Кіріспе

Кедейлік шегі, кедейлік деңгейі, кедейлік сызығы немесе нан деңгейі – белгілі бір елде немесе жерде тіршілікке жеткілікті деп есептелетін ең төменгі табыс мөлшері. Кедейлік сызығы әдетте орташа ересек адамға бір жылға қажетті қаражаттың жалпы сомасын есептеу арқылы анықталады. Тұрғын үйге жұмсалатын қаражат, мысалы, пәтер жалдау ақысы, көбінесе осы есептеудің ең үлкен бөлігін құрайды, сондықтан экономистер жылжымайтын мүлік нарығын және басқа да тұрғын үй бағасының көрсеткіштерін кедейлік сызығына елеулі әсер ететін факторлар ретінде қадағалайды. Әр түрлі жағдайларды ескеру үшін жеке факторлар жиі қолданылады, мысалы, адам ата-ана, қарт, бала, үйленген болса және т.б. Кедейлік шегі жыл сайын түзетуге жатады. Іс жүзінде, кедейліктің анықтамасындай, кедейлік сызығының ресми немесе жалпы түсінігі дамыған елдерде дамушы елдерге қарағанда айтарлықтай жоғары. 2022 жылдың қыркүйегінде Дүниежүзілік банк Халықаралық кедейлік сызығын (HКС) күн сайын 2,15 долларға (сатып алу қабілетімен теңестірілген бағада) жаңартты. Сонымен қатар, 2022 жылға қарай, төменгі орташа табысқа ие елдер үшін күн сайын 3,65 доллар, ал жоғары орташа табысқа ие елдер үшін күн сайын 6,85 доллар. 1,90 доллар/күн стандарты бойынша, әлем халқының абсолютті кедейлікте өмір сүретін үлесі 1800 жылы 80%-дан 2015 жылы 10%-ға дейін төмендеді, БҰҰ-ның бағалауынша, шамамен 734 миллион адам абсолютті кедейлікте қалды.

Тарих

Чарльз Бут, ХХ ғасырдың басында Лондондағы кедейлікті зерттеудің пионері, кедейлік шегі идеясын танымал етті, бұл тұжырымдаманы бастапқыда Лондон мектеп кеңесі ойлап тапқан. Бут осы шекті аптасына 10 пенстен 20 шиллингке (£1) дейін белгіледі, оны төрт немесе бес адамдық отбасының күнкөрісіне қажетті ең төменгі сома деп есептеді. Бенджамин Сибом Роунтри (1871–1954), британдық әлеуметтанушы-зерттеуші, әлеуметтік реформатор және өнеркәсіпші, Йорк қаласындағы бай отбасыларды зерттеп, кедейлік шегін апталық ақша сомасының ең төменгі деңгейі ретінде белгіледі, ол отбасыларға салауатты өмірді қамтамасыз етуге қажетті жабдықтарды алуға мүмкіндік беруі керек еді, оның ішінде отын мен жарық, жалдау ақысы, тағам, киім, үй және жеке қажеттілік заттары. Сол кездегі жетекші диетологтардың деректеріне сүйене отырып, ол адамдар ауырмас немесе салмақ жоғалтпас бұрын қажетті ең аз калориялық мөлшерді және дұрыс тамақтану теңгерімін есептеудің ең арзан бағасын анықтады. Ол осы соманы кедейлік шегі деп белгілеп, Йорк қаласының халқының 27,84%-ы осы шектен төмен деңгейде өмір сүреді деген қорытындыға келді. Бұл нәтиже Буттың Лондондағы кедейлік туралы зерттеулерімен сәйкес келді және сол кезде кең таралған, кедейліктің тек Лондонға тән проблема екені және басқа аймақтарда кеңінен таралмағаны туралы пікірге қарсы шықты. Роунтри табысы жоқ біріншілік кедейлікті және табысы жеткілікті болғанымен, оны басқа мақсаттарға жұмсайтын екіншілік кедейлікті ажыратты (1901:295–96).

