Кіріспе

Табыс немесе байлықтың таралуының графикалық бейнесі

Экономикада Лоренц қисығы – табыс немесе байлықтың таралуының графикалық бейнесі. Оны 1905 жылы Макс О. Лоренц байлық таралуындағы теңсіздікті көрсету үшін жасаған. Бұл қисық халықтың ең төменгі x% бөлігіне тиесілі жалпы табыс немесе байлықтың үлесін көрсететін график, бірақ бұл шектеулі популяция үшін қатаң түрде дұрыс емес (төменде қараңыз). Ол көбінесе табыс таралуын көрсету үшін қолданылады, онда үй шаруашылықтарының ең төменгі x% бөлігі жалпы табыстың қанша пайызын (y%) құрайтынын көрсетеді. Үй шаруашылықтарының пайызы x осінде, ал табыстың пайызы y осінде көрсетіледі. Оны активтердің таралуын көрсету үшін де пайдалануға болады. Мұндай жағдайда көптеген экономистер оны әлеуметтік теңсіздіктің өлшемі деп санайды. Бұл тұжырым экологияда және биоәртүрлілікті зерттеуде, түрлердің жиынтық үлесі жеке тұлғалардың жиынтық үлесіне қарсы қойылғанда, жеке тұлғалардың саны арасындағы теңсіздікті сипаттауда пайдалы. Бұл бизнес-модельде де қолданылады, мысалы, тұтынушылық қаржыда, ең нашар тәуекел көрсеткіштеріне ие адамдардың x% бөлігіне тиесілі делдалдық жағдайлардың нақты пайызын (y%) өлшеу үшін. Лоренц қисықтары эпидемиология және қоғамдық денсаулық саласында да қолданылды, мысалы, пандемиялық теңсіздікті өлшеу үшін, жергілікті эпидемиялық шабуыл деңгейі бойынша реттелген (x%) аумақтарда тұратын халықтың үлесімен тудырылған ұлттық жиынтық аурудың таралуын (y%) көрсету үшін.

Түсіндірме

2005 жылғы мәліметтер. Лоренц қисығындағы нүктелер "барлық үй шаруашылықтарының ең төменгі 20%-ы жалпы табыстың 10%-ын құрайды" сияқты мәлімдемелерді көрсетеді. Табыс толыққанды тең бөлінген жағдайда, әр адамның табысы бірдей болар еді. Ондай жағдайда, қоғамның ең төменгі N%-ы табыстың N%-ын әрқашан иеленер еді. Бұл y = x түзуімен бейнеленеді, ол "толық теңдік сызығы" деп аталады. Керісінше, толыққанды тең емес үлестірімде бір адамның барлық табысы болады, ал қалғандарының табысы болмайды. Ондай жағдайда қисық барлық x < 100% үшін y = 0% деңгейінде, ал x = 100% болғанда y = 100% деңгейінде орналасады. Бұл қисық "толық теңсіздік сызығы" деп аталады. Джини коэффициенті – толық теңдік сызығы мен байқалатын Лоренц қисығы арасындағы аумақтың, толық теңдік сызығы мен толық теңсіздік сызығы арасындағы аумаққа қатынасы. Коэффициент неғұрлым жоғары болса, үлестірім соғұрлым тең емес. Оң жақтағы диаграммада бұл А/(А+В) қатынасымен көрсетілген, мұнда А және В – диаграммада белгіленген аймақтардың аудандары.