Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Византиялық литургиялық дәстүрдегі гимн түрі.
A form of hymn in the Byzantine liturgical tradition
Тропарион (грекше: τροπάριον, көпше түрі: troparia, τροπάρια; грузинше: ტროპარი, tropari; шіркеу славяншасы: тропа́рь, tropar) – Византиялық музыкада және Шығыс Православ христиандығының діни музыкасында бір тармақтан тұратын немесе күрделі формаларда, тармақтар тізбегі ретінде ұйымдастырылған қысқа гимн.
A troparion (Greek τροπάριον, plural: troparia, τροπάρια; Georgian: ტროპარი, tropari; Church Slavonic: тропа́рь, tropar) in Byzantine music and in the religious music of Eastern Orthodox Christianity is a short hymn of one stanza, or organised in more complex forms as series of stanzas.
Тропарионның кең мағынасы
Бұл сөз грек тіліндегі "тропос" сөзінің кішіртілген түрінен шыққан болуы мүмкін ("қайталама", "әдіс", "үлгі"), өйткені тропарионның алғашқы қызметі қасиетті жазбалардағы (библиялық одалар) және псалмдар оқылғанда қайталанатын ұран болды, сондықтан бұл термин гипакоэ синонимі ретінде қолданылды. Тропарионның бастапқы мағынасы монастырлық ән жинағы – Tropologion немесе Troparologion кітабымен байланысты. Сондықтан оның түрлері көптеген болды: аполитикия, теотокия сияқты қарапайым шумақтар, сондай-ақ псалмодиялық гексаметрлерде (вероятно, "стих" сөзінен), немесе канон деп аталатын циклдарда құрастырылған одалар сияқты күрделі уағыздық өлеңдер, мысалы стихера. Бұл тропологиялар алғашқыда Октоэхос бойынша ұйымдастырылғандықтан, тропариялар әрқашан Шығыс литургиялық дәстүрінде қолданылатын сегіз үндетістің (грекше ехос, славянша глас) біріне сәйкес орындалған. Бүгінде Константинополь гифосы бойынша Октоэхос қайта анықталғандықтан, православие әнінің монодиялық түрі тропариктік (аполитикия, теотокия, контакий және т.б.), гермологикалық (Гермологияның әнұрандарымен байланысты) және стихерарикалық мелостарды (Стихерарионның әнұрандарымен байланысты) модальдық формулалары мен темпісі бойынша ажыратады.
The word probably derived from a diminutive of the Greek tropos ('something repeated', 'manner', 'fashion'), since the earliest function of the troparion was a refrain during the recitation of the cantica (biblical odes) and the psalms, as such the term was used as a synonym of hypakoe. The early meaning of troparion was related to the monastic hymn book Tropologion or Troparologion. Hence its forms were manifold, they could be simple stanzas like apolytikia, theotokia, but also more elaborated homiletic poems like stichera composed in psalmodic hexameters (probably from stichos, "verse"), or in a more complex meter like the odes composed in cycles called canon. Since these Tropologia in their earliest form were organised according to the Octoechos, troparia were always chanted according to a melos of one of the eight tones used in the Eastern liturgical tradition (Gr. echos, Sl. glas). Today, since the redefinition of the Octoechos according to the hyphos of Constantinople, the monodic form of Orthodox chant distincts the troparic (apolytikia, theotokia, kontakia, etc. ), the heirmologic (related to the hymns of the Heirmologion), and the sticheraric melos (related to the hymns of the Sticherarion) according to its modal formulas and its tempo.