Абсолюттік кедейлік пен халықаралық кедейлік шегі

"Абсолютті кедейлік" термині кейде өте кедейліктің синонимі ретінде қолданылады. Абсолютті кедейлік – бұл тіршілік үшін қажетті негізгі ресурстардың жетіспеуі. Бұл көрсеткішті өлшеуге көмектесу үшін Дүниежүзілік банк 2022 жылдың қыркүйегінен бастап күндізгі жан басына шаққандағы халықаралық кедейлік шегін (IPL) 2,15 доллар деңгейінде белгіледі, бұл – жаһандық абсолюттік минимум. Жаңа IPL 2005 жылғы деректерге негіделген күндізгі 1,25 доллар көрсеткішін алмастырады. 2008 жылы Дүниежүзілік банк инфляцияға байланысты қайта қаралып, 2005 жылғы сатып алу қабілеті паритеті (PPP) бойынша күніне 1,25 долларды құрайтын көрсеткішпен шықты. Жаңа 1,90 долларлық көрсеткіш ICP PPP есептеулеріне негізделген және 2011 жылы АҚШ-та 1,90 долларға не сатып алуға болатындығының халықаралық эквивалентін көрсетеді. Көптеген ғалымдар бұл көрсеткіштің бүгінгі жағдайды, әсіресе дамып келе жатқан елдердегі жаңа баға деңгейлерін жақсырақ бейнелейтініне келіседі. Бұрынғы IPL шамамен күніне 1 долларды құрады. Ньюкасл университетінің профессоры Питер Эдвардтың пікірінше, бұл көрсеткіштер жасанды түрде төмен. Оның сөзіне сәйкес, 2015 жылы нақты көрсеткіш күніне 7,40 долларды құрады. Әлемдік масштабта қолданылғанда, бір ғана ақшалай кедейлік шегін пайдалану қиындықтар тудырады, себебі елдер арасында бағаларды салыстыру өте қиын. Бірдей тауарлардың бағасы елден елге күрт өзгереді; бұл әдетте PPP айырбас бағамын қолдану арқылы түзетіледі, бірақ мұндай бағаларды анықтау үшін қолданылатын тауарлар жиынтығы көбінесе кедейлердің шығындарын көрсетпейді, олардың көп бөлігі салыстырмалы түрде сәнді заттарға емес, негізгі азық-түлік тауарларына жұмсалады (кір жуғыш машиналар, әуе саяхаты, денсаулық сақтау), олар көбінесе PPP жиынтығына кіреді. Экономист Роберт К. Аллен бұл мәселені шешуге тырысып, елдер мен тарихи кезеңдерде кедейлер сатып алатын тауарлардың стандартталған жиынтығын пайдаланды, мысалы, ең арзан жергілікті астықтың (жүгері, күріш, сұлы сияқты) белгілі бір калориялық мөлшерін қосты.

Негізгі қажеттіліктер

Бастапқы қажеттіліктерге негізделген әдіс – дамушы елдерде кедейлікті өлшеудің маңызды тәсілдерінің бірі. Ол ұзақ мерзімді физикалық денсаулықты сақтау үшін қажетті ең төменгі ресурстарды, әдетте тұтыну тауарлары арқылы анықтауға тырысады. Кедейлік шегі – бұл қажеттіліктерді қанағаттандыруға қажетті табыс мөлшері. "Негізгі қажеттіліктер" әдісі 1976 жылы Халықаралық еңбек ұйымының Дүниежүзілік жұмыспен қамту конференциясында ұсынылды. "Бәлкім, WEP-тің ең жоғары жетістігі 1976 жылғы Дүниежүзілік жұмыспен қамту конференциясы болды, ол ұлттық және халықаралық даму саясатының басты мақсаты ретінде негізгі адам қажеттіліктерін қанағаттандыруды ұсынды. Дамуға қатысты негізгі қажеттіліктер көзқарасын әлемнің барлық елдерінің үкіметтері, жұмысшылар мен жұмыс берушілер ұйымдары қолдады. Ол ірі көпжақты және екіжақты даму агенттіктерінің бағдарламалары мен саясатына ықпал етті және адам дамуына қатысты әдістің алға басуы болды". Көптеген қазіргі тізімдер "негізгі қажеттіліктердің" ең төменгі деңгейін көрсетеді, бұл тек тамақ, су және баспана ғана емес, сонымен қатар санитария, білім және денсаулық сақтауды қамтиды. Әртүрлі агенттіктер әртүрлі тізімдерді пайдаланады. 1995 жылы Копенгагенде өткен әлеуметтік даму жөніндегі дүниежүзілік саммитте БҰҰ қабылданған мәлімдемесінде абсолюттік кедейлік – "адамның негізгі қажеттіліктерінен, соның ішінде тамақ, қауіпсіз ауыз су, санитарлық жағдайлар, денсаулық сақтау, баспана, білім және ақпараттан ауыр үзіліс күйі. Ол тек табысқа ғана емес, сонымен қатар қызметтерге қол жеткізуге де байланысты". Дэвид Гордонның Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін жазған "Кедейлік пен аштықтың көрсеткіштері" атты мақаласында абсолюттік кедейлік – келесі сегіз негізгі қажеттіліктің кез келген екеуінің болмауы ретінде анықталады: Даму талқылауларында негізгі қажеттіліктер моделі кедейліктің жойылатын деңгейі деп есептелетін нәрсені өлшеуге бағытталған.

