Кіріспе

Француз тілінде есімдіктер сөйлемдегі қызметін (жатыс, толықтауыш және т.б.) көрсету үшін, сондай-ақ олардың сілтеме жасайтын тұлғасын, жынысын және санын білдіру үшін өзгеріске ұшырайды.

Қарым-қатынас етістіктері

Француз тілі, ағылшын тілі сияқты, туыстық сөйлемдерді енгізу үшін туыстық есімдіктерді пайдаланады. Қолданылатын туыстық есімдік, туыстық сөйлемдегі оның грамматикалық рөліне (мысалы, жатқылым немесе толықтауыш) және алғы сөздің жынысы мен санына, сондай-ақ алғы сөз адамды білдіретініне байланысты болады. Бұдан өзге, ағылшын тіліндегідей, француз тілінде де қарапайым туыстық сөйлемдер (сипаттауыш ретінде қызмет ететін) және басқа түрлері арасында ажырату жасалады.

Кәдімгі туыстық шартта

Егер салыстырмалы есімдік сөйлемнің етістігінің жолдасы болса, онда әдетте qui қолданылады: «l'homme qui a volé ma bicyclette» («маған велосипед ұрлаған адам»). Бұл жағдайда qui формасы өзгермейді және оның алдында тұрған сөзбен сәйкес келмейді: «les bicyclettes qui ont été volées» («ұрланған велосипедтер»). Дегенмен, кейде оны lequel түріне ауыстыруға болады, бұл атаудың жынысын немесе санын нақтылау үшін қолданылады. Мысалы, «Jean et Marie, qui vole(nt) des bicyclettes» («Жан мен Мари, велосипед ұрлайды») сөйлемі екіұшты болғанымен, «Jean et Marie, laquelle vole des bicyclettes» («Жан мен Мари, велосипед ұрлайды») және «Jean et Marie, lesquels volent des bicyclettes» («Жан мен Мари, велосипед ұрлайды») сөйлемдері екіұшты емес: біріншісінде тек Мари сипатталады, ал екіншісінде Жан мен Мари екеуі де. Алайда, мұндай ауыстыру өте сирек кездеседі. Егер салыстырмалы есімдік сөйлемнің етістігінің тікелей толықтығысы болса, онда que (немесе дауысты әріпінің алдында qu; қараңыз, жоғарыда айтылған) қолданылады: «la bicyclette quil a volée» («ол ұрлаған велосипед»). Qui сияқты, que да формасын өзгертпейді, бірақ кейде анықтық үшін lequel формасымен ауыстырылуы мүмкін. Егер салыстырмалы есімдік сөйлемдегі есімнің грамматикалық иесі болса (әдетте de арқылы белгіленеді), dont қолданылады: «le garçon dont j'ai volé la bicyclette» («мен велосипедін ұрлаған бала», «мен велосипеді ұрлаған бала»). Ағылшын тілінен айырмашылығы, иелену нысаны dont артынан бірден келмейді; яғни, dont, whose сияқты, анықтауыш емес. Дәстүрлі түрде, егер салыстырмалы есімдік сөйлемдегі сөз тіркесінің нысаны (иемденудің de-сінен басқа) немесе сөйлемнің етістігінің жанама нысаны болса, lequel формасы қолданылады, ал сөз тіркесі оның алдына қойылады: «la femme de laquelle j'ai parlé» («мен сөйлескен әйел»). (Бұл жерде, жоғарыдағы сұрақша сөйлемдердегідей, à және de көптеген lequel формаларымен қысқарады.) Бүгінгі таңда, lequel формасы көбінесе адамдар туралы айтылғанда qui-мен ауыстырылады: «la femme de qui j'ai parlé». Сонымен қатар, егер сөз тіркесі de болса, тіпті ол иемденудің de-сі болмаса да, dont қолданыла бастады (адамдар мен адам емес заттар үшін): «la femme dont j'ai parlé». (Дегенмен, de-мен аяқталатын күрделі сөз тіркестерінде, мысалы, à côté de, loin de және à cause de, dont қолданыла бастаған жоқ: «la femme à cause de laquelle j'ai parlé», «мен сөйлескен әйел»). Басқа жағдайда, егер салыстырмалы есімдік сөйлемдегі жағдайлық толықтығы болса, ол à (немесе уақыт немесе орын туралы ұқсас сөз тіркесі) арқылы енгізілсе, où қолданылуы мүмкін: «la ville où j'habite» («мен тұратын қала»), «au moment où il a parlé» («ол сөйлеген сәтте»).

