Кіріспе

Пьер Бомаршедің француз пьесасы, Пьер Бомаршедің комедиясы.

«Фигароның үйленуі» («Аяңсыз күн немесе Фигароның үйленуі») – Пьер Бомаршедің 1778 жылы жазған, бес актілі комедия. Бұл пьеса «Фигаро» трилогиясының екінші бөлігі, оған «Севилья шаштаразы» және «Күнәлі ана» алдын ала жатады. «Шаштараз» пьесасында оқиға қарапайым махаббат үшбұрышынан басталады: испан графы Розина атты қызға ғашық болады. Ол өзін жасырып, оның байлығы үшін емес, мінезі үшін жақсы көретініне көз жеткізеді. Бірақ Розинаның қамқоршысы, доктор Бартоло, оны үйге қамап, ниетіне кедергі келтіреді. Граф бұрынғы қызметшісі, қазіргі шаштараз Фигаромен кездеседі және оған граф пен Розинаның кездесуін ұйымдастыруға көмектесуді сұрайды. Фигаро сәттілікке жетеді және ғашықтар трилогияның бірінші бөлігін аяқтау үшін үйленеді. «Үйлену» пьесасы «Шаштаразға» жалғас ретінде жазылған. Пьесаның алғы сөзінде Бомарше Конти князі Луи Франсуа оны жазуды өтінгенін айтады. Пьесадағы аристократиялық жеңілдіктерге жасалған сын-қатер Француз революциясын болжағандай етіп сипатталған. Революциялық көшбасшы Жорж Дантон бұл пьесаның «ақсүйектерді құлатқанын» айтқан.

Алдыңғы пьесасының үлкен танымалдылығының арқасында «Фигароның үйленуі» пьесасы зор табысқа ие болды; алғашқы жиырма қойылымнан 100 000 франк табыс әкелгені айтылады, ал театр соншалықты толы болғандықтан, премьера кешінде үш адам қаза тапқан. Бұл пьеса Лоренцо Да Понте либреттосымен және Моцарттың музыкасымен жазылған операның негізі болды, оның атауы да «Фигароның үйленуі» (1786) болды. 1799 жылы Венецияда Гаэтано Росси либреттосымен және Маркос Португалия музыкасымен бір аттас опера, «La pazza giornata, ovvero Il matrimonio di Figaro» қойылды.

Қорытынды

Фигароның үйлену тойы "Севильский шаштарушы" аяқталғаннан кейін үш жыл өткен соң Фигаро Сюзаннаға үйленуге дайындалып жатқанда басталады; екі кейіпкер де графтың үйіндегі қызметкерлер. Фигаро граф пен Розинаның үйленуіне көмектескеннен бері үш жыл өткен соң, граф өзінің некесінен жалықты және Сюзаннаға қызығушылық танытады. Граф "бірінші түнді" қайта жаңартуға тырысады, яғни Фигароның бал айына дейін Сюзаннамен некелесуге ниеттенді.

Өндіріс тарихы

Ғалым және аудармашы Джон Вуд бұл пьесаның қазіргі түрінде шамамен 1778 жылы аяқталғанын жазды. 1781 жылы «Comédie Française» басшылығы оны қойылымға қабылдады, бірақ көпшілік алдында сахналанғанға дейін үш жыл өтті. Алғашқыда мәтін ресми цензурадан ұсақ өзгерістермен мақұлданды, алайда француз сарайының алдындағы жеке оқылымда бұл пьеса король Людовик XVI-ны қатты таң қалдырды, ол оны көпшілікке көрсетуге тыйым салды. Бомарше мәтінді қайта жөндеп, оқиғаны Франциядан Испанияға көшірді, содан кейін цензура тағы да тексергеннен кейін 1783 жылдың қыркүйегінде пьеса патшалық отбасының мүшелері де бар көрермендерге ойналды. Цензура әлі де пьесаны көпшілікке көрсетуге лицензия беруден бас тартты, бірақ король жеке өзі оның қойылымын рұқсат етті. Автор табыстың өзінің үлесін қайырымдылыққа берді. Пьесаны ағылшын тіліне Томас Холкрофт аударды. Францияда бұл пьеса репертуарда берік орналасып, алдыңғы қатардағы труппалар оны Еуропа мен Америкадағы көрермендерге түпнұсқа тілінде қойды. 1960 жылы Жан Майердің режиссерлігімен, Жан Пиаттың Фигаро рөліндегі «Comédie Française» қойылымы түсірілді. ХХ ғасырда пьесаны шетелдік труппалар аударып қойып келді. 1927 жылы Константин Станиславский осы туынды Мәскеу Көркем театрында сахналады; 1974 жылы Британдық Ұлттық театры Джонатан Миллердің режиссерлігімен Джон Уэллстің нұсқасын ұсынды. Бомаршенің комедиясы Уильям Джеймс Ройс жазған «Бір ақылсыз күн!» атты үш актілі «скривбол комедиясына» бейімделді. Пьесаның тұңғыш көрсетілісі 2008 жылдың 24 қазанында Нортон Клэпп театрында өтті. 1984 жылы BBC Radio 3 Джон Уэллстің аудармасында Бомарше пьесасының қойылымын эфирге шығарды; 2010 жылдың желтоқсанында сол станция Дэвид Тимсон бейімдеген және қойған жаңа нұсқаны таратты.