Салыстырмалы кедейлік

Салыстырмалы кедейлік – елдегі өзгелерге қарағанда төмен табыс деңгейі, мысалы, сол елдегі адамдардың медианалық табысының 60%-дан төмен. Абсолютті кедейлік өлшемдерінен айырмашылығы, салыстырмалы кедейлік өлшемдері зертенеліп отырған адамдардың әлеуметтік-экономикалық ортасын ескереді. Бұл, адамның кедей деп есептелуі оның табысының үлесі, сол экономикада тұратын басқа адамдардың табыс үлесіне қатысты болғанына байланысты деген болжамға негізделген. Адам салыстырмалы түрде кедей болуы мүмкін, бірақ абсолютті түрде емес, себебі ол өзінің негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыра алады, бірақ сол экономикадағы басқа адамдардың қорғаныш деңгейінен төмен тұруы мүмкін. Осылайша, салыстырмалы кедейлік – әлеуметтік мүшекеулік нысаны, ол, мысалы, лайықты тұрғын үйге, білімге немесе жұмыс мүмкіндіктеріне қол жеткізуге әсер етуі мүмкін. Еуропалық Одақта «салыстырмалы кедейлік көрсеткіші – ЕО-ның әлеуметтік интеграция көрсеткіштерінің ең маңызды және ең көп сілтеме жасалатын көрсеткіші». «Салыстырмалы кедейлік белгілі бір уақыт пен кеңістіктегі әлеуметтік интеграция мен тең мүмкіндіктердің құнын жақсырақ көрсетеді». «Экономикалық даму белгілі бір ең төменгі деңгейден асып кеткеннен кейін, кедейлік мәселесінің түйіні – кедей адамның және олар өмір сүріп жатқан қоғамның көзқарасы бойынша – кедейліктің абсолюттік нысаны емес, кедейлер мен олардың айналасындағы адамдардың өмірі арасындағы күнделікті сезілетін қарама-қайшылықтың әсері. Қазіргі кезде дамысқан елдердегі кедейлік мәселесі – салыстырмалы кедейлік мәселесі (9-бет)». Дегенмен, кейбір мамандар салыстырмалы кедейлік – теңсіздіктің өлшемі ғана болғандықтан, оны «кедейлік» деп атау шатастыру тудырады деп санайды. Мысалы, егер елдегі барлық адамдардың табысы екі есеге артса, бұл «салыстырмалы кедейлік» деңгейін мүлдем төмендетпес еді.

Салыстырмалы кедейлік ұғымының тарихы

1776 жылы Адам Смит кедейліктің – «өмірді қамтамасыз ету үшін қажетті тауарларға ғана емес, сонымен қатар елдің әдет-ғұрыптарында лайықты саналатын нәрселерге де қол жеткізе алмау» деп тұжырымдады, тіпті ең төменгі деңгейдегі азаматтар үшін де. 1964 жылы АҚШ-тағы бірлескен экономикалық комитет Президентінің баяндамасында республикашылар салыстырмалы кедейлік тұжырымдамасын қолдады: «Кедейліктің объективті анықтамасы жоқ. Анықтама әр орында және әр уақытта өзгереді. Америкада өмір сүру деңгейінің өсуімен бірге, қандай жағдайдың жеткіліксіз екені туралы түсінігіміз де өседі». 1965 жылы Роуз Фридман жалпы өмір сүру деңгейіне байланысты кедейліктің анықтамасы өзгеретінін айтып, салыстырмалы кедейлікті пайдалануды ұсынды. 1995 жылы кедей деп танылғандардың «1965 жылы кедей емес деп танылғандардың көпшілігіне қарағанда өмір сүру деңгейі жоғары» болған. 1967 жылы американдық экономист Виктор Фукс «біз орташа отбасылық табыстан кем табыс алатын отбасын кедей деп анықтаймыз» деген ұсыныс жасады. Бұл – қазіргі кезде қолданылатын салыстырмалы кедейлік көрсеткішінің алғашқы енгізілуі болды.

