Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан неоклассикалық мемлекет қайраткері, автор, философ (1744–1811)
испан жазушысы
Spanish neoclassical statesman, author, philosopher (1744–1811)
the Spanish writer
Гаспар Мельхор де Жовелланос (туған Гаспар Мельхор де Жове и Льянос, 5 қаңтар 1744 – 27 қараша 1811) – испан неоклассикалық мемлекет қайраткері, автор, философ және Испаниядағы Ағарту дәуірінің маңызды тұлғасы.
Gaspar Melchor de Jovellanos (born Gaspar Melchor de Jove y Llanos, 5 January 1744 – 27 November 1811) was a Spanish neoclassical statesman, author, philosopher and a major figure of the Age of Enlightenment in Spain.
Өмір жолы және шығармаларының әсері
Гаспар Мельхор де Жовелланос (псевдоним Джовино) Испанияның Астурия провинциясындағы Хихон қаласында дүниеге келген. Заңгерлік мамандығын таңдап, 1767 жылы Севильяда қылмыстық судья болып тағайындалғанға дейін Овьедо, Авила және Алкала университетінде оқыды. Оның адалдығы мен қабілеті 1778 жылы Мадридте судьялық қызметпен, ал 1780 жылы әскери ордендер кеңесіне тағайындалуымен сыйталды. Елордада Жовелланос әдеби және ғылыми қоғамдардың құрметті мүшесі болды; 1787 жылы Мадридтің экономикалық қоғамы (Елдің достары қоғамы) оған ең танымал және ықпалды еңбегін жазуды тапсырды – "Аграрлық заң ісі бойынша есеп" ("Informe en el expediente de ley agraria"), ол 1794 жылы аяқталып, 1795 жылы жарық көрді. Аграрлық заң туралы еңбегінде ол патшадан жер иелігінің шоғырлануын – ентаилменттердегі жерлерді, Католик шіркеуінің жер иелігін және жеке меншікке қол жетімді емес жалпы жерлердің болуын жоюға шақырды. Оның пікірінше, Испанияның байлығы оның ауыл шаруашылығының өнімділігінде жатыр, бұл халықтың өсуіне және гүлденуіне мүмкіндік берер еді. Он сегізінші ғасырдың жер иелену жүйесінде өнімділік саяси элитаның латифундияларымен (ірі жер иеленушілер) және Католик шіркеуі институтымен, сондай-ақ жеке тұлғаларды өнімділікке инвестиция жасауға ынталандырмайтын жалпы жерлермен шектелді. Жовелланос Адам Смиттің 1776 жылғы "Халықтардың байлығы" еңбегіне тәжірибелі болды, онда өзімшілдік экономикалық белсенділіктің қозғаушы күші ретінде қарастырылды. Жовелланос ұсынған ұсыныстар Испанияда жүзеге асырылмады, бірақ 1821 жылы тәуелсіздік алғанға дейін, 19 ғасырдың басында епископ Мануэль Абад и Квейпоның Жаңа Испания вице-корольдігінде аграрлық жер реформасы туралы ойлауға ықпал етті. Өз кезегінде, оның жазбалары Александр фон Гумбольдттың Мексикадағы жер мәселелері туралы ойлауына және жазуына әсер етті. Жовелланос сонымен қатар президент Порфирио Диас режимі кезінде Мексикадағы аграрлық жер реформасы туралы ойлауға ықпал етті, оның ішінде 1917 жылғы Мексика революциясының Конституциясынан кейін мемлекеттің жерді және басқа да ресурстарды экспроприациялауға құқығын берген баптың зияткерлік әкесі Андрес Молина Энрикес. Досы Франсиско де Кабаррустың жағдайына байланысты Жовелланос 1790 жылдан 1797 жылға дейін Хихонға жер аударылды, онда әдебиетпен айналысып, туған провинциясында ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, әлеуметтік және білім беру реформасын құрумен шұғылданды. 1797 жылы ол Ресейге елші болып тағайындалудан бас тартып, "бейбітшілік князі" Годойдың басшылығымен рақым мен әділет министрі қызметін қабылдады, Годойдың назары Кабаррус арқылы оған аударылған еді. Годойдың саясаты мен мінез-құлқына наразы болған Мельхор де Жовелланос әріптесі Сааведрамен бірігіп, оны қызметтен босатуға тырысты. Годой 1798 жылы билікке оралды, ал Жовелланос тағы да Хихонға жіберілді. Гонсалес Посада, Каведа и Соларес және оның қарындасы Жозефа Ховелланос сияқты астуриялық зиялы әріптестерімен бірге Жовелланос Астурияны зерттеуге назар аударды. Ол туған астурия тілін зерттеуде бірнеше жобаларды бастауды жоспарлады, соның ішінде Астурия тілі академиясын және астурия сөздігін, бірақ 1801 жылы ол Беллвер қамалына қамалды (Майорка) және барлық мәдени жобаларын тоқтатуға мәжбүр болды. Пиреней соғысы және француздардың Испанияға енуі оны тағы да босатып жіберді. Жозеф Бонапарт испан тағына отырғаннан кейін Жовелланосқа ең тартымды ұсыныстар жасады, бірақ ол олардың барлығын қабылдамады және патриоттық оппозицияға қосылды. Ол Жоғарғы Орталық Хунтаның мүшесі болды және Кортес Генералдарды қайта ұйымдастыруға көмектесті. Бұл жұмыс аяқталғаннан кейін Хунта бірден күдік тудырды, және Жовелланос оның құлауына қатысты. 1811 жылы Хихонда оны ыстық қарсылық күтті, бірақ француздардың жақындауы оны тағы да кетуге мәжбүр етті. Ол кемеде болған кемеде нашар ауа райы салдарынан Астуриядағы Вега-де-Навияға (қазіргі Пуэрто-де-Вега) тоқтауға мәжбүр болды. Ол 1811 жылғы 27 қарашада пневмониядан қайтыс болды. Педро де Силва, Астурия княздығының екінші президенті, анасы Мария Хесус Сьенфуэгос Жовелланос Вигиль Эскалера арқылы Гаспар Мельхор де Жовелланос тікелей ұрпағы болып табылады.