Қысқаша мазмұны

Пьеса Севильядан үш лига қашықтықтағы Агуас Фрескас сарайында өтеді.

Бірінші акт

Пьеса графтың сарайындағы бөлмеде басталады – Фигаро мен Сюзанна тойдан кейін бірге тұратын жатын бөлмесі, ол күні кешкісін өтеді. Сюзанна Фигароға граф оларға осы бөлмені өзіне жақын болғандықтан бергенін, сондай-ақ граф онымен қарым-қатынасқа түсуге итермелеп жатқанын айтады. Фигаро бірден осы мәселені шешу жолын іздеуге кіріседі. Содан кейін доктор Бартоло мен Марселин Фигароға қарсы сотқа жүгіну туралы әңгімелесіп өтеді, өйткені Фигаро Марселинге көп ақша бере алады және егер ол соманы қайтара алмаса, оған үйленуге уәде берген; оның Сюзаннамен некесі бұл келісімшартты жояды. Бартоло Розинаның некеде бақытсыз екенін естіп қуанады, және егер Сюзанна графтың ұсынысын қабылдаса, граф Фигароға қарсы сотта оның жағын алуы мүмкін екенін талқылайды. Марселин Фигароға ғашық, сондықтан Сюзаннаны одан алыс ұстауға тырысады. Марселин мен Сюзаннаның қысқаша жанжарынан кейін, жас паж Шерубин Сюзаннаға бағбанның қызы Фаншетттің бөлмесінде жасырынғандықтан жұмыстан шығарылғанын хабарлайды. Әңгіме графтың кіруімен тоқтатылады, ал Сюзанна мен Шерубин бірге жатын бөлмеде жалғыз қалғысы келмейді, сондықтан Шерубин креслоның артына тығылады. Граф кіргенде, Сюзаннаға ұсыныс жасайды (бірақ ол оның ұсынысын қабылдамайды). Содан кейін олар Базильдің кіруімен тоқтатылады. Сюзаннамен бірге жатын бөлмеде көрінуге ыңғайсыздық сезінетін граф креслоның артына жасырынады. Шерубин граф оны таба алмауы үшін креслоның үстіне секіріп түседі, ал Сюзанна оны Базильдің көзіне түспеу үшін көйлекпен жабады. Базиль есікте тұрып, Сюзаннаға соңғы қалтақтарды айта бастайды. Ол графша мен Шерубиннің арасында қарым-қатынас бар деген қауесетті айтқанда, граф ашуланып, орнынан тұрып, өзін көрсетеді. Граф Базильге және қорқып қалған Сюзаннаға (Базиль олардың арасында бірдеңе бар деп ойлайды деп қорқады) Шерубинды жұмыстан шығаруын түсіндіреді. Граф Фаншетттің бөлмесіндегі есіктің артында Шерубинды тауып, оны жауып тұрған көйлекті көтеріп, Шерубиннің тығылған жерін екінші рет ашады. Граф Шерубин Сюзаннаға жасаған бұрынғы ұсыныс туралы әңгімені айтып қоюынан қорқады, сондықтан оны бірден әскерге жіберуге шешім қабылдайды. Фигаро күйеуінің жоспарларынан бейхабар графинямен бірге кіреді. Тойды бірден бастауға ниеттенген қонақтар да олармен бірге кіреді. Граф оларды бірнеше сағатқа тоқтатып, өз жоспарларын жүзеге асыруға уақыт алады.