1979 жылы британдық социолог Питер Таунсенд өзінің әйгілі анықтамасын жариялады: «Егер адамдар өздеріне тиесілі қоғамда қалыпты саналатын диета, іс-шараларға қатысу және тұру жағдайлары мен ыңғайлылықтарына қол жеткізе алмаса, оларды кедей деп санауға болады (31-бет)». Ирландиядағы Экономикалық және әлеуметтік зерттеулер институтының (ЭСРИ) қызметкерлері Брайан Нолан мен Кристофер Уиллан «кедейлікті зерттегенде, назардағы қоғамның өмір сүру деңгейін ескеру қажет» деп түсіндірді. Еуропалық Одақ, ЮНИСЕФ және ЭЫДҰ ресми кедейлік деңгейін анықтауда салыстырмалы кедейлік өлшемдерін пайдаланады. ЭЫДҰ және Еуропалық Одақта қолданылатын негізгі кедейлік шегі «экономикалық қашықтыққа» негізделген, яғни табыс деңгейі орташа отбасылық табыстың 60% деңгейінде белгіленеді.

Басқа стандарттармен салыстырғанда салыстырмалы кедейлік

Салыстырмалы кедейліктің өлшемі "кедейлікті" белгілі бір салыстырмалы кедейлік шегінен төмен деп анықтайды. Мысалы, "жұмыс істейтін және үй шаруашылығының теңдестірілген қолма-қол табысы ұлттық медианалық теңдестірілген табыстың 60% -ынан төмен болған адамдар кедей" деген мәлімдеме кедейлікті анықтау үшін салыстырмалы өлшемді пайдаланады. Салыстырмалы кедейлік термині "орташа деңгейдегі кедейлік" деген мағынада да қолданылуы мүмкін – мысалы, су, тамақ, киім, баспана және негізгі денсаулық сақтау сияқты негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыруға жеткілікті өмір сүру деңгейі немесе табыс деңгейі, бірақ қарастырылып отырған халықтың көпшілігінен әлдеқайда төмен. Мұның мысалы, дамыған елдің жоғары қылмыс деңгейі бар аймағында нашар жағдайдағы немесе сапасыз тұрғын үйлерде тұратын, жалақысының аздығы, қарыз немесе жұмыссыздық салдарынан әр ай сайын төлемдерін жасауға күресіп жүрген адам болуы мүмкін. Бұл адам дамыған елдің инфрақұрылымынан пайдаланса да, өмір салты бай отандастарымен немесе дамымаған елдердегі тұрмысы арзан, бай адамдармен салыстырғанда идеалды деңгейден төмен болады.

Тіршілікке қажетті табыс туралы түсінік

Тұрғын үй табысы – адамның тұратын жерінде лайықты өмір деңгейін қамтамасыз етуге қажетті табыс. Тұрғын үй табысы мен кедейлік шегі арасындағы ерекшелік – адамдардың тек тірі қалуы ғана емес, гүлденуіне мүмкіндік беретін лайықтылық тұжырымдамасы. Жылдар бойы мүдделі тараптармен диалог пен сарапшылармен кеңесулердің нәтижесінде, ашық оқу қауымдастығы – «Тұрғын үй табысы» тәжірибелік қауымдастығы Ричард пен Марта Анкердің «Әлемдегі лайықты жалақы: өлшеу нұсқаулығы» атты еңбегіне сүйене отырып, тұрғын үй табысының ресми анықтамасын жасады. Олар тұрғын үй табысын былай анықтайды: белгілі бір жердегі үй шаруашылығының барлық мүшелері үшін лайықты өмір деңгейін қамтамасыз етуге қажетті жылдық таза табыс. Лайықты өмір деңгейінің құрамына тағам, су, баспана, білім, денсаулық сақтау, көлік, киім және күтпеген жағдайларға дайындық сияқты басқа да қажеттіліктер кіреді. Кедейлік шегін есептеу сияқты, тұрғын үй табысы үшін жалғыз ғаламдық ақшалай өлшемді қолдану бүкіл әлемде қиындықтар тудырады. Сонымен қатар, инфляция және валюта бағамындағы өзгерістер сияқты маңызды өзгерістерге байланысты тұрғын үй табысы тоқсан сайын түзетілуі керек. «Тұрғын үй табысы» тәжірибелік қауымдастығы (LICOP) Тұрақты азық-түлік зертханасы, GIZ және ISEAL Альянсы тарапынан әлемдегі адамдардың табысы мен лайықты өмір деңгейіне қажетті мөлшері арасындағы айырманы өлшеу және осы айырманы жою жолдарын табу үшін құрылды. Үй шаруашылығында балалар немесе басқа тәуелді адамдар болған жағдайда, тұрмысқа жұмсалатын шығын көбейеді.

