Кіріспе

Австралиядағы кедейліктің жалпы шолуы

Австралиядағы кедейлік Австралиядағы салыстырмалы кедейлік кездесу жиілігі мен оны өлшеу мәселелерімен айналысады. Салыстырмалы табыс кедейлігі жұмыс істейтін халықтың медианалық жалақысына қатысты, халықтың қанша пайызы аз табыс табатыны ретінде өлшенеді. 2020 жылы Австралияның әлеуметтік қызмет жөніндегі кеңесі Австралияда салыстырмалы кедейлік өсіп келе жатқанын көрсететін есеп жариялады, шамамен 3,2 миллион адам, немесе халықтың 13,6 пайызы, елдің медианалық табысының 50 пайызын құрайтын халықаралық деңгейде қабылданған салыстырмалы кедейлік шегінен төмен өмір сүріп жатыр. Сондай-ақ, 15 жасқа дейінгі 774 000 баланың (17,7%) салыстырмалы кедейлікте өмір сүретіні есептелді. Екі кедейлік шегі қолданылады және адамдардың тұрғын үй шығындары да ескеріледі. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) қолданатын және осы зерттеуде пайдаланылатын бір кедейлік шегі барлық үй шаруашылықтарының медианалық табысының жартысына, яғни үй шаруашылықтарының медианалық табысының 50 пайызына сәйкес келеді, ал екіншісі медианалық табыстың 60 пайызын құрайды. Бірақ бұл көрсеткіштер жақында күн сайынғы 1,25 және 2,50 долларға дейін жаңартылды. Абсолютті кедейлік, өте кедейлік немесе шұғыл кедейлік – "тамақ, қауіпсіз ауыз су, санитарлық жағдайлар, денсаулық сақтау, баспана, білім және ақпарат сияқты негізгі қажеттіліктерден ауыр үзіліспен сипатталатын жағдай. Бұл жағдай тек табысқа ғана емес, сонымен қатар қызметтерге қол жеткізуге де байланысты". Осы мағынада қолданылғанда, "абсолютті кедейлік" термині көбінесе "өте кедейлік" терминімен синоним болып табылады: Дүниежүзілік банктың бұрынғы президенті Роберт Макнамара абсолютті немесе өте кедейлікті "жақсырақ адамдық қадір-қасиеттің кез келген ақылға қонымды анықтамасынан төмен, нашар тамақтану, сауатсыздық, ауру, нашар тұрғын үй, жоғары нәресте өлімі және төмен өмір сүру ұзақтығымен шектелген жағдай" деп сипаттады. Австралия – әлемдегі ең бай елдердің бірі. Роберт Тантон "Австралияның саясаты онлайн" басылымында жариялаған мақаласында: "Бұл сома үшінші әлем елдері үшін орынды болғанымен, Австралияда бұл негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қажетті сома табиғи түрде жоғары болады, өйткені бұл негізгі қажеттіліктердің бағасы жоғары" деп жазды. Алайда, өмір сүру үшін қажетті байлықтың мөлшері барлық жерлерде және уақыт кезеңдерінде бірдей емес, әсіресе Дүниежүзілік банктың кедейлік шегінен төмен түсетін азаматтардың азын қорғаған дамыған елдерде, сондықтан елдер көбінесе өздерінің ұлттық кедейлік шегін әзірлейді.