Gaspar Melchor de Jovellanos (pseudonym Jovino) was born at Gijón in Asturias, Spain. Selecting law as his profession, he studied at Oviedo, Ávila, and the University of Alcalá, before becoming a criminal judge at Seville in 1767. His integrity and ability were rewarded in 1778 by a judgeship in Madrid, and in 1780 by appointment to the council of military orders. In the capital Jovellanos was a respected member of the literary and scientific societies; he was commissioned by the Society of Friends of the Country (Madrid's economic society) in 1787 to write his most well known and influential work, Informe en el expediente de ley agraria ("A report on the dossier of the Agrarian Law"), a project which he completed in 1794, and published in 1795. In his work on agrarian law, he called on the crown to eliminate the concentration of land ownership in the entailment of landed estates, ownership of land by the Catholic Church, and the existence of common lands unavailable to private ownership. In his view, Spain's wealth lay in its agricultural productivity which would allow its population to grow and prosper. In the eighteenth century regime of land tenure, productivity was stifled by the latifundia (large landed estates) of the political elites and the Catholic Church as an institution, and common lands where there was no incentive for individuals to invest in its productivity. Jovellanos was influenced by Adam Smith's The Wealth of Nations (1776), which saw self interest as the motivating force for economic activity. Jovellanos's recommendations were not implemented in Spain, but did influence thinking about agrarian land reform in the viceroyalty of New Spain by Bishop Manuel Abad y Queipo in the early nineteenth century before its independence in 1821. In turn, his writings influenced Alexander von Humboldt's thinking and writing on land issues in Mexico. Jovellanos also influenced thinking about agrarian land reform in Mexico in the late period of President Porfirio Díaz's regime by Andrés Molina Enríquez, who was the intellectual father of the article that empowered the State to expropriate land and other resources following the Mexican Revolution Constitution of 1917. Involved in the disgrace of his friend, Francisco de Cabarrús, Jovellanos spent the years 1790 to 1797 in what amounted to exile at Gijón, engaged in literary work and in founding the Asturian institution for agricultural, industrial, social and educational reform throughout his native province. He was summoned again to public life in 1797 when, turning down the post of ambassador to Russia, he accepted that of minister of grace and justice, under "the prince of peace", Godoy, whose attention had been directed to him by Cabarrús, then one of his favorites. Displeased with Godoy's policy and conduct, Melchor de Jovellanos combined with his colleague Saavedra to procure his dismissal. Godoy returned to power in 1798 and Jovellanos was again sent away to Gijón. Together with Asturian intellectual colleagues such as González Posada, Caveda y Solares and his sister Xosefa Xovellanos, Jovellanos then focused on the study of Asturias. He intended to start several projects in the study of his native Asturian language, including an Academy of Asturian Language and an Asturian dictionary, but in 1801 he was imprisoned in Bellver Castle (Majorca) and was forced to put all his cultural projects on hold. The Peninsular War, and the advance of the French into Spain, set him once more at liberty. Joseph Bonaparte, having gained the Spanish throne, made Jovellanos the most brilliant offers, but the latter rejected them all and joined the patriotic opposition. He became a member of the Supreme Central Junta and contributed to reorganizing the Cortes Generales. This accomplished, the Junta at once fell under suspicion, and Jovellanos was involved in its fall. In 1811 he was enthusiastically welcomed to Gijón; but the approach of the French forced him to leave once more. The vessel in which he sailed was compelled by bad weather to put in at Vega de Navia (now known as Puerto de Vega) in Asturias, and there he died from pneumonia on November 27, 1811. Pedro de Silva, the second President of the Principality of Asturias, is a direct descendant of Gaspar Melchor de Jovellanos through his mother, María Jesús Cienfuegos Jovellanos Vigil Escalera.
Шығармалары
Жовелланостың прозалық шығармалары, әсіресе саяси және заңнамалық экономикаға арналғандары, оның әдеби даңққа ие болуының негізгі себебі болып табылады. Олардағы терең ойлылық пен көрегендік, белгілі бір Цицерондық әсемдік пен классикалық стиль тазалығымен берілген. "Ley agraria"-дан басқа, ол "Elogios" еңбегін және Солтүстік Испанияға жасаған саяхаттарын көрсететін күнделіктер немесе саяхат жазбалары жинағын (1790–1801, алғаш рет 1915 жылы жарияланды) жазды. Ол сонымен қатар бірнеше саяси және әлеуметтік очерктер жариялаған. Оның поэзиялық туындыларына "Пелайо" трагедиясы, "El delincuente honrado" комедиясы, сатиралар және Жан Расиннің "La Ifigenia" француз трагедиясының, сондай-ақ "Жоғалған жұмақтың" бірінші кітабының аудармасы сияқты түрлі шығармалар кіреді.
Jovellanos's prose works, especially those on political and legislative economy, constitute his real claim to literary fame. In them, depth of thought and clear sighted sagacity are couched in a certain Ciceronian elegance and classical purity of style. Besides the Ley agraria, he wrote Elogios, and a most interesting set of diaries or travel journals (1790–1801, first published in 1915) reflecting his trips across Northern Spain. He also published several other political and social essays. His poetical works comprises a tragedy, Pelayo, the comedy El delincuente honrado, satires and miscellaneous pieces such as a translation of a French tragedy by Jean Racine, La Ifigenia and a translation of the first book of Paradise Lost.