Қатысуы

Кедейлікті өлшеудің ескірген немесе қателігі бар әдістері саясаткерлерге, зерттеушілерге және ғалымдарға кедейлік мәселесін шешу жолдарын табуға кедергі келтіреді. Бұл адамдардың өміріне әсер етеді. Оннан астам федералдық, штаттық және жергілікті агенттіктер, сондай-ақ бірнеше жеке ұйымдар мен қайырымдылық қоры федералдық кедейлік шегін көмекке мұқтаж адамдарды анықтау үшін пайдаланады. Көмек түрлі болуы мүмкін, бірақ деректер беретін өлшемдер болмаса, кез келген көмек көрсету қиын. Экономикалық жағдайдың қарқынды өзгеруіне байланысты кедейлікті бағалау дамыған елдерге өз бағдарламаларының тиімділігін анықтауға және даму стратегиясын жоспарлауға көмектеседі. Бұдан өзге, кедейлікті өлшеу арқылы кедейлікті азайтудың қандай стратегиялары жұмыс істейтінін, ал қайсысы жұмыс істемейтінін білуге болады, бұл түрлі жобаларды, саясатты және институттарды бағалауға мүмкіндік береді. Кедейлерді өлшеу және оны жүзеге асыруға бағытталған стратегиялар кедейлік мәселесін күн тәртібінде ұстап, оны саяси және моральдық мәселеге айналдырады.

Шекті шектемелер

Кедейліктің нақты санын анықтау қиын, себебі көптеген деректер сұхбаттасу арқылы жиналады, яғни сұхбат берушіге айтылған табысқа сенуге тура келеді. Осының салдарынан, деректер нақты жағдайдың шынайы суретін дұрыс көрсетпейді, сондай-ақ заңсыз жолмен табылған табысты толыққанды бейнелемейді. Әрі, егер деректер дұрыс және нақты болған күннің өзінде, ол белгілі бір отбасының немесе үй шаруашылығының тұрмыс деңгейін, әл-ауқатын немесе экономикалық жағдайын өлшеу үшін жеткілікті шара болып табылмайды. Хаутон мен Хандкердің зерттеулері әл-ауқатты өлшеудің идеалды жолы жоқ екенін, кедейліктің барлық өлшемдерінің кемшіліктері бар екенін көрсетеді. Бұл кедейлікті өлшеуден қашу керек дегенді білдірмейді, керісінше, кедейліктің барлық көрсеткіштеріне сақ болу керек, және олардың қалай құрастырылғаны туралы сұрақтар туындату қажет. Осының нәтижесінде, қолданылған экономикалық жағдай көрсеткішіне байланысты, кімнің қиын жағдайда екені, қай топтарда кедейлік деңгейі жоғары және елдің кедейлікпен күрестегі прогресі туралы бағалаулар айқайықтап өзгеруі мүмкін. Сондықтан, кедейлікті анықтау – бұл жай ғана нәрсені дәл өлшеу ғана емес, сонымен қатар көптеген моральдық мәселелерді қамтитын маңызды әлеуметтік шешімдерді қажет етеді.

Ұлттық кедейлік шегі

Ұлттық бағалаулар тұрмыстық сауалнамалардан алынған халық салмағымен есептелген кіші топтардың бағалауларына негізделген. Кедейлік шегінің анықтамалары елдер арасында айтарлықтай өзгеше. Мысалы, бай елдер әдетте кедей елдерге қарағанда кедейлікті анықтау үшін жомарт стандарттарды қолданады. Тіпті бай елдердің арасында да стандарттар күрт өзгеше. Осылайша, сандарды елдер арасында салыстыру мүмкін емес. Елдер бірдей әдісті қолданған жағдайда да кейбір мәселелер туындауы мүмкін.

Ұлыбритания

2006 жылы Ұлыбританияда "бес миллионнан астам адам – барлық жұмыс істейтін халықтың бес бөлігінің бірінен астам (23 пайызы) – сағатына 6,67 фунттан кем төленді". Бұл көрсеткіш толық жұмыс күніндегі орташа жалақының 60 пайызына негізделген ең төменгі жалақы мөлшері болып табылады, бұл 35 сағаттық жұмыс аптасы үшін жылына 12 000 фунт стерлингтен сәл астам сомаға тең. 2006 жылғы сәуір айында 35 сағаттық жұмыс аптасы бір адамға салық және Ұлттық сақтандыру төлемдерін ескермей, жылына 9 191 фунт стерлинг табатын еді. 2019 жылы Төменгі жалақы комиссиясы Ұлыбританияда жұмыс істейтін халықтың шамамен 7 пайызы Ұлттық ең төменгі жалақы деңгейінде немесе одан да төмен жалақы алатынын бағалады. 2021 жылы Ұлттық статистика басқармасы жұмыс орындарының 3,8 пайызы Ұлттық ең төменгі жалақыдан төмен төленгенін анықтады, бұл 2020 жылы 7,4 пайызға қарағанда төмендеуді, бірақ 2019 жылы 1,4 пайызға қарағанда артуды білдіреді. Олар 2019 жылдан 2021 жылға дейінгі артудың Ұлыбританиядағы COVID-19 пандемиясымен байланысты екенін атап өтті.

Үндістан

2005 жылғы Үндістанның ресми кедейлік деңгейі ауылдық және қалалық шектерге сәйкес бөлінеді. Қала тұрғындары үшін кедейлік шегі айына 538,60 рупиядан (шамамен 12 АҚШ доллары) кем қарастырылса, ал ауыл тұрғындары үшін айына 356,35 рупиядан (шамамен 7,50 АҚШ доллары) кем қарастырылады. 2019 жылы Үндістан үкіметі халықтың 6,7%-ы ресми кедейлік шегінен төмен екенін мәлімдеді. 2018 жылы Үндістан экономикасы ең жылдам дамитын экономикалардың бірі болғандықтан, елде кедейлік азайып келеді. Дүниежүзілік кедейлік сағаты мәліметінше, әр минут сайын шамамен 44 үнділік адам өте кедейлік шегінен шығып жатыр. Үндістан 2005/06 жылдан 2015/16 жылға дейінгі 10 жыл ішінде 271 миллион адамды кедейліктен құтқарды.

Сингапур

Сингапур соңғы он жылда қарқынды экономикалық өсімді бастан өткерді және жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші бойынша әлемнің жетекші елдерінің қатарында тұрақты түрде сақталып келеді. Алайда, осы кезеңде теңсіздік күрт артты, бірақ елде ресми кедейлік шегі белгіленбеген. Сингапурдың жоғары өсім деңгейі мен гүлденуін ескере отырып, көптеген адамдар елде кедейлік жоқ деп санайды немесе ішкі кедейлік жаһандық абсолютті кедейлікпен салыстырылмауы тиіс деп есептейді. Мұндай пікірлерге бірнеше себептер себеп, сондай-ақ ресми кедейлік шегі болмағандықтан, оның бар екендігін мойндау да нашар. Дегенмен, Сингапур ресми кедейлік шегін енгізуді қарастырып отырған жоқ, ал Әлеуметтік және отбасылық даму министрі Чан Чун Синг мұндай шек кедейлердің кездесетін проблемалардың масштабы мен ауқымын толық көрсетпейтінін мәлімдеді. Осының салдарынан, кедейлерге бағытталған әлеуметтік жәрдемақылар мен көмек, осы шектен ғана жоғары тұратын адамдар үшін пайдалы мүмкіндіктерден айырылуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та кедейлік шегі жыл сайын Халық санағы бюросымен жаңартылады. АҚШ-тағы шегі жаңартылып, статистикалық мақсаттар үшін пайдаланылады. 2020 жылы АҚШ-та 65 жасқа дейінгі жалғыз адамның кедейлік шегі жылдық табысы 12 760 АҚШ доллары немесе күніне шамамен 35 доллар болды. Екі баласы бар төрт адамдық отбасы үшін шекті мөлшер 26 200 АҚШ доллары, яғни күніне шамамен 72 АҚШ доллары құрады. АҚШ Халық санағы бюросының 2018 жылғы бір жылдық бағалау деректері бойынша, америкалықтардың 13,1% кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүрді.

Әйелдер мен балалар

Әйелдер мен балалар, әсіресе жалғыз аналар отбасында тұрғанда, кедейліктің әсеріне көбірек ұшырайды. Әйелдердің кедейлік деңгейі ерлердікінен артып барады. Жалпы кедейлік деңгейі 12,3% болса, әйелдердің кедейлік деңгейі 13,8% құрайды, бұл орташа көрсеткіштен жоғары, ал ерлердің көрсеткіші 11,1% болып, жалпы көрсеткіштен төмен.

Растық азшылықтар

Азшылық топ – «әлеуметтік басымдық құратын топ мүшелерімен салыстырғанда, салыстырмалы түрде кемсінушілікке ұшыраған адамдар тобы» деп анықталады. Азшылықтар дәстүрлі түрде келесі топтарға бөлінеді: афроамерикандықтар, американдық үндістер, Аляска тумалары, азиялықтар, Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары және латиноамерикандықтар. АҚШ-тың қазіргі кедейлік статистикасына сәйкес, афроамерикандықтардың арасында – 21%, шетелде туған азаматтардың арасында – 19%, латиноамерикандықтардың арасында – 18%, және мүмкіндігі шектеулі ересектердің арасында – 25% кедейлік деңгейі байқалады. Бұл барлық азшылық топтарын қамтымайды, бірақ осы топтардың өзі АҚШ-тағы кедейлік шегінен төмен тұратын адамдардың 85% құрайды. Ақтардың кедейлік деңгейі 8,7% болса, афроамерикандықтар мен латиноамерикандықтар үшін кедейлік деңгейі екі еседен астам.

Білім берудегі әсері

Кедейлік шегінен төмен өмір сүру баланың біліміне елеулі әсер етеді. Кедейліктің тудыратын психологиялық стрестері оқушының академиялық үлгеріміне әсер етуі мүмкін. Жоспарлау және бағалау жөніндегі көмекші хатшының мәлімдемесіне сәйкес, бұл шегі статистикалық тұрғыдан маңызды және кедейлікте өмір сүретін адамдарды анықтаудың сенімді көрсеткіші болып табылады. Әрбір отбасыға берілетін әлеуметтік жәрдемақылар FPL (Federal Poverty Level - Федералдық кедейлік деңгейі) көрсеткішіне байланысты. FPL өз кезегінде, өткен жылғы федералдық деректерге сүйене отырып есептеледі. FPL-дің пайыздық көрсеткіштері шартты түрде 400%-дан жоғары, 138%-дан төмен және 100%-дан төмен деп бөлінеді. Medicaid жүйесіне қатысты, балалардың кедейлігі 5,3%-ға, латын американдықтар мен афроамерикандықтардың кедейлігі тиісінше 6,1% және 4,9%-ға төмендеді. Бұл кеңейту кедей және табысы жоғары адамдар арасында жедел жәрдем дәрігеріне қол жеткізудегі айырмашылықты да айтарлықтай азайтты. Кедейлікте өмір сүретін үш адамның бірі туған кезде кедей болмаған, олар өмір бойында кедейлікке түскен. Бұл көптеген американдықтар ересек өмірінде бір кезге кедейлік шегінен төмен түсуі мүмкін екенін, бірақ олар өмір бойы осы жағдайда қалуы міндетті емес екенін көрсетеді.

Кедейлікті азайтуға арналған мемлекеттік трансферттер

Жалақыдан және жалақыдан басқа, инвестициялық табыс және SNAP (Supplemental Nutrition Assistance Program, сондай-ақ азық-түлік талондары деп те аталады) сияқты мемлекеттік трансферттер үй шаруашылығының табысына қосылады. Салықтар мен мемлекеттік трансферттерге дейін және кейін табыс арасындағы айырмашылықты зерттейтін зерттеулер, әлеуметтік қолдау бағдарламалары болмағанда, кедейлік ресми кедейлік шегінен шамамен 30-40 пайызға артық болар еді деген қорытындыға келді.