Салыстырмалы кедейлік

Кедейлік салыстырмалы түрде де өлшенуі мүмкін, мұнда кедейлік шегі қоғамның орташа табысының немесе байлығының белгілі бір үлесі ретінде белгіленеді. Қауіпсіздік деңгейін есептеудің көптеген түрлі жолдары бар, нәтижесінде кедейліктің әртүрлі деңгейлері пайда болады, ал зерттеушілер жиі шекараның қай жерде тартылуы керектігі туралы пікір таластырады. Мысалы, 2000 жылы Смит отбасы мен NATSEM (Әлеуметтік және экономикалық модельдеу жөніндегі ұлттық орталық) жасаған есебінде әрбір сегіз австралиялықтан 1-і кедейлікпен күресіп жатқаны көрсетілген. Тәуелсіз зерттеулер орталығы (CIS) олардың зерттеулері бойынша бұл көрсеткіш 12 адамның 1-інен кем емес, тіпті 20 адамның 1-інен төмен болуы мүмкін деп санайды. Себебі олардың кедейлік шегі әртүрлі анықталды: Смит отбасы зерттеушілері "Австралиядағы барлық жалақы төлемдерін қосып, оларды жалақы алушылардың санына бөлді. Бұл орташа көрсеткіш кедейлік деңгейін табу үшін екі есеге азайтылады" (орташа). CIS "барлық жалақы төлемдерін төмендеу тәртібімен орналастырады, жалақыны сол диапазонның дәл ортасында табады, содан кейін кедейлік деңгейін табу үшін жалақыны екі есеге азайтады" (медиана). Бұл мүлдем басқа нәтиже береді. Бұл өлшемдердің мәселесі тек табысқа бағытталғандығында. Алайда, кедейлік білім, денсаулық сақтау, қызмет көрсету мен инфрақұрылымға қол жеткізу, әлеуметтік осалдық, әлеуметтік оқшаулау, әлеуметтік капиталға қол жеткізу және т.б. сияқты басқа да көрсеткіштер арқылы да анықталады. Табысқа жатпайтын факторларды есепке алу үшін ең көп қолданылатын көрсеткіш - Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасы (БҰҰДП) жыл сайын құрастыратын Адам дамуының индексі (АДИ), ол табыс, денсаулық және білім беру бойынша өлшемдерді біріктіреді. Дамыған экономикалар үшін Адамның кедейлік индексі (HPI 2) әзірленді, ол осы елдерде табыстың, денсаулық сақтаудың және білім берудің жоғары деңгейін ескереді. Австралия осы әлемдік көрсеткіштерде жоғары орында тұр. 1973 жылы Хендерсонның кедейлік зерттеуінде Австралияда салыстырмалы кедейлік шегі есептелді. Бұл аптасына 62,70 доллар болатын, бұл екі ересек пен екі асыраушы баладан тұратын отбасының негізгі қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін қажетті сома. Бұл кедейлік шегін Мельбурн институты орташа табыстың өсуіне сәйкес тұрақты түрде жаңартып отырады; 2020 жылдың наурызында бір жұмыссыз адам үшін аптасына 445,40 доллар (тұрғын үй шығындарын қоса алғанда) болды. Австралияда ЭЫДҰ бойынша кедейлік "жеке ересек адам үшін аптасына 358 доллардан төмен қол жетімді табыс (үлкен отбасылар үшін олардың үлкен шығындарын есепке алу үшін жоғарырақ). Бала кедейлігінің деңгейі 0,13 (жасы 17-ге дейін) деп бағаланады, бұл 2013-2017 жылдардағы ЭЫДҰ статистикасына сәйкес (медиандық табысты пайдалана отырып). ACOSS мәліметтері бойынша, 15 жасқа дейінгі балалар кедейліктің 17,3% -ын, ал 15-24 жас аралығындағы жастар кедейліктің 13,9% -ын құрайды. Олардың пікірінше, кедейліктің жоғары деңгейі жалғыз басты ересектер арасындағы кедейліктің жоғары деңгейімен байланысты (шамамен 25%). Бұл көрсеткіш ЭЫДҰ статистикасына сәйкес 12,8%-ға тең кедейлік деңгейімен салыстырғанда жоғары.

Қарт адамдардың кедейлігі

ЭЫДҰ статистикасына сәйкес (үй шаруашылығының медианалық табысын қолдана отырып), 66 жастан асқан азаматтардың кедейлік деңгейі 0,257-ге жетеді, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен екі еседен астам. Бұл, АҚШ-тағы үй иеленумен салыстырғанда маңызды, мұнда «Вашингтон Пост» басылымы АҚШ-тағы үй иелерінің 66%-ының ипотекалық несиесі бар екенін шамалайды. Австралиядағы жоғары үй иелену деңгейі және төмен ипотекалық ставкалары 66 жастан асқан азаматтардың байлығын анықтаудағы фактор болуы мүмкін, бірақ бұл қарт адамдардың кедейлік деңгейінде көрінбейді.

Австралияның түпкүлдік тұрғындарының кедейлігі

2016 жылы Австралияның аборигендері мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарының 31% үй шаруашылықтарының табысы кедейлік шегінен төмен болды (кедейлік шегі – «тұрғын үй шығындарынан бұрынғы эквиваленттік қолжетімді орташа үй шаруашылық табысының 50%»). 2006–2016 жылдар аралығында Австралиядағы жергілікті халықтың кедейлік деңгейі ұлттық деңгейде баяу төмендеді, 2006 жылы 34% болса, 2011 жылы 33%-ға, ал 2016 жылы 31%-ға дейін түсті. Дегенмен, жергілікті халықтың кедейлік деңгейі мен тенденциялары географиялық тұрғыдан айтарлықтай әртүрлі, кедейлік деңгейі көбінесе қалалық аймақтарда төмендеуі байқалды. 2006 мен 2016 жылдар аралығында кедейлік деңгейі артқан өте шалғай аймақтарда 2016 жылы жергілікті халықтың кедейлік деңгейі 53% құрады.