ІІ акт

Бұл графиняның жатын бөлмесі. Сюзанна графтың іс-әрекеті туралы хабарды қайғыға батқан графиняға жеткізеді. Фигаро кіріп, графтың Сузаннаға деген ниетінен оны алаңдату үшін жаңа жоспар құрғанын айтады. Ол графшаның махаббаты бар екенін және оның сүйіктісі үйлену тойына келеді деген жалған қауесет таратады. Бұл, оның үмітінше, графты тойға рұқсат беруге итереді. Сюзанна мен графиня жоспардың тиімділігіне күмәнданады; олар графқа Сюзанна оның ұсынысын қабылдағанын айтуға және одан кейін оны ұялтпақ болып, Сюзаннаның көйлегімен киінген Шерубинды оны күтуге жіберуге шешім қабылдайды. Олар Шерубинды тоқтатып, киіндіре бастайды, бірақ Сюзанна бөлмеден шыққанда граф кіреді. Шерубин жартылай киінген күйінде іргелес киім бөлмесінде жасырынады, ал граф күдіктене бастайды, әсіресе Фигародан графшаның қарым-қатынасы туралы естігеннен кейін. Ол киім бөлмесінің есігін бұзу үшін құралдар алуға кетеді, бұл Шерубинге терезеден қашуға және Сюзаннаға киім бөлмесінде оның орнына тұруға жеткілікті уақыт береді; граф есікті ашқанда, Сюзаннаның ішінде болғандай көрінеді. Ол демалып қалғандай болғанда, бағбан Антонио кіріп, жартылай киімсіз ер адамның графиняның терезесінен секіріп түскенін айтады. Фигароның қауесетті бастағаны және Сузаннаны күтіп тұрғанда графтың ашуынан қорқып, терезеден секіріп шыққаны туралы мәлімдеме жасағаннан кейін графтың қорқынышы қайтадан басылады. Сол сәтте Марселин, Бартоло және судья Брид’оисон Фигароға оның ісі басталатынын хабарлауға келеді.

ІІІ акт

Фигаро мен граф бірнеше сөз алмасады, Сюзанна графшаның талабы бойынша графқа барып, онымен қарым-қатынас жасайтынына шешім қабылдағанын айтады және тойдан кейін онымен кездесуін сұрайды. Графиня, шын мәнінде, Сюзаннаның орнына сол кездесуге баруға уәде береді. Граф Сюзаннаның оның ұсыныстарын қабылдағандай көрінетініне қуанады, бірақ оның Фигаромен сөйлесіп, бұл істі жеңу үшін жасалғанын естігенде қайтадан ренжіп қалады. Содан кейін сот өтеді, ал бірнеше ұсақ-кене істерден кейін Фигароның ісі қарастырылады. Фигароның есімнің ортасы немесе тегі жоқ екендігіне көп мән беріледі, ол бала кезінде ұрланғанын және нағыз есімін білмейтінін түсіндіреді. Граф Марселиннің пайдасына шешім шығарады, бұл Фигароны оған үйленуге мәжбүрлейді. Бірақ Марселин кенеттен Фигароның қолында шпатель (омар) пішіндес туған белгіні (немесе жарақатты немесе татуировканы) таниды – ол оның ұлы, ал доктор Бартоло оның әкесі. Сол сәтте Сюзанна графшадан алған ақшамен келіп, Марселинге береді. Бұл жағдайды естіген граф ашуланып кетеді. Фигаро ата-анасын қайта тапқанына қуанышты, бірақ Сюзаннаның туысы Антонио, Фигароның заңды бала еместігіне байланысты Сюзаннаның оған үйленбеуін талап етеді. Марселин мен Бартоло осы мәселені шешу үшін үйленуге көндіріледі.

