Кіріспе

Ортағасырлық валлондық рыцарь (1421–1453) – бельгиялық суретші.

Жак де Лалаинг (1421–1453), шамасы, 15 ғасырдағы Бургундияның ең танымал рыцарі, барлық уақыттағы ең жақсы ортағасырлық турнир жекпе-жегінің бірі болған. Валониялық рыцарь әскери мансабын Клевес герцогы Адольф I қызметінде бастады, бірақ Бургундия герцогы Филипп Игі оны тез байқап, рыцарь атағын берді және оның қызметіне алды. Жақ, турнирлер мен шайқастардағы әскери шеберлігі үшін "Бон Шевалье" деп белгілі болды, өз заманының ең әйгілі Бургундия рыцаріне айналды және бүкіл Еуропа бойынша ең үздік ортағасырлық турнир жекпе-жегіші ретінде танылды. 1451 жылы Жақ Бургундияның беделді рыцарлық ордені – Алтын жүн орденіне қабылданды. Жақтың турнирлер мен шайқастардағы ерліктері «Жак де Лалаинг істерінің кітабы» (Livre des Faits de Jacques Lalaing) деп аталатын еңбекте Бургундияның жылнамашылары Жан Ле Февр де Сен-Реми, Жорж Шастелен және шапағатшы Шарлоаға жатқызылған. Өмірі бойы Жақ Бургундия герцогының Франция королі мен Папаға жіберілген делегацияларда қызмет етуіне, сондай-ақ 1453 жылы Гент көтерілісін басуға сенім артты.

Отбасы және ерте өмірі

Жак Генуя графтығындағы танымал Лалаинг отбасында Гилло де Лалаинг пен Жанна де Крекидің үлкен ұлы болып дүниеге келді. Жақтың үш ағасы болды: Льеждегі Сент-Ламберт соборының провосты болған Джон, Филипп – Филипп Жақсының құдасы, және Бургундия герцогы Чарльз Батылы үшін соғысып, швейцариялықтардың қолынан қаза тапқан Антуан. Жақтың тағы бір ағасы болды, ол Хобурдиннің иесі Джон есімді адам. Сонымен қатар, Жақтың үш қарындасы болды: Бредеродтың Лорды және Голландияның баронымен үйленген Йоланд, Боссудың Лорды және Геннауттың Ұлы бароны Пьер де Хенин Литармен үйленген Изабелла, және Дюсинг Лорды Филипп де Бурбонмен үйленген Жанна де Эсклейб. Жак, 1436-1462 жылдар аралығында Фландрияның адмиралы болған Симон де Лалайнның немере інісі еді. Симон әскери шеберлігімен де танымал болды және Алтын Жүн орденінің мүшесі болған. Бала кезінде Бургундияда әдебиет гүлденгендіктен, Жак жақсы білім алды. Сондықтан ол латын және француз тілдерін жетік білді, сонымен қатар әдебиет саласында да өте қабілетті болды. Бірақ ол ең көп қабілетін соғыс өнерінде көрсетті. Жастығынан Филипп Жақсының сарайына қызмет етуге барып, ақырында рыцарь атанды. 1436 жылы Бургундия герцогы оны 600 сарбазбен Франция короліне, маршал Жан де Вильер де Л'Иль Адамның басшылығымен қызмет етуге жіберді.

Оның өмірі - ортағасырлық ерлік үлгісі

Жасы жиырмаға толғанда, Жак бірнеше турнирде өзін таныстырды. 1443 жылғы 22 қарашада ол Филипп Жақсының әскерімен бірге Люксембург қаласына күтпеген шабуыл жасады, онда ол "найза мен қылышпен көптеген ұлы ерліктер көрсетті". Алты адамнан тұратын жекпе-жек болды, онда Жак өзінің інісі Симон де Лалайн және Британиядан келген Герви де Мериадет атты серкемен бірге шайқасты. Олардың қарсыластары – Дуглас графының бауыры Джеймс Дуглас, Ралстоундық Джеймс Дуглас және Хоукхедтің Джон Росс болды. Көрермендер саны бес-алты мыңға жетеді. Жактың жағы жеңіске жетті. Джеймс II турнирден бұрын алты жауынгерді рыцарь атанып, кейін құттықтады. Шотландиядағы жеңістен кейін Жак және оның серіктері Англияға сапар шекті, бірақ Англия королі Генрих VI оларға соғысуға рұқсат бермеді. Алайда, үйіне қайтар алдында Жакты ағылшын серкесі Томас Кью Бургундияда жекпе-жекке шақырды. Бұл жекпе-жек 1449 жылы Фландриядағы Брюггеде, Бургундия герцогы төрешілік еткен Шотландияның Джеймс II мен Гелдерстің Мэридің некесін тойлауға арналған турнирде өтті. Бұл павильонның көз жасы төгіліп тұрған әйел мүсіні бар фонтанға жақын орналасуымен байланысты болды. Осы тақырыпқа сәйкес, Жак көк түсті жас тамшыларымен безендірілген ақ тон киіп шайқасты. Бұл пась-д'армстың себебі – Жактың 30 жасқа толғанға дейін 30 адаммен күресу ниеті болды. Ол 1449 жылдың 1 қарашасынан 1450 жылдың 30 қыркүйегіне дейін жалғасты. 1452 жылы Жак Шарлоль графымен жекпе-жекке түсті, ол 1467 жылы Бургундия герцогы, Шарль Батыл атанды. Бұл Шарльдің алғашқы турнирі болды. Бірінші жекпе-жекте Жак графқа найзасын тигізіп, бірақ оны аттан түсірмеді. Екінші жекпе-жекте екеуі де бір-біріне найзаларын тигізді, алайда екеуі де ат үстінде тұрды. Филипп Жақсы бұл жекпе-жекті жақсы деп бағалап, әдемі түрде аяқтады. Граф турнирдің жүлдесін жеңіп алды. Өмір бойы Жак ортағасырлық мінсіз рыцарь саналатын барлық қасиеттерін көрсетті. Оның әскери шеберлігі теңдессіз болды, ол құрметті және асыл текті отбасыдан шыққан, жас кезінде-ақ ашық мінезімен көзге түсті, өмірі бойы Бургундия герцогына адал болды, жастығында сарайдағы әйелдердің сүйіктісі болды, жеңістерінен кейін оның жомарттығы байқалды, ал 1450 жылы Римге жасаған қажырлы саяхаты оның діни тақуалығын көрсетті. Шын мәнінде, ол ортағасырлық рыцарлық идеалдардың белгісі болған сияқты.

Өлім

Жаков 1453 жылғы 3 шілдеде Гент көтерілісі кезінде Филипп Ізгі үшін шайқаста қаза тапты. Егжей-тегжейлерде шағын айырмашылықтар болғанымен, ол Пуккес қамалының қорғаушыларының зеңбірек оғынан қаза тапқан сияқты. Ол оқтан қаза тапқан алғашқы еуропалық ақсүйектердің бірі. Сондықтан Жак – өзгере бастаған замананың құралымен қиратылған рыцарлық дәуірдің соңғы көрнекті өкілі, өтпелі тұлға. Филипп Ізгі өзінің сүйікті рыцары Жаковтың өліміне қатты ашуланып, Пуккес қамалын басып алғанда ондағы барлық тұтқынды – дін қызметкерлері, мәжбүрлілер және балалар ерекшеліксіз – дарға асты. Жаков Лалаинг шіркеуіне жерленген. Француз революциясынан бұрын Жаковқа арналған епитафия Нотр-Дам соборында сақталған.