20 ғасыр

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінгі жылдары және Австралияның соғыстан кейінгі ұзақ экономикалық өрлеу кезеңінде, әл-ауқат мемлекетінің енгізілуі мен бай қоғамның қалыптасуы "сәнді елде" кедейліктің соңына шек қойды деген кең пікір болды. Алайда, 1960-шы жылдардың ортасы мен соңында кедейлік қайта "жаңғырылып", көптеген австралиялықтар соғыстан кейінгі экономикалық өрлеудің нәтижелерін бөлісе алмағаны анықталды. Сан алуан зерттеушілер мен ұйымдар Австралиядағы кедейліктің жалғасып жатқанын көрсетті. 1960 жылы академик Хелен Хьюздің мәлімдемесіне сәйкес, Австралиядағы жарты миллион жесір, қарттар мен мүгедек зейнеткерлердің шамамен үштен бірі әлеуметтік қызметкерлердің бағалауынша кедейлікте өмір сүрді. 1959 жылы Джеймс Джупп есімді тағы бір ғалым Австралия халқының "көлемі шектеулі оннан бір бөлігі" туралы жазды, оларға аборигендер, шатырларда тұратындар, тастап кетілген әйелдер, жұмыссыз көшіп келгендер, қираған елді мекендерде тұратындар, зейнеткерлер және "күдер үзгендер" кірді. Австралиядағы кедейліктің деңгейін зерттеумен Виктория және Австралияның әлеуметтік қызмет кеңестері де айналысты, ал шіркеуге негіделген әлеуметтік қызмет агенттігі – Сент-Лауренс бауырластығы, төмен кіріс табатын отбасылар мен зейнеткерлердің қажеттіліктерін зерттейтін бірнеше зерттеу жүргізді. 1971 жылы қолданбалы экономикалық зерттеулер институты кем дегенде 1 миллион австралиялықтың кедейлікте өмір сүргенін есептеді. 1970-ші жылдардың басында судья Джон А. Ниммоның баяндамасында "өте төмен кедейлік шегінен" төмен тұратын шамамен бір миллион австралиялық бар екені көрсетілді. Женевадағы Халықаралық еңбек бюросы жүргізген кедейлік туралы басқа зерттеулер де Австралияда кедейліктің жоғары деңгейін көрсетті. 1973 жылы ұлттық кедейлік шегін қолданып, жәрдемақылар ескерілгенге дейін Австралиялықтардың 20,8%-ы, ал ескерілгеннен кейін 11,0%-ы кедейлікте өмір сүргені анықталды. Ал стандартты кедейлік шегін қолданып, жәрдемақыға дейін Австралиялықтардың 24,3%-ы, ал жәрдемақыдан кейін 19,3%-ы кедейлікте өмір сүргені есептелді.

Хендерсон тергеуі

1966 жылы Мельбурн университетінің қолданбалы экономикалық және әлеуметтік зерттеулер институты, профессоры Рональд Хендерсон басқаруымен, Мельбурн қаласындағы кедейліктің деңгейін өлшеуді қолға алды. Кедейлік шегі 33 долларға белгіленді, бұл екі балаға арналған негізгі жалақы мен бала ақшасына жуық болды. Осы көрсеткіш бойынша Мельбурндағы отбасылардың 7,7% кедейлік шегінде немесе одан төмен деңгейде өмір сүрді, ал тағы 5,2% "қауіпті түрде ең төменгі деңгейге жақын" болды. 1972 жылдың тамызында либералды премьер-министр Уильям МакМахон Кедейлік жөніндегі тергеу комиссиясын құрды, ал Хендерсон тергеу төрағасы болып тағайындалды, ол кейіннен "Хендерсон комиссиясы" деп аталды. Сол жылы сайланған Уитлэм үкіметі Комиссияның құрамын және қызмет аясын кеңейтті, оған Австралиядағы кедейліктің ауқымын, кедейлікке ең көп бейім топтарды, кедейлікте өмір сүретін адамдардың табыс қажеттіліктерін, сондай-ақ тұрғын үй және әлеуметтік қызметтерге қатысты мәселелерге назар аудару міндеті жүктелді. Бұл мәселелер комиссияның 1975 жылдың сәуірінде жарық көрген "Австралиядағы кедейлік" атты бірінші негізгі баяндамасында қарастырылды. Тұрғын үйге жұмсалатын шығындарды ескермегенде, 1972–1973 жылдары табыс тіркелген бірліктердің 10% -дан астамы Комиссия белгілеген кедейлік шегінен төмен болды, ал тағы 8% -ы "қайыршылыққа жақын" деп сипатталды, олардың табысы осы шектен 20% -дан кем. Тұрғын үйге жұмсалатын шығындар ескерілгеннен кейін, кедейлік шегінен төмен өмір сүретін табыс тіркелген бірліктердің үлесі шамамен 7% құрады. Австралияның әлеуметтік қызмет жөніндегі кеңесі 2016 және 2020 жылдары жариялаған есептерінде Австралияда кедейлік өсіп келе жатқанын көрсетті, сәйкесінше 2,9 миллион адам (жалпы санының 13,3%) және 3,2 миллион адам (жалпы санының 13,6%) ұлттық медиананың 50% -ынан төмен табысқа ие болды. Сондай-ақ, есептерде 15 жасқа дейінгі 731 000 (17,5%) және 774 000 (17,7%) баланың кедейлікте өмір сүретіні анықталды.