IV акт

Фигаро мен Сюзанна үйлену тойынан бұрын сөйлеседі, ал Фигаро Сюзаннаға егер граф әлі де онымен бақта кездесемін деп ойласа, оған түн бойы күтіп тұруға рұқсат беру керектігін айтады. Сюзанна уәде береді, бірақ графша бұл жаңалықты естігенде ренжіді, Сюзанна графтың қалтасында деп ойлайды және олардың кездесуін құпия ұстағанын қалайды. Ол кетіп бара жатқанда, Сюзанна тізе бүгіп, графты алдау жоспарын жүзеге асыруға келіседі. Олар бірге оған "Желде жаңа ән" деп аталатын жазба жазады (контессаның терезеден құлаған ноталар арқылы графпен қарым-қатынас жасаудың ескі әдетіне сілтеме), ол оған қаштан ағаштарының астында кездесетінін айтады. Графиня Сюзаннаға хатты бекіту үшін көйлегінен бір шынаны береді, бірақ ол солай істегенде, Керубиннің лентасы көйлегінің жоғарғы жағынан құлайды. Сол сәтте Фаншетта қыз кейпіне түскен Шерубинмен, шопан қызмен және графшаға гүл беру үшін қала қыздарымен бірге кіреді. Алғыс ретінде графша Керубиннің маңдайынан сүйеді. Антонио мен граф кіреді. Антонио Шерубиннің киімін кигенін біледі, өйткені олар оны қызының (Фаншетттің) үйінде киіндірді. Графиня Керубинді өз бөлмесінде жасырғанын мойындайды, ал граф оны жазалауға дайын. Фаншетт кенеттен графпен қарым-қатынаста болғанын мойындайды, және ол оған қалаған нәрсені беруге уәде бергендіктен, ол Керубинді жазаламауы керек, бірақ оны күйеуі ретінде беруге тиіс. Кейінірек, тойды Марселинге өзі үйленгісі келген Базиль бұзады; бірақ Фигароның оның ұлы екенін білгеннен кейін, ол өз жоспарларынан бас тартады. Кейінірек Фигаро графтың Сюзаннадан хатты ашқанына куә болады, бірақ оған ештеңе ойламайды. Тойдан кейін ол Фаншетттің ренжігенін байқайды және оның себебі граф оған Сюзаннаға қайтаруды айтқан хатты мөрлеуге арналған пернені жоғалтып алғанын біледі. Фигаро бұл жаңалықтан құлап қалады, Сюзаннаның құпия қарым-қатынасы оның адал емес екенін білдіреді деп сеніп, жылап тұрып, Марселинге граф пен Сюзаннадан кек алуды жоспарлап отырғанын хабарлайды.

V акт

Қасқыр ағаштарының арасындағы бақта Фигаро бір топ адамды шақырып, кездесетін барлық адамды жинауды бұйырады: ол олардың бәрін граф пен Сюзаннаны кінәлі қалпында ұстап, оларды ұятқа қалдырып, сондай-ақ ажырасуды жеңілдетуді жоспарлап отыр. Аристократияға және өмірінің бақытсыз жағдайына қарсы сөйлегеннен кейін Фигаро жақын жерде жасырынады. Содан кейін графиня мен Сюзанна кіреді, әрқайсысы екіншісінің киімін киіп. Олар Фигароның бақылап отырғанын біледі, және Сюзан күйеуінің оған осылайша күмән келтіріп, оның адал емесін ойлайтынына ренжіп, ашуланады. Біраз уақыттан кейін граф келеді, ал маскировкаланған графиня онымен бірге кетеді. Фигаро ашуланып, графша деп ойлаған әйелге шағымдануға барады; ол өзінің әйелі Сюзаннамен сөйлесіп жатқанын түсінеді, ол оған сенімсіздік танытқаны үшін оны жазалайды. Фигаро өзінің ақымақтығын мойындайды, және олар тез арада татуласады. Содан кейін граф шығып, өзінің әйелі Фигароны сүйіп жатыр деп ойлап, бұл көріністі тоқтатуға асығады. Осы кезде Фигароның бұйрығымен жиналған адамдардың бәрі келеді, ал нағыз графиня өзін ашады. Граф оның алдына тиеліп, кешірім сұрап жалбарынады, ол оған кешірім береді. Барлық мәселелер шешілгеннен кейін, актерлер перде түспес бұрын ән шырқайды.