Тропарияның әртүрлі түрлері және олардың ырымдық қызметі
Көбінесе, тропарион деп аполитикионды (грекше: ἀπολυτίκιον) немесе "шығарып салу әнұранын" айтады. Бұл тропарион кешкі құлшылықтың соңында орындалады және күндік құлшылықтың басты тақырыбын белгілейді, сондықтан оны "күннің тропарионы" деп атайды. Ол таңертеңгі құлшылықтың басында қайта орындалады, әрбір кішкентай сағатта оқылады және кішкентай кіреберістен кейін Құдай қызметінде орындалады. Ұш Құдайға арналған тропарион Триадикон (грекше: Τριαδικόν, славянша: Troíchen) деп аталады. Көбінесе тропариондар тізіміндегі соңғысы триадикон болады, оған әдетте "Әкеге, Ұлға және Киелі Рухқа даңқ" деген сөздері қосылады. Сонымен қатар, Ұлы оразаның жұмыс күндері таңертеңгі құлшылықтың басында "Аллилуйя"дан кейін орындалатын арнайы Триадика ("Ұш Құдайға арналған әндер") бар, олар аптаның тонына және күніне қарай өзгеше болады. Құдай анасына (Theotokos) арналған тропарион Теотокион (грекше: Θεοτοκίον, славянша: Bogorόdichen) деп аталады; көпше түрі – Теотокия (Θεοτοκία). Теотокия көбінесе тропариондар тізімінің соңында орындалады, оған әдетте "Қазір де, мәңгілікте де, мәңгілікке дейін. Әмин" деген сөздері қосылады. Егер Теотокион Иса Мәсіхтің айқышқа ілінуі туралы айтса, онда ол ставротеотокион (грекше: σταυροθεοτοκίον, славянша: krestobogoródichen) деп аталады. Канонның шумақтары тропариондар болып табылады, сондай-ақ Құдай қызметіндегі бақытты сөздердің арасындағы өлең жолдары да тропариондар болып есептеледі.
In casual, unqualified use, troparion usually refers to the apolytikion (Greek: ἀπολυτίκιον), or 'dismissal hymn', a troparion chanted near the end of Vespers which establishes the overall theme for the liturgical day, for which it is called the "troparion of the day". It is chanted again at the beginning of Matins, read at each of the Little Hours, and chanted at the Divine Liturgy following the Little Entrance. A troparion in honor of the Trinity is called a Triadicon (Greek: Τριαδικόν, Slavonic: Troíchen). Often the penultimate in a series of troparia will be a triadicon, usually preceded by, "Glory to the Father, and to the Son, and to the Holy Spirit." There are also special Triadica ("Hymns to the Trinity") which are chanted after Alleluia at the beginning of Matins on weekdays of Great Lent, which differ according to the tone of the week and the day of the week. A troparion to the Mother of God (Theotokos) is called a Theotokion (Greek: Θεοτοκίον, Slavonic: Bogorόdichen); plural: Theotokia (Θεοτοκία). Theotokia will often occur at the end of a series of troparia, usually preceded by "Both now and ever, and unto the ages of ages. Amen." If a Theotokion makes reference to the Crucifixion of Jesus, it is called a stavrotheotokion (Greek: σταυροθεοτοκίον, Slavonic: krestobogoródichen). The stanzas of a Canon are troparia, as are the verses interspersed between the Beatitudes at the Divine Liturgy.
Тарих
IV ғасырда тіркелген әйгілі мысал – "Қуанышты жарық" деп аударылатын Фос Хиларон Веспер гимні; тағы бірі – Юстиниан I (527–565) есімімен байланыстырылатын "Бірегей Ұл" деген О Моногенес Йиос гимні, ол Қасиетті Литургияның кіріспе бөлігінде кездеседі. Бәлкім, белгілі авторға жатқызылған тропарийлердің ең ерте жиынтығы – V ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген монах Ауксентийдің өмірбаянында айтылған, бірақ кейінгі Византиялық құлшылық тәртібінде сақталмаған тропарийлер болар.
A famous example, whose existence is attested as early as the 4th century, is the Vespers hymn, Phos Hilaron, "Gladsome Light"; another, O Monogenes Yios, "Only Begotten Son", ascribed to Justinian I (527 565), occurs in the introductory portion of the Divine Liturgy. Perhaps the earliest set of troparia of known authorship are those of the monk Auxentios (first half of the 5th century), mentioned in his biography but not preserved in any later Byzantine order of service.