Кіріспе
Каслбар шайқасы – 1798 жылғы Ирландия көтерілісінің әскери қақтығысы, ол 1798 жылдың 27 тамызында Майо окруғының Каслбар қаласының жанында болды. 2000 француз революциялық армиясының әскері мен Біріккен ирланд көтерілісшілерінің біріккен күші, негізінен ирланд милициясынан құралған 6000 сарбазды британдық короналық күштерін, кейіннен «Каслбар жарысы» немесе «Каслбардағы жарыс» деп аталатын шайқаста, 1-ші Лейк виконты Герард Лейк жеңді.
The Battle of Castlebar was a military engagement of the Irish Rebellion of 1798 which occurred on 27 August 1798 near the town of Castlebar, County Mayo. A combined force of 2,000 French Revolutionary Army troops and United Irishmen rebels routed a British Crown force of 6,000 men mainly consisting of Irish militiamen by Gerard Lake, 1st Viscount Lake in what would later become known as the "Castlebar Races" or "Races of Castlebar".
Өмірбаян
Теобалд Вольф Тоунның Біріккен ирландтар қоғамы бастаған ирланд революциясына көмектесу үшін күткен француз десанты 22 тамызда, бес күн бұрын генерал Жан Жозеф Амабль Юмберттің басқаруымен шамамен 1100 әскер Майо округындағы Цилл Чуимин-Страндқа түсті. Күштері шағын болғанымен, алыс орналасқан жері, солтүстіктегі Ленстерде орналасқан ондаған мың британдық әскерлерден қашықта, қарсылықсыз қонуға мүмкіндік берді. Олар сол аймақтағы қалған көтерілісшілерді тазалаумен айналысып жатқан болатын. Жақын орналасқан Киллала қаласы жергілікті жасақтардың қысқа ғана қарсыласуынан кейін тез басып алынды. Оңтүстіктегі Баллина екі күннен кейін, қаладан француз-ирланд әскерінің жорылына қарсы жіберілген кавалерия күштерінің жеңілісінен кейін алынды. Француздардың қонуы туралы жаңалықтан кейін, ирланд еріктілері Майоның түкпір-түкпірінен француз лагеріне ағыла бастады. Ирландияның Лорд-лейтенанты Лорд Корнуоллис Англиядан дереу күштерді қосымша сұрады, бірақ Винегар-Хилл шайқасының жеңімпазы генерал Джерард Лейктің басқаруымен барлық қолдағы күштер Каслбарда шоғырландырылды. 27 тамыз таңына қарай Каслбардағы британдық күштердің саны 6000 әскери сарбазға, ондаған артиллерия бөлімдеріне және үлкен мөлшердегі жабдықтар қоймасына жетті.
Дайындықтар
Киллалада 200-ге жуық француздық тұрақты әскерін қалдырып, Хумберт 26 тамызда Каслбарды басып алу үшін шамамен 2000 француз бен ирландтық күшін біріктірді. Оның мақсатының айқындығы, сол жердегі күшейтілген британдықтарға Баллина жолынан шабуылға қарсы күштерін орналастыруға мүмкіндік берді, олардың күштері мен артиллериясы осыған сәйкес жайғастырылды. Бірақ, жергілікті тұрғындар француздарға Конн көлінің батысымен Каслбарға дейінгі басқа жолды көрсетті, британдықтардың пікірінше, бұл жол қазіргі әскер мен артиллериясымен өтілмейтіндей көрінетін. Бұл жол сәтті басылып алынды және Лейктің барлаушылары жаудың жақындап келе жатқанын байқағанда, британдықтар күмәнсіз бағыттан келетін қауіпке қарсы бүкіл күштерін жедел түрде қайта жайғастыруға мәжбүр болды. Француздар Каслбарға шабуыл жасағанда, Гор қамалының иесі Джеймс Кафф артқы күзет ұйымдастырды. Қамал Диль өзенінің жағасында, Кроссмолония мен Каслбарға баратын жолға жақын орналасқан. Алғашқыда қамал ирланд шаруаларымен және жасақпен шайқасты. Ұзақ шабуылдан кейін француз колонналары алға бастырылды, қамалдың есігі бұзылып, қамал түсті. Аз ғана қорғаушылар штыкпен қаза тасты. Джеймс Кафф және оның отбасыы қоныстан қашып кетті, бірақ Каслбардағы британдық күштерді флангтық маневр туралы ескерте алмады. Елді мекен көп зақым көрді, жауапкершілікке дейін Англияға алынып кетпеген барлық заттар тартылып алынды, басқа баспалдақ та өртенді, үй көп зақымдалды, бірақ толығымен қиратылмады. Джеймс Кафф Каслбар шайқасында британдық күштерге қосылып, артқы күзетті ұйымдастырып, көптеген әскерлердің француздық тұтқындаудан құтылуына көмектесті. Сонымен қатар, Кафф ирланд шаруаларын тұтқындауға қатысып, көтеріліске қатысқандары үшін көптеген адамдар сотталып, дарға асылды.
Шабуыл
Британдықтар жаңа орналасуын аяқтағаннан кейін, франко-ирланд әскері шамамен таңғы сағат 6-да қала сыртында пайда болды. Жаңадан орналастырылған британдық артиллерия француздар мен ирландтарға шабуыл жасап, оларды көптеп қырып салды. Бірақ француз офицерлері артиллерия шебінің ортасына қарайтын, шағын бұталы және қалың өсімдіктерден тұратын бір аймақты анықтады, ол британдықтардың атыс жолына кедергі келтіріп, қамтылуға мүмкіндік берді. Француздар штыкпен шабуылға көшті, олардың қатыгездігі мен нық қадамдары артиллерияның артындағы бөлімдерді дүрліктірді. Британдық бөлімдер француздар өз қатарларына жетпес бұрын, үрейленді және шайқас алаңынан қашып, артиллерия мен артиллерияшыларды тастап кетті. Лонгфорд пен Килкенни жасақтарының бір бөлігі республикашылдарға қосылып, тіпті бұрынғы әріптестеріне қарсы күреске қатысты. Кавалерия және британдық қатарлы жаяу әскер дүрбелеңді тоқтатуға тырысты, бірақ олар тез арада жеңіліске ұшырады.
Британдықтардың шегінуі
Мыңдаған британдық сарбаздың асығыс қашуы кезінде көптеген қару-жарақ және жабдықтар тасталып қалды, олардың ішінде генерал Лейктің жеке багажы да болды. Британдықтар Каслбардан бір-екі шақырымнан кейін қуылмағанмен, Туамға жеткенше тоқтаған жоқ, ал кейбір бөлімшелер үрейленгеннен Атлонға дейін қашып кетті. Үрей соншалық, Корнуоллистің Атлонға келгені ғана Шаннон арқылы одан әрі қашудың алдын алды. Француздар мен ирландтардың жеңісі керемет болғанымен, олар шамамен 150 адамды жоғалтты, олардың көп бөлігі шайқастың басындағы артиллериялық оққа түсті. Британдықтар 350-ден астам жарақат алды, оның шамамен 80-і қаза тапты, ал қалғаны жараланды немесе тұтқынға алынды, соның ішінде шамамен 150-і республикашылдарға қосылды. Жеңіске жеткеннен кейін мыңдаған еріктілер ортақ әскерге қосылды, сондай-ақ Франциядан күштерді күшейтуді сұрап, Коннахт Республикасын ресми түрде жариялады.
Салдары
31 тамызда көтерілісшілер "Конаут Республикасын" жариялады, ол қайта басып алынғанша 12 күнге созылды. 5 қыркүйекте британдық әскерлер Коллуниде тағы жеңіліске ұшырады, бірақ одан кейін көтеріліс жылдам дамыды. Көбірек әскер жиналды және 8 қыркүйекте Баллинамак шайқасында олардың саны 15 000-нан асты. Баллинамак француз генералы Гумбер үшін соңғы болды, ол капитуляциясын тапсырды. Ирландиялық көтерілісшілер шашырағанша қысқа ғана уақытқа соғысып, 200-і тұтқындалды, 500-і қаза тапты. 12 қыркүйекте Киллала қайта басып алынды. Тағы да француз әскери кемелері Ирландияға бет алды, бірақ олар Тори аралының жанында Корольдік теңіз күштерінен жеңіліске ұшырады. Осымен 1798 жылғы көтеріліс аяқталды. Тұтқынға алынған француз сарбаздары Англияға жеткізіліп, кейіннен өз елдеріне қайтарылды. Ирландия тегіндес француз офицерлері Дублинде ирландиялық көтерілісшілермен бірге дарға асылды.