала сүтресінің тарихы б.з.д. 4 ғасырға дейін жетеді, ол Лалита Сахасранамада маңгалия сүтрасы деп аталады, ал Сангам мәтіні Пуранануруда әйелдің мойнындағы киелі неке белгісі туралы айтылады. Сонымен қатар, б.з. 6 ғасырында қалыңдыққа басқа ер адамдар мен жаман рухтардан қорғау үшін байланған бір сары жіп ретінде де еске алынады. Маңғала сүтресін байлау Үндістан, Шри-Ланка және Непалда кең таралған әлеуметтік дәстүр.

Шолу

Мангала сутрасы сөзбе-сөз "қасиетті жіп" дегенді білдіреді, ол қалыңдықтың мойнына тоғыстырылады және ол неке бойы киеді. Әдетте, бұл сары немесе қара жіпке тізілген қара мұныздан жасалған алқа. Аймақтық ерекшеліктерге байланысты, мангала сутрасына алтын, ақ немесе қызыл мұныздар да қосылуы мүмкін. Бұл әйелдердің некеде екенін көрсететін белгі. Қасиетті жіп туралы түсінік ғасырлар бойы, тіпті Сангам дәуірінен бері келе жатыр. Бірақ осы қасиетті жіптердің мәні уақыт өте өзгеріп, әртүрлі қауымдастықтарда әртүрлі болып табылады. Сириялық христиандар сияқты индуист емес дін өкілдері де мангала сутрасын киеді, бірақ оның үстінде крест болады. Үндістанда мангала сутрасы жоқ көптеген қауымдар бар, олардың орнына басқа неке белгілері қолданылады. Мысалы, Солтүстік Үндістанның көп бөлігінде әйелдің некеде екенін аяқ сақинасы мен шыны білезіктері көрсетеді. Үндістан зергерлік бұйымдарының тарихшысы Уша Балакришнан, қалыңдыққа мангала сутрасын салтанатты түрде тағып, некені рәсімдеу – бұл заманауи түсінік екенін, ол бизнес стратегияларының маркетингтік әрекеттерінің арқасында мүмкін болғанын түсіндіреді. Ол сондай-ақ, "Ежелгі Үндістанда қазіргідей алмаз, әшекейлермен мангала сутра арқылы неке қию туралы түсінік болған жоқ" дейді. Мангала сутрасының түсінігі ғасырлар бойы дамып, бірнеше үнді қауымдарының некелерінің ажырамас бөлігіне айналды.

Маңыздылығы

Ади Шанкара мангала сутрасының маңыздылығын "Саундарья лахари" атты танымал кітабында қайта баяндаған. Хинду дәстүрінде мангала сутра күйеуінің ұзақ өмір сүруі үшін тағылады. Діни ғұрыптар мен қоғамдық үміттерге сәйкес, үйленген әйелдер өмір бойы мангала сутрасын киюі тиіс, себебі бұл амал күйеуінің денсаулығы мен әл-ауқатын жақсартады деп сендіріледі. Ежелгі заманда қалыңдық әшекейлері қартайғанда және жесірлікке ұшырағанда қаржылық кепілдік ретінде де қызмет еткен, әйелдердің мүлік құқығы болғанымен қатар.

Үлгілер

Мангала сутралары әр түрлі үлгіде жасалады. Ең көп таралғандары – Телангана және Андхра-Прадеш штатындағы телугулардың киетін Лакшми талиі, онда игілік құдайы Лакшминің бейнесі бейнеленген, Кераланың малаялилері киетін ела тали немесе минну, сондай-ақ Тамил Надудағы кшатрий кастасының тамилдері киетін Кумбха талиі. Үлгіні күйеу жігіттің отбасы қабылданған дәстүрлерге сәйкес таңдайды. Гуджарат және Раджастханнан келген марварилер көбінесе алтын тізбекке ілінген алмаз әшекейін тағады, ол тек сәндік мақсатта қолданылады және дәстүрлі мағынада мангала сутраның орнын толыққанды алмастырмайды. Махараштралық маратхилер екі вати әшекейінен тұратын, кішкентай тостаған сияқты пішінделген шағын алқа тағады. Карнатакалық каннадигалардың мангала сутрасы маратхилердікіне ұқсас, бірақ әдетте екі ватиі болады. Бүгінде көптеген сәнге құмар отбасылар жеңіл нұсқаларды таңдайды, олар бір ватиден немесе көбірек заманауи стильде жасалған.