Басқа да салыстырмалы ережелерде

Қатынас сөйлем жансыз зат есім ретінде қолданылса, оның алдына "ce" қойылады: «ce que j'ai dit» ("мен айтқаным", "мен не дедім"). "Ce" сөзінен кейінгі сөз тіркесінде "lequel" есімдігі "quoi" есімдігімен ауыстырылады: «ce à quoi je pense» ("мен ойлаған нәрсе", "мен не ойлап тұрмын"; "ce"-нің қысқартылмауына назар аударыңыз), бірақ "ce dont" әдетте "ce de quoi"-дан артық қолданылады (екісі де "соның" мағынасын береді). Қатынас сөйлем жанды зат есім ретінде қолданылса, көбінесе "l'homme qui" ("кім") сияқты конструкция қолданылады, "ол кім" конструкциясынан гөрі. Дегенмен, кейде "qui" жеке қолданылады: «Qui vivra, verra» ("Тірі қалған көреді", "Кім тірі қалса, соның бәрін көреді"). Қатынас сөйлем үстеулік қызмет атқарса, ол жансыз зат есім ретінде қолданылғандағыдай формада болады, тек бағыттық сөздердің алдынан "ce" алынып тасталады: «Ils sont allés dîner, après quoi ils sont rentrés» ("Олар кешкі асқа барды, сосын үйге қайтты"); «Ils ne se sont pas du tout parlé, ce qui me semblait étrange» ("Олар мүлдем бір-бірімен сөйлеспеді, бұл маған қызық болды").

Көрсеткіш сын есімдер

Француз тілінде бірнеше көрсету есімдіктері бар. Ceci және cela / ça есімдіктері ағылшын тіліндегі "осы" және "сол" сөздерімен шамамен сәйкес келеді; celui есімдігі ағылшын тіліндегі "осы, сол; сол (қайсысы)" деген мағынаны береді. Ағылшын тіліндегі "this" және "that" сөздерін түсінудегі қиындықтардың басты себебі – олардың ағылшын тілінде көрсету сын есімдері ретінде де қолданылуында, бұл француз тіліндегі ce көрсету сын есімімен ('осы; сол') сәйкес келеді (өзгерген түрі: cet ер. дыбыстық үйлесімге қарай, cette ең. және ces көпше).

ceci, cela және ça сын есімдері

Ceci және cela сөздері ағылшын тіліндегі "осы" және "сол" сөздеріне шамамен сәйкес келеді. Ça – cela сөзінің қысқартылған түрі, ол күнделікті сөйлеу тілінде қолданылады. Ағылшын тіліндегі "this" сөзінен айырмашылығы, француз тілінде ceci сөзі сирек кездеседі; оның ең көп қолданылатын жері – жазбаша мәтінде, жаңа айтылатын нәрсеге сілтеме жасау үшін: «Ceci est le problème : il boit trop.» ("Осы мәселе: ол тым көп ішеді.") Cela және ça сөздері ағылшын тілінде "this" қолданылатын жағдайларда да жиі қолданылады. Екі адамды немесе затты салыстырғанда, егер біреуі жақын (кеңістікте немесе сөйлемде), ал екіншісі алыс болса, ceci және cela (немесе адамдар үшін celui ci және celui là) сөздері ағылшын тіліндегі "осы және сол" (немесе "бұл және сол") немесе "соңғысы және бұрынғысы" сияқты бір сөйлемде